H εμπόλεμη κατάσταση στη Μέση Ανατολή επιστρέφει τους γνωστούς εφιάλτες στην Αγκυρα: οι νέες πληθωριστικές πιέσεις προκαλούν εκτίναξη των ενεργειακών τιμών και διογκώνουν το έλλειμμα, ενώ παράλληλα οι εξαγωγές δέχονται πλήγμα, υπάρχει έντονη ανησυχία για τις επιπτώσεις στον τουρισμό και φυσικά φόβοι για μια νέα προσφυγική κρίση.
Η τριπλή επίθεση εναντίον της Τουρκίας με βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν - στο πλαίσιο των γενικευμένων αντιποίνων της Τεχεράνης μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου - προκάλεσε έναν πρόσθετο πονοκέφαλο για την κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν. Ο πρόεδρος της Τουρκίας ξεκαθάρισε ότι η χώρα του δεν επιθυμεί να συμμετάσχει στον πόλεμο, εκτός, φυσικά, αν εξαναγκαστεί, και έσπευσε να προσθέσει ότι βασική προτεραιότητά του είναι η προστασία των τούρκων πολιτών. "Η βασική μας προτεραιότητα είναι να κρατήσουμε τη χώρα μας μακριά από αυτή την πύρινη λαίλαπα", ανέφερε σε πρόσφατη ομιλία του.
Οπως, όμως, σημείωσε σε άρθρο της η Telegraph, ο πόλεμος μοιάζει να είναι το μικρότερο από τα προβλήματα του Ερντογάν. Το μεγαλύτερο δεν είναι άλλο από την κατάσταση της τουρκικής οικονομίας. Η οικονομία της Τουρκίας παραμένει ευάλωτη σε ένα νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων, με δεδομένη τη συνεχιζόμενη ενίσχυση των τιμών του πετρελαίου. Ενα ακόμη σημείο ανησυχίας είναι το ενδεχόμενο μιας νέας προσφυγικής κρίσης, αλλά και η αναζωπύρωση της έντασης με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK). "Ο πόλεμος δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή για τον Ερντογάν", επεσήμανε στην Telegraph η Γκιονούλ Τολ, στέλεχος του Middle East Institute. "Ο,τι συμβαίνει με τα Στενά του Ορμούζ και τις τιμές της ενέργειας έχει προκαλέσει μεγάλη ανησυχία. Κάθε τούρκος αξιωματούχος μιλάει πρώτα απ’ όλα για την τιμή του πετρελαίου".
Η Τουρκία είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις υψηλές τιμές πετρελαίου, οι οποίες έχουν αυξηθεί κατά 41% από την έναρξη του πολέμου, επειδή αποτελεί μεγάλο εισαγωγέα ενέργειας. Το 2025 προχώρησε σε αγορά ενέργειας συνολικής αξίας 46,4 δισ. δολαρίων, δηλαδή περίπου το 3% του τουρκικού ΑΕΠ. Οπως εξήγησε στην ανάλυσή της η βρετανική εφημερίδα, κάθε αύξηση κατά 10 δολάρια στην τιμή του πετρελαίου προσθέτει επτά δισ. δολάρια στο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας. Και ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης πληθωρισμού είναι ακόμη μεγαλύτερος επειδή η Τουρκία μόλις είχε αρχίσει να ανακάμπτει από την προηγούμενη. Μόλις τον Μάιο του 2024 οι τιμές καταναλωτή αυξάνονταν με ρυθμό άνω του 75%, σε ένα κύμα πληθωρισμού που ώθησε την κεντρική τράπεζα να αυξήσει τα επιτόκια στο 50% και εξαιτίας του οποίου η αξία της λίρας κατέρρευσε κατά 90% έναντι του δολαρίου.
Διαβάστε ακόμα: Η στιγμή που η Άγκυρα κατάλαβε ότι η Ελλάδα άλλαξε ρόλο
Αν και ο ρυθμός αύξησης των τιμών είχε επιβραδυνθεί στο 30,7% τον Ιανουάριο, άρχισε να επιταχύνεται ξανά τον Φεβρουάριο, ανεβαίνοντας στο 31,5%. "Το πρόβλημα είναι ότι η Τουρκία μπήκε σε αυτό το σοκ με ήδη πολύ κακές συνθήκες", σημειώνει στη βρετανική εφημερίδα ο Λίαμ Πιτς, ειδικός της Capital Economics. Εξαιτίας του χρόνια υψηλού πληθωρισμού, οποιαδήποτε αύξηση των τιμών πετρελαίου οδηγεί τις τουρκικές επιχειρήσεις σε ανατιμήσεις και σε μετακύλιση του πρόσθετου κόστους στους καταναλωτές, με την κεντρική τράπεζα να βρίσκεται σε επιφυλακή. Στην τελευταία συνεδρίασή της αποφάσισε να διατηρήσει αμετάβλητα τα βασικά επιτόκια στο 37%, μετά από πέντε συνεχείς μειώσεις. Στη σχετική ανακοίνωσή της τόνισε ότι είναι έτοιμη να προχωρήσει σε αύξηση επιτοκίων εάν υπάρξει "συνεχής και επίμονη ενίσχυση του πληθωρισμού ή των προοπτικών του".
