Φτάσαμε αισίως στην πέμπτη ημέρα της σύγκρουσης στο Ιράν και σιγά-σιγά αρχίζουν να διαφαίνονται οι πραγματικές στρατηγικές των εμπόλεμων μερών. Πίσω από τις καθημερινές ανακοινώσεις, τα τακτικά πλήγματα και τη ρητορική ένταση, αποκαλύπτεται το βαθύτερο σχέδιο: όχι απλώς στρατιωτική επικράτηση, αλλά διαμόρφωση του κόστους, της νέας γεωγραφίας ισχύος και της διάρκειας της σύγκρουσης. Αυτό που εξελίσσεται δεν είναι μια στιγμιαία επίδειξη ισχύος, αλλά μια μεθοδική αναμέτρηση στρατηγικής και αντοχών.
Η ιρανική επιλογή να διαχυθεί η σύγκρουση γεωγραφικά, χτυπώντας ακόμη και ουδέτερα ή φιλικά προς αυτό κράτη, δεν είναι συναισθηματική αντίδραση ούτε ένδειξη απελπισίας. Είναι εργαλείο στρατηγικής πίεσης. Όταν ένα κράτος υστερεί συμβατικά, δεν επιχειρεί να κερδίσει μετωπικά. Επιχειρεί να αυξήσει το κόστος για όλους όσοι εμπλέκονται ή παρακολουθούν. Μετατρέπει τη γεωγραφία σε μοχλό.
Η ουσία αυτής της τακτικής βρίσκεται στον έλεγχο της αβεβαιότητας. Δεν χρειάζεται να κλείσουν θαλάσσιες αρτηρίες για να παραλύσει η αγορά. Αρκεί να αμφισβητηθεί η ασφάλειά τους. Οι αγορές δεν περιμένουν την πραγματική διακοπή ροών· προεξοφλούν τον κίνδυνο. Και συχνά η προεξόφληση αποδεικνύεται ισχυρότερη από το ίδιο το γεγονός.
Στην ενέργεια, το γεωπολιτικό premium ενσωματώνεται άμεσα. Η τιμή του πετρελαίου δεν ανεβαίνει μόνο όταν μειώνεται η παραγωγή ή η προσφορά γενικότερα. Ανεβαίνει όταν αυξάνεται η πιθανότητα μείωσης της προσφοράς. Οι traders ενισχύουν τα hedges, τα futures απομακρύνονται από την ισορροπία προσφοράς -ζ ήτησης και η καμπύλη τιμών αποκτά νευρικότητα. Το αποτέλεσμα μεταφέρεται γρήγορα στα διυλιστήρια, στα καύσιμα, στις μεταφορές και από εκεί στα τρόφιμα και σε ολόκληρη την πραγματική οικονομία.
Η μετάδοση επιταχύνεται μέσω της ναυτιλίας και της ασφάλισης φορτίων. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου αυξάνονται. Οι ναυλωτές απαιτούν πρόσθετες ρήτρες. Πλοία αλλάζουν διαδρομές. Κάθε παράκαμψη σημαίνει καθυστέρηση, υψηλότερο κόστος καυσίμων και δεσμευμένο κεφάλαιο για περισσότερες ημέρες. Το κόστος δεν μένει στη θάλασσα· περνά στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Η πραγματική οικονομία αρχίζει να αισθάνεται την πίεση σχεδόν αμέσως. Οι εισαγωγικές οικονομίες της Ασίας επιβαρύνονται περισσότερο, καθώς εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις ροές της περιοχής. Η Ευρώπη δέχεται πληθωριστική ώθηση μέσω ενέργειας και μεταφορών. Οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται σε δύσκολη θέση: αν η γεωπολιτική ένταση κρατήσει ψηλά τις τιμές ενέργειας, η αποκλιμάκωση των επιτοκίων καθυστερεί. Έτσι, ο γεωπολιτικός κίνδυνος μετατρέπεται σε ανάγκη διατήρησης περιοριστικής νομισματικής πολιτικής.
