Όποιος παρατηρήσει με λίγη παραπάνω προσοχή τον τουρκικό Τύπο τις τελευταίες εβδομάδες, αντιλαμβάνεται ότι κάτι έχει αλλάξει. Κάτι ουσιαστικό και βαθύτερο από τη συνηθισμένη φλυαρία της ελληνοτουρκικής έντασης, από τους γνωστούς λεονταρισμούς, από τις τελετουργικές εξάρσεις και το "ποζάρισμα του Παγωνιού" που αναλώνονται σε εσωτερική χρήση.
Στα μάτια της Άγκυρας, η Ελλάδα αποκτά πλέον διαφορετικό εκτόπισμα. Παύει να εμφανίζεται ως ο γνωστός γείτονας του Αιγαίου με τον οποίον έχει ανοιχτούς λογαριασμούς και ξεπροβάλλει ως ενεργός κόμβος ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο, ως κρίκος μιας αλυσίδας που ενώνει Αθήνα, Λευκωσία, Ιερουσαλήμ, Παρίσι, Λονδίνο και ευρύτερα το δυτικό στρατηγικό αποτύπωμα στην περιοχή.
Αυτό ακριβώς εξηγεί και τον τόνο που έχει αρχίσει να κυριαρχεί στην τουρκική δημόσια σφαίρα. Η Άγκυρα είχε συνηθίσει την απουσία hard-power στην Ανατολική Μεσόγειο την προηγούμενη εικοσαετία, με την άτονη αμερικανική παρουσία στην περιοχή. Τώρα αισθάνεται τη γεωπολιτική σκακιέρα γύρω της να στενεύει. Όταν η σκακιέρα μεταβάλλεται σε μια γειτονιά που η Τουρκία είχε μάθει να αντιμετωπίζει ως προνομιακό της χώρο, η αντίδρασή της ακολουθεί σταθερά την ίδια συνταγή: νομιμοφανής ρητορική, στρατηγική ένταση, επικοινωνιακός καταιγισμός.
Η αφετηρία της πρόσφατης μεταβολής υπήρξε η Κύπρος. Το πλήγμα από drone ιρανικής κατασκευής στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου, στις αρχές Μαρτίου, έβγαλε το νησί από την τελματώδη κατηγορία του "χρόνιου προβλήματος" και το επανέφερε απότομα στο σκληρό πεδίο των γεωπολιτικών συσχετισμών. Κι όταν η Κύπρος μπαίνει σε τέτοιο κάδρο, λόγω θέσεως συμπαρασύρει μαζί της ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η κινητοποίηση Ελλάδας, της Γαλλίας και της Βρετανίας για την ενίσχυση της αεράμυνας και της ναυτικής προστασίας γύρω από το νησί έχει σημασία πολύ μεγαλύτερη από τη στενή επιχειρησιακή της διάσταση. Η αποστολή τεσσάρων ελληνικών F-16 και δύο φρεγατών αποτυπώθηκε διεθνώς ως σταθεροποιητική συμβολή μας στην ασφάλεια μιας περιοχής που έχει ξαναγεμίσει φωτιά, ένταση και αβεβαιότητα. Στην Αθήνα αυτή η ανάγνωση μοιάζει αυτονόητη.
Στην Άγκυρα όμως η ίδια αυτή εικόνα λειτούργησε ως σήμα συναγερμού. Διότι η Τουρκία είδε την Ελλάδα να αποκτά παρουσία, σε έναν χώρο που επί δυο δεκαετίες μετά την πρακτική απόσυρση των ΗΠΑ, τον θεωρούσε δικό της στρατηγικό περίγυρο, τον δικό της "ζωτικό χώρο", με όλο το αναθεωρητικό βάρος που κουβαλά αυτή η έννοια.
Κι εδώ αρχίζει η ουσία του ζητήματος.
Διαβάστε ακόμα: Τι κρύβεται πίσω από την κατάργηση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο
Η τουρκική πολιτική και επικοινωνιακή μηχανή λειτούργησε αυτόματα σε τρία επίπεδα.
Το πρώτο είναι το θεσμικό. Το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας, το Anadolu και ο κρατικός μηχανισμός συνολικά επανέφεραν με πειθαρχημένη επιμονή την κλασική νομικοφανή επιχειρηματολογία περί καθεστώτος των νησιών, διεθνών συνθηκών, αποστρατιωτικοποίησης, ισορροπιών που δήθεν απειλούνται από την ελληνική δραστηριότητα. Πρόκειται για γνωστή μέθοδο: η Άγκυρα παίρνει μια περιφερειακή κρίση, την περνά μέσα από το φίλτρο των δικών της πάγιων διεκδικήσεων και στο τέλος την παρουσιάζει ως ζήτημα νομιμότητας. Έτσι χτίζει από νωρίς το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα επιχειρήσει να εμφανίσει κάθε ελληνική κίνηση ως μονομερή μεταβολή δεδομένων και κάθε τουρκική αντίδραση ως δήθεν θεσμική αποκατάσταση ισορροπίας