Λίγες ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου, η κεντρική τράπεζα προχώρησε ουσιαστικά σε μια ανεπίσημη αύξηση επιτοκίων, μετατοπίζοντας τη χρηματοδότηση που παρέχει στις εμπορικές τράπεζες από το εβδομαδιαίο επιτόκιο πολιτικής σε υψηλότερο επιτόκιο δανεισμού μίας νύχτας. Αυτή είναι η κίνηση που κάνει η κεντρική τράπεζα όταν πιστεύει ότι μια νέα πληθωριστική απειλή θα είναι μόνο προσωρινή. Ωστόσο, αν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια για μερικές ακόμη εβδομάδες, είναι πολύ πιθανό η τουρκική κεντρική τράπεζα να αυξήσει τα επιτόκια κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες, από το 37% στο 40%, στην επόμενη συνεδρίασή της τον Απρίλιο, εκτιμά ο Πιτς.
Φόβος προσφυγικής κρίσης
Η δεύτερη μεγαλύτερη ανησυχία της τουρκικής κυβέρνησης είναι το ενδεχόμενο μιας ιρανικής προσφυγικής κρίσης. "Αν παρακολουθήσετε την τουρκική τηλεόραση, οι τούρκοι αξιωματούχοι καθημερινά διαβεβαιώνουν τον κόσμο ότι κανείς δεν έρχεται από το Ιράν, ότι το ιρανικό καθεστώς ελέγχει τα σύνορά του. Μεταφέρουν συνεχώς αυτό το μήνυμα", σημειώνει η Τολ. Ο φόβος τους είναι ότι η στρατιωτική εκστρατεία υπό την ηγεσία του Ισραήλ θα μπορούσε να αποδειχθεί αρκετά αποτελεσματική ώστε να προκαλέσει την κατάρρευση του ιρανικού κράτους, ανοίγοντας τον δρόμο για χάος ή ακόμη και για εμφύλιο πόλεμο. "Σε αυτή την περίπτωση, η ροή προσφύγων είναι πολύ πιθανή", προσθέτει η Τολ. Ο Γκρέιντι Γουίλσον, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Τουρκίας του Atlantic Council, δηλώνει στην Telegraph ότι "είναι ένα από τα ζητήματα που τους ανησυχούν περισσότερο, κυρίως λόγω των εμπειριών που είχαν, ιδιαίτερα από τον συριακό εμφύλιο πόλεμο".
Η Τουρκία δέχτηκε περίπου τέσσερα εκατομμύρια πρόσφυγες από τη Συρία κατά τη διάρκεια του πολέμου. Η τουρκική κυβέρνηση εκτιμά ότι μόνο η συριακή προσφυγική κρίση κόστισε περίπου 60 δισ. δολάρια. Η Τουρκία δέχτηκε επίσης ένα κύμα προσφύγων από το Αφγανιστάν. Ο,τι κι αν συμβεί με το Ιράν, θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερο. Ο πληθυσμός της Συρίας πριν από τον εμφύλιο πόλεμο ήταν 22 εκατομμύρια. Του Ιράν ξεπερνά τα 90 εκατ. "Είναι κάτι που φοβίζει τους πολίτες ακόμη περισσότερο και από τους πυραύλους", σημειώνει ο Γουίλσον. Η μετανάστευση έγινε σημείο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στις εκλογές του 2023, με τον ηγέτη της τουρκικής αντιπολίτευσης να υπόσχεται ότι θα "στείλει όλους τους πρόσφυγες πίσω". Ωστόσο η κυβέρνηση θα μπορούσε να αντιμετωπίσει έντονες πιέσεις να επιτρέψει την είσοδο εκτοπισμένων Ιρανών - ιδίως αν πρόκειται για τα αρκετά εκατομμύρια Αζέρους, μια τουρκικής καταγωγής εθνοτική μειονότητα που ζει στο βορειοδυτικό Ιράν. "Εθνοτικώς είναι Τούρκοι και ο Ερντογάν βρίσκεται σε συμμαχία με τούρκους εθνικιστές. Αν οι Αζέροι συγκεντρωθούν στα σύνορα της Τουρκίας, η τουρκική κυβέρνηση μπορεί να αναγκαστεί να τα ανοίξει", υποστηρίζει η Τολ. "Αλλά η κυβέρνηση θα ανησυχεί ότι αυτά τα αισθήματα μπορεί να αλλάξουν σύντομα, ίσως λίγο πριν από τις εκλογές".