Διαβάστε ακόμα: Τραμπ και το ξεφούσκωμα των «ισχυρών»
Στις αγορές κεφαλαίου, το μοτίβο είναι γνώριμο. Ενίσχυση του δολαρίου ως ασφαλές καταφύγιο. Πίεση στις αναδυόμενες αγορές με ενεργειακή εξάρτηση. Αύξηση μεταβλητότητας. Οι επενδυτές μετακινούνται από τον κυκλικό κίνδυνο προς αμυντικούς τομείς. Δεν πρόκειται για πανικό, αλλά για σταδιακή επανεκτίμηση του κινδύνου, κλασική risk-off στάση.
Είναι λογική αυτή η στρατηγική για το Ιράν; Με όρους ασύμμετρης αποτροπής, ναι. Εφόσον δεν μπορεί να επιβληθεί στρατιωτικά, επιχειρεί να καταστήσει το περιβάλλον όσο πιο ασταθές γίνεται. Αν αυξήσει αρκετά το συνολικό κόστος, τρίτες χώρες ενδέχεται να πιέσουν για αποκλιμάκωση. Η σύγκρουση μετατρέπεται από διμερές στρατιωτικό ζήτημα σε πολυμερή οικονομική απειλή.
Ωστόσο, η τακτική αυτή είναι οριακή. Όσο η πίεση παραμένει κάτω από το κατώφλι που απειλεί άμεσα τη σταθερότητα των ουδέτερων κρατών, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διαπραγμάτευσης. Αν όμως η αίσθηση απειλής ενταθεί, τα ουδέτερα κράτη δεν θα πιέσουν για ειρήνη· θα ευθυγραμμιστούν στρατιωτικά. Τότε η στρατηγική της διάχυσης πίεσης θα προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα: διεύρυνση του μετώπου και μετατροπή της σύγκρουσης σε περιφερειακή. Και σε ένα τέτοιο σενάριο, το αδιανόητο παύει να είναι αδιανόητο. Η πιθανότητα να δούμε ευρύτερο συνασπισμό απέναντι στο Ιράν τότε, είναι κάτι περισσότερο από υπαρκτή.
Όσο συνεχίζεται η ίδια τακτική χαμηλής έντασης αλλά ευρείας γεωγραφικής εμβέλειας, η σύγκρουση δύσκολα θα τελειώσει άμεσα. Πιθανότερο σενάριο είναι μια παρατεταμένη φάση ελεγχόμενης αστάθειας, με κύκλους κλιμάκωσης και αποκλιμάκωσης. Οι άμεσες επιχειρήσεις μπορεί να περιοριστούν μέσα σε εβδομάδες, αλλά η στρατηγική αβεβαιότητα θα διαρκέσει μήνες.
Αν, αντίθετα, η κλιμάκωση υπερβεί το όριο ανοχής των κρατών που χτυπά το Ιράν ή τα συνεχή χτυπήματα στη θρησκευτική και πολιτική ελίτ συνεχιστούν με τον ίδιο ρυθμό και αποτελεσματικότητα, τότε η σύγκρουση θα συντομευθεί σημαντικά. Είτε εξαιτίας της συντριπτικής υπεροχής του συνασπισμού, είτε λόγω πλήρους εσωτερικής διάλυσης του κρατικού μηχανισμού. Αυτή η εξέλιξη θα είναι ταχύτερη, αλλά σαφώς εντονότερη.
Οι αγορές σήμερα στοιχηματίζουν στο ενδιάμεσο σενάριο: παρατεταμένη αστάθεια χωρίς γενικευμένη περιφερειακή ανάφλεξη. Αυτό σημαίνει υψηλότερη τιμολόγηση ενέργειας, πληθωριστικές πιέσεις, επίμονη μεταβλητότητα και συγκρατημένη επενδυτική εμπιστοσύνη.
Δεν είναι παγκόσμια κρίση. Το σύστημα όμως είναι ξεκάθαρα νευρικό, λόγω ασάφειας και αστάθειας. Κι όταν η αβεβαιότητα γίνεται καθημερινό γεγονός, μετατρέπεται από πρόσκαιρο σοκ σε πραγματικό, "χειροπιαστό" κόστος. Για ολόκληρη την οικονομία...
Add comment
Comments