Merz κατά Trump και ΕΕ, με τη γερμανική οικονομία σε αναταράξεις

Ο καγκελάριος εξελέγη με την υπόσχεση να δώσει νέα ώθηση στην εξασθενημένη οικονομία της Γερμανίας, αλλά έναν χρόνο μετά, ο ίδιος και η κυβέρνηση υπό την ηγεσία των συντηρητικών δεν έχουν καταφέρει να το πετύχουν. Καθώς η απογοήτευση του Merz μεγαλώνει και η δημοτικότητά του καταρρέει, στρέφεται ολοένα και περισσότερο εναντίον παραγόντων πέρα από τον άμεσο έλεγχό του - από τον πόλεμο στο Ιράν έως αυτό που η κυβέρνησή του χαρακτηρίζει ως υπερβολική ρύθμιση και σπατάλη στις Βρυξέλλες.

Αυτή την εβδομάδα, ο καγκελάριος επέλεξε ένα απρόσμενο μέρος για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του: τη σκηνή ενός σχολικού αμφιθεάτρου στην ιδιαίτερη πατρίδα του, σε αγροτική περιοχή της δυτικής Γερμανίας.

Ο Merz, εμφανώς συγκρατημένος, είπε στους μαθητές ότι οι ΗΠΑ έχουν “ταπεινωθεί” από το καθεστώς του Ιράν, ότι δεν διαθέτουν στρατηγική για τον τερματισμό του πολέμου και ότι έχουν αποχωρήσει από τις ειρηνευτικές συνομιλίες χωρίς αποτέλεσμα - προκαλώντας σημαντική οικονομική ζημία στη Γερμανία λόγω της επακόλουθης αύξησης των τιμών της ενέργειας.

“Μας κοστίζει πολλά χρήματα - πολλά χρήματα των φορολογουμένων — και μας κοστίζει σημαντική οικονομική ισχύ”, δήλωσε ο Merz. “Αυτός ο πόλεμος εναντίον του Ιράν έχει άμεσο αντίκτυπο στην οικονομική μας απόδοση και, για τον λόγο αυτό, πρέπει να τερματιστεί το συντομότερο δυνατό”.

Ήταν η σφοδρότερη επίθεση του Merz μέχρι σήμερα στον τρόπο με τον οποίο ο Donald Trump διαχειρίζεται τον πόλεμο με το Ιράν, και προκάλεσε λεκτική αντεπίθεση από τον Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος, σε ανάρτηση στο Truth Social την Τρίτη, ισχυρίστηκε ότι ο καγκελάριος είναι “εντάξει” με το να αποκτήσει το καθεστώς της Τεχεράνης πυρηνικό όπλο. “Δεν ξέρει τι λέει!” έγραψε ο Trump. “Δεν είναι περίεργο που η Γερμανία τα πάει τόσο άσχημα, τόσο οικονομικά όσο και γενικότερα!”

Για τον Merz, που έχει επιδιώξει να διατηρήσει καλές σχέσεις με τον Trump, η επίπληξη αυτή πιθανότατα αντανακλά έναν σαφή πολιτικό υπολογισμό. Ο Trump και ο πόλεμος είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλείς στη Γερμανία, γεγονός που τους καθιστά εύκολους στόχους για τον καγκελάριο.

Η ίδια λογική στηρίζει και τις επιθέσεις του Merz προς τις Βρυξέλλες: η καταγγελία της γραφειοκρατίας - από τους κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη έως τις δημόσιες δαπάνες - βρίσκει απήχηση στους επιχειρηματικούς κύκλους στο εσωτερικό, ενώ μεταθέτει την ευθύνη προς τα έξω.

Σε εμπορική έκθεση στο Ανόβερο νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο καγκελάριος δήλωσε ότι θα πιέσει για “την εξαίρεση της βιομηχανικής τεχνητής νοημοσύνης από τον υφιστάμενο ρυθμιστικό κορσέ” που επιβάλλει η ΕΕ. Οι συντηρητικοί του Merz έχουν επίσης ξεκινήσει προσπάθεια να πείσουν την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen να μειώσει πιο επιθετικά τους κανονισμούς, ενώ ο καγκελάριος έχει αντιταχθεί έντονα και στα σχέδια προϋπολογισμού της, ζητώντας “οριζόντιες περικοπές σε όλους τους τομείς”.

Οι επιθέσεις του Merz στις Βρυξέλλες αποτελούν μέρος μιας προσπάθειας να κατευνάσει τους ηγέτες της γερμανικής βιομηχανίας, οι οποίοι αποδίδουν την απώλεια ανταγωνιστικότητας στην υπερβολική ευρωπαϊκή ρύθμιση. Τέσσερις στις πέντε γερμανικές επιχειρήσεις δηλώνουν ότι η γραφειοκρατία έχει αυξηθεί τα τελευταία τρία χρόνια, ενώ πάνω από το 90% επιθυμεί χαλάρωση των κανόνων της ΕΕ.

