Η επανεκλογή του πρωθυπουργού της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη πολιτική εξέλιξη στον Νότιο Καύκασο. Για πολλούς αναλυτές, αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο σε μια βαθύτερη γεωπολιτική μεταβολή που βρίσκεται σε εξέλιξη: τη σταδιακή υποχώρηση της επιρροής της Ρωσίας στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.
Για περισσότερα από τριάντα χρόνια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η Μόσχα παρέμενε το αδιαμφισβήτητο κέντρο βάρους του μετασοβιετικού χώρου. Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή αλλάζει. Από το Ερεβάν έως την Αστάνα και από την Τιφλίδα έως την Τασκένδη, όλο και περισσότερες χώρες αναζητούν εναλλακτικούς εταίρους, νέα κέντρα ισχύος και μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Η Αρμενία απομακρύνεται από τη Μόσχα
Η νίκη του Νικόλ Πασινιάν αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή επιβεβαιώνει τη στροφή ενός σημαντικού τμήματος της αρμενικής κοινωνίας προς μια πιο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.
Παρά την παραδοσιακή συμμαχία με τη Ρωσία, πολλοί Αρμένιοι θεωρούν ότι η Μόσχα δεν προστάτευσε αποτελεσματικά τα συμφέροντα της χώρας κατά τις κρίσιμες εξελίξεις στο Ναγκόρνο - Καραμπάχ και στις συγκρούσεις με το Αζερμπαϊτζάν.
Ο Πασινιάν έχει επενδύσει πολιτικά στην εξομάλυνση των σχέσεων με το Μπακού, στην αποκατάσταση δεσμών με την Τουρκία και στην ενίσχυση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, μια τέτοια στρατηγική θα θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητη για την Αρμενία.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε τις ισορροπίες
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 αποτέλεσε σημείο καμπής όχι μόνο για την Ευρώπη αλλά και για ολόκληρο τον μετασοβιετικό χώρο.
Η Ρωσία αναγκάστηκε να αφιερώσει τεράστιους στρατιωτικούς, οικονομικούς και πολιτικούς πόρους στον πόλεμο, περιορίζοντας την ικανότητά της να παρεμβαίνει με τον ίδιο τρόπο στις γειτονικές περιοχές.
Παράλληλα, πολλές πρώην σοβιετικές δημοκρατίες άρχισαν να επανεξετάζουν τις στρατηγικές τους επιλογές.
Η εικόνα της Ρωσίας ως απόλυτου εγγυητή ασφάλειας δέχθηκε σοβαρό πλήγμα.
Η Κεντρική Ασία ακολουθεί δικό της δρόμο
Η μεταβολή αυτή δεν αφορά μόνο τον Καύκασο.
Στην Κεντρική Ασία, οι κυβερνήσεις επιδιώκουν όλο και περισσότερο μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Το Καζακστάν έχει υιοθετήσει μια πιο ανεξάρτητη στάση απέναντι στη Μόσχα, ενώ το Ουζμπεκιστάν επιδιώκει να ενισχύσει τους δεσμούς του με πολλές διαφορετικές δυνάμεις.
Ακόμη και χώρες όπως το Κιργιστάν, το Τατζικιστάν και το Τουρκμενιστάν, που διατηρούν στενές σχέσεις με τη Ρωσία, επιδιώκουν πλέον να μειώσουν την εξάρτησή τους από έναν μόνο εταίρο.
Η εποχή κατά την οποία η Μόσχα αποτελούσε το μοναδικό κέντρο αναφοράς φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος της.
Η Κίνα καλύπτει μέρος του κενού
Η χώρα που έχει επωφεληθεί περισσότερο από αυτή τη γεωπολιτική αναδιάταξη είναι η Κίνα.
Το Πεκίνο έχει αυξήσει θεαματικά τις επενδύσεις του στην Κεντρική Ασία, χρηματοδοτώντας έργα υποδομών, ενεργειακά δίκτυα και εμπορικές διαδρομές στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας “Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος”.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι οικονομικές σχέσεις των κρατών της περιοχής με την Κίνα αναπτύσσονται ταχύτερα από εκείνες με τη Ρωσία.
Αυτό δημιουργεί μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όπου η επιρροή της Μόσχας δεν είναι πλέον αυτονόητη.
Η Ευρώπη και η Τουρκία ενισχύουν την παρουσία τους
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αποκτήσει πιο ενεργό ρόλο στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.
Η Αρμενία, η Γεωργία και η Μολδαβία επιδιώκουν στενότερη συνεργασία με τις Βρυξέλλες, αναζητώντας επενδύσεις, θεσμική υποστήριξη και οικονομική ανάπτυξη.
Ταυτόχρονα, η Τουρκία αξιοποιεί τους πολιτιστικούς, γλωσσικούς και ιστορικούς δεσμούς που τη συνδέουν με πολλές χώρες της Κεντρικής Ασίας, διευρύνοντας τη δική της επιρροή.
Το αποτέλεσμα είναι ένα πολύ πιο σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον από εκείνο που επικρατούσε πριν από μία δεκαετία.
Η Ρωσία παραμένει ισχυρή, αλλά όχι κυρίαρχη
Παρά την υποχώρηση της επιρροής της, η Ρωσία δεν παύει να αποτελεί μεγάλη δύναμη.
Διαθέτει:
- σημαντικό στρατιωτικό αποτύπωμα,
- ενεργειακή ισχύ,
- βαθιούς πολιτιστικούς δεσμούς,
- εκτεταμένα δίκτυα ασφαλείας,
- ιστορικές οικονομικές σχέσεις με τις περισσότερες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.
Ωστόσο, η δυνατότητα της Μόσχας να καθορίζει μονομερώς τις εξελίξεις στις γειτονικές χώρες εμφανίζεται σαφώς μειωμένη σε σχέση με το παρελθόν.
Το τέλος μιας μετασοβιετικής εποχής
Η επανεκλογή του Νικόλ Πασινιάν στην Αρμενία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ιστορικής τάσης που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες δεν αναζητούν πλέον αποκλειστικά την έγκριση της Μόσχας για να χαράξουν την πορεία τους.
Αντίθετα, επιδιώκουν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη Ρωσία, την Κίνα, την Ευρώπη, την Τουρκία και άλλες ανερχόμενες δυνάμεις, διαμορφώνοντας μια πιο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.
Το μεγάλο ερώτημα για τα επόμενα χρόνια δεν είναι αν η Ρωσία θα παραμείνει σημαντικός παίκτης στην περιοχή. Αυτό θεωρείται δεδομένο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Μόσχα θα μπορέσει να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου δεν θα είναι πλέον ο μοναδικός κυρίαρχος της μετασοβιετικής της “αυλής”, αλλά ένας από πολλούς ανταγωνιστικούς πόλους ισχύος.
Add comment
Comments