Οι επόμενες γενικές εκλογές στην Τουρκία αναμένεται να διεξαχθούν έως τον Μάιο του 2028.
Κίνδυνος για εμπόριο και επενδύσεις
Από τη σύγκρουση θα υπάρξουν, πάντως, και άλλες, δευτερογενείς επιπτώσεις για την τουρκική οικονομία. Ο πόλεμος απειλεί βασικούς εμπορικούς και επενδυτικούς εταίρους της στη Μέση Ανατολή, όπου η Τουρκία διαθέτει περίπου το ένα δέκατο των εξαγωγών της. Ο μεγαλύτερος αγοραστής της στην περιοχή είναι το Ιράκ, το οποίο αγοράζει το 3,3% των συνολικών εξαγωγών τουρκικών αγαθών - κυρίως μηχανήματα, αυτοκίνητα, τρόφιμα και υφάσματα - αλλά τώρα έχει αποκοπεί από τη διεθνή ναυτιλία εξαιτίας του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Περισσότεροι πύραυλοι θα μπορούσαν επίσης να απειλήσουν τον τουριστικό τομέα της Τουρκίας, ο οποίος αντιστοιχεί περίπου στο 12% του ΑΕΠ της. Τα σύνορα της Τουρκίας με το Ιράν βρίσκονται μακριά από τις ακτές της Μεσογείου, όπου συγκεντρώνεται η τουριστική βιομηχανία της χώρας, και η κορύφωση της τουριστικής περιόδου δεν αρχίζει πριν από τα τέλη Μαΐου.
Αλλά αν η κατάσταση έχει κλιμακωθεί μέχρι τότε, θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά τον αριθμό των επισκεπτών. "Είδαμε αρκετές αεροπορικές εταιρείες να ακυρώνουν τις πτήσεις τους προς τον Κόλπο. Αυτό θα ήταν ένα εφιαλτικό σενάριο για την Τουρκία", λέει η Τολ. Ενα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία για την Τουρκία είναι οι αναφορές ότι η CIA εξετάζει το ενδεχόμενο να εξοπλίσει κουρδικές δυνάμεις στο ιρανικό έδαφος. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί σε τρομοκρατικές επιθέσεις του PKK στην Τουρκία από το 1984. Τα τελευταία χρόνια ο Ερντογάν έχει διεξαγάγει συνομιλίες με τον φυλακισμένο ηγέτη του PKK μέσω του φιλοκουρδικού κόμματος Dem, με κάποια επιτυχία. Το περασμένο καλοκαίρι το PKK πραγματοποίησε τελετή καύσης όπλων, ως βήμα προς τον αφοπλισμό.
Αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξόπλιζαν Κούρδους στο Ιράν, οι αναλυτές φοβούνται ότι αυτό θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για τις διαπραγματεύσεις ειρήνευσης με το PKK. Θα πουν "εντάξει, εδώ υπάρχει μια ευκαιρία για εμάς. Είμαστε πιο ισχυροί επειδή οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί μάς χρειάζονται". Τότε θα είναι λιγότερο πρόθυμοι να συμβιβαστούν με ό,τι τους προσφέρει ο Ερντογάν, εκτιμά η Τολ.
Προς το παρόν, όμως, οι Κούρδοι δείχνουν απρόθυμοι να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Οι μεγαλύτερες απειλές για την Τουρκία είναι οικονομικές. Αλλά ο Ερντογάν ίσως καταφέρει να αντέξει την καταιγίδα. "Ακόμη και ένθερμοι υποστηρικτές του Ερντογάν λένε ότι δεν κάνει καλή δουλειά στη διαχείριση της οικονομίας. Αυτή είναι η νούμερο ένα ανησυχία τους. Αλλά όταν τους ρωτάς αν πιστεύουν πως η αντιπολίτευση θα αντιμετώπιζε καλύτερα τα οικονομικά προβλήματα, η απάντηση είναι συντριπτικά “όχι”», τονίζει η Τολ.
Add comment
Comments