“Μόνο ως ισχυρός οικονομικός κόμβος μπορούμε να είμαστε ισχυρός διεθνής παίκτης”, δήλωσε ο ευρωβουλευτής Stefan Berger. “Σε αυτή την κατάσταση, έχει νόημα να στραφούμε στις Βρυξέλλες, να εξετάσουμε ορισμένους υφιστάμενους κανονισμούς και να περιορίσουμε την περιττή γραφειοκρατία, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να επικεντρωθούν περισσότερο στην παραγωγή και λιγότερο στη γραφειοκρατία”.

Οι προσπάθειες του Merz να μεταθέσει την ευθύνη στο εξωτερικό σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με τα περιορισμένα περιθώρια δράσης του στο εσωτερικό και τη ραγδαία πτώση της δημοτικότητάς του. Αυτή την εβδομάδα, για πρώτη φορά, βρέθηκε στην τελευταία θέση κατάταξης δημοτικότητας της εταιρείας INSA μεταξύ των 20 πιο προβεβλημένων πολιτικών της Γερμανίας. Παράλληλα, μόλις το 15% των Γερμανών δηλώνει ικανοποιημένο από την κεντρώα κυβερνητική συμμαχία του.

Καθώς η δυσαρέσκεια αυξάνεται, το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) - που ασκεί έντονη κριτική στην κυβέρνηση για την οικονομία και τις υψηλές τιμές ενέργειας - καταγράφει σημαντική άνοδο και πλέον αποτελεί την πιο δημοφιλή πολιτική δύναμη στη Γερμανία.

«Το πρόβλημα βρίσκεται σε εμάς»

Το πρόβλημα για τον Merz είναι ότι δεν έχει εύκολες εσωτερικές πολιτικές επιλογές για να τονώσει άμεσα την εξαγωγική οικονομία της Γερμανίας, εν μέσω ισχυρών διεθνών πιέσεων, όπως οι συγκρούσεις στο Ιράν και την Ουκρανία ή οι εμπορικοί πόλεμοι του Trump. Την περασμένη εβδομάδα, το υπουργείο Οικονομίας της Γερμανίας μείωσε τις προβλέψεις ανάπτυξης για το 2026 και το 2027.

Μια ιστορική απόφαση του Merz και των συμμάχων του να διαθέσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ μέσω δανεισμού για υποδομές και άμυνα - που είχε χαρακτηριστεί ως οικονομικό “μπαζούκα” - δεν απέδωσε τα αναμενόμενα.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι η κυβέρνηση ανακατεύθυνε μεγάλο μέρος των πόρων για την κάλυψη δημοσιονομικών κενών, ενώ οι αμυντικές δαπάνες δεν ενισχύουν την ανάπτυξη στον ίδιο βαθμό με άλλες επενδύσεις.

Η κυβέρνηση δεν μπορεί επίσης να βασιστεί στον δανεισμό για να ξεπεράσει την κρίση και προχωρά σε περικοπές. Ο υπουργός Οικονομικών Lars Klingbeil πρόκειται να παρουσιάσει σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027, που περιλαμβάνει περικοπές ώστε να καλυφθεί δημοσιονομικό κενό περίπου 34 δισ. ευρώ.

Έτσι, ο Merz καλείται να προχωρήσει σε μεγάλες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που έχουν υποσχεθεί ο ίδιος και οι εταίροι του στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (SPD), αλλά έχουν επανειλημμένα καθυστερήσει - όπως μεταρρυθμίσεις στο σύστημα υγείας, τη φορολογία και τις συντάξεις.

Ωστόσο, η κυβερνητική συμμαχία παραμένει διχασμένη σε κρίσιμα ζητήματα, ιδίως μετά τις εκλογικές απώλειες του SPD. “Θα μπλοκάρω κάθε προσπάθεια υπονόμευσης των δικαιωμάτων των εργαζομένων”, δήλωσε η Bärbel Bas, μέλος της ηγετικής ομάδας του Σοσιαλιστικού κόμματος.

Τα σχέδια δαπανών και μεταρρυθμίσεων απαιτούν ακόμη την έγκριση του κοινοβουλίου, με δύσκολες διαπραγματεύσεις να αναμένονται. Τα διακυβεύματα είναι υψηλά, καθώς η προηγούμενη κυβέρνηση υπό τον Olaf Scholz κατέρρευσε το 2024 λόγω διαφωνιών για τον προϋπολογισμό.

Παρότι οι επιχειρηματίες στηρίζουν την προσπάθεια περιορισμού της ευρωπαϊκής ρύθμισης, πολλοί εξακολουθούν να θεωρούν υπεύθυνους τους εγχώριους πολιτικούς για την αποτυχία υλοποίησης μεταρρυθμίσεων.

“Δεν είμαστε πλέον ανταγωνιστικοί ως τόπος επιχειρηματικής δραστηριότητας”, δήλωσε ο Peter Leibinger, πρόεδρος της ομοσπονδίας των Γερμανικών βιομηχανιών. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, όπως ο πόλεμος στο Ιράν, δεν προκάλεσαν τα οικονομικά προβλήματα - απλώς τα επιδείνωσαν.

“Το πρόβλημα βρίσκεται σε εμάς”, κατέληξε.