Η πολυαναμενόμενη συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν φαίνεται να βρίσκεται ένα βήμα πριν από την υπογραφή της, καθώς το μνημόνιο κατανόησης (Memorandum of Understanding - MOU) που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης, καθώς και σταδιακή άρση των αμερικανικών κυρώσεων προς την Τεχεράνη, υπό την προϋπόθεση συμμόρφωσης με τους όρους της συμφωνίας.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές και Αμερικανούς αξιωματούχους, το κείμενο έχει ήδη συμφωνηθεί σε τεχνικό επίπεδο μεταξύ των δύο πλευρών και απομένει η τελική πολιτική έγκριση πριν από την επίσημη υπογραφή.
Παράταση της εκεχειρίας και επανεκκίνηση των πυρηνικών διαπραγματεύσεων
Η συμφωνία προβλέπει την παράταση της υφιστάμενης εκεχειρίας για 60 ημέρες, όχι μόνο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αλλά και στο μέτωπο του Λιβάνου, δημιουργώντας ένα παράθυρο σταθερότητας κατά το οποίο θα ξεκινήσουν νέες συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Το προσχέδιο περιλαμβάνει βασικό πλαίσιο για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ωστόσο οποιαδήποτε ουσιαστική παρέμβαση στο πυρηνικό πρόγραμμα θα απαιτήσει μια δεύτερη, πολύ πιο λεπτομερή συμφωνία.
Διπλωμάτης που συμμετέχει στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες δήλωσε ότι “οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει επί του κειμένου”, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι απομένουν οι τελικές εγκρίσεις από την πολιτική ηγεσία των δύο χωρών.
Αναμονή για το τελικό “πράσινο φως” από την Τεχεράνη
Πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων αναφέρουν ότι η συμφωνία έχει ήδη εγκριθεί από κορυφαία κέντρα εξουσίας στο Ιράν, χωρίς όμως να είναι βέβαιο ότι έχει δοθεί ακόμη η τελική έγκριση από τον Ανώτατο Ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε αισιόδοξος, δηλώνοντας ότι αναμένει τελετή υπογραφής μέσα στο Σαββατοκύριακο. Από την πλευρά της, η ιρανική διπλωματία τόνισε ότι “δεν έχει ακόμη ληφθεί οριστική απόφαση”.
Η Ουάσιγκτον είχε θεωρήσει αρκετές φορές τους τελευταίους δύο μήνες ότι μια συμφωνία ήταν επικείμενη, μόνο και μόνο για να καταρρεύσουν οι διαπραγματεύσεις την τελευταία στιγμή. Ωστόσο, αυτή τη φορά οι μεσολαβητές εμφανίζονται περισσότερο αισιόδοξοι.
Προετοιμασίες για τελετή υπογραφής στη Γενεύη
Ενδεικτικό της προόδου που έχει σημειωθεί είναι το γεγονός ότι τέσσερα μεταγωγικά αεροσκάφη C-17 της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας αναχώρησαν την Πέμπτη για την Ευρώπη, μεταφέροντας εξοπλισμό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για πιθανή μετάβαση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς σε τελετή υπογραφής στη Γενεύη.
Ο ρόλος του Κατάρ και οι μυστικές διαπραγματεύσεις
Η προκαταρκτική συμφωνία επιτεύχθηκε έπειτα από πολύωρες συνομιλίες στην Τεχεράνη μεταξύ του Καταριανού διαμεσολαβητή Αλί αλ-Θαουάντι και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, ο Καταριανός αξιωματούχος βρισκόταν σε διαρκή τηλεφωνική επικοινωνία με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Η ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου ότι η συμφωνία είχε ολοκληρωθεί αιφνιδίασε το Ισραήλ. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου αναζητούσε τις τελευταίες ημέρες πληροφορίες μέσω επαφών του με κύκλους προσκείμενους στην κυβέρνηση Τραμπ, χωρίς να έχει σαφή εικόνα για την πορεία των διαπραγματεύσεων.
Οι δεσμεύσεις του Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα
Βασικός πυλώνας της συμφωνίας είναι η δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και ότι θα συνεργαστεί για την επίλυση της διαμάχης σχετικά με τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος αποκάλυψε ότι ο Τραμπ αποδέχθηκε ως πιθανή λύση τη διαδικασία αραίωσης (down-blending) του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν, υπό την επίβλεψη επιθεωρητών των Ηνωμένων Εθνών.
Παρά ταύτα, οποιοδήποτε βήμα εφαρμογής στον πυρηνικό τομέα θα εξαρτηθεί από τη σύναψη δεύτερης συμφωνίας, κάτι που παραμένει αβέβαιο λόγω της πολυπλοκότητας των τεχνικών ζητημάτων.
Ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ και χαλάρωση του οικονομικού αποκλεισμού
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του μνημονίου αφορά τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Η συμφωνία προβλέπει:
- Άμεση επαναλειτουργία των Στενών χωρίς τέλη διέλευσης.
- Επαναφορά της εμπορικής κίνησης στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών.
- Άρση του αμερικανικού αποκλεισμού που είχε επιβληθεί κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα λάβει προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, επιτρέποντάς του να εξάγει πετρέλαιο για διάστημα 60 ημερών και να ενισχύσει τα κρατικά του έσοδα.
Οι παραχωρήσεις αυτές θα μπορούσαν να διευρυνθούν εφόσον η Τεχεράνη τηρήσει τις δεσμεύσεις της και επιδείξει, σύμφωνα με το κείμενο, “καλή πίστη” στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Το αγκάθι των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων
Παραμένει ασαφές τι θα συμβεί με τα δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται παγωμένα σε λογαριασμούς του εξωτερικού.
Η Τεχεράνη ζητά να αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε μέρος αυτών των χρημάτων αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ενώ οι ΗΠΑ επιμένουν ότι η αποδέσμευση θα γίνει σταδιακά και μόνο εφόσον τηρούνται οι όροι.
Αμερικανικές και μεσολαβητικές πηγές αποκάλυψαν ότι εξετάζεται μηχανισμός που θα επιτρέπει στο Ιράν να χρησιμοποιήσει μέρος των παγωμένων κεφαλαίων που βρίσκονται στο Κατάρ αποκλειστικά για ανθρωπιστικές αγορές και βασικά αγαθά.
Η «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ»
Εφόσον οι δύο πλευρές προχωρήσουν τελικά στην υπογραφή, το κείμενο θα λάβει την ονομασία “Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ”, προς τιμήν των δύο χωρών που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαμεσολάβηση, του Κατάρ και του Πακιστάν.
«Εργαζόμαστε πάνω στις τελευταίες λεπτομέρειες και στην οριστικοποίηση της ημερομηνίας υπογραφής», δήλωσε διπλωμάτης που συμμετέχει στις συνομιλίες.
Αν η συμφωνία ολοκληρωθεί, θα πρόκειται για τη σημαντικότερη αμερικανοϊρανική διπλωματική εξέλιξη των τελευταίων ετών, με άμεσες συνέπειες για την ασφάλεια στη Μέση Ανατολή, τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Add comment
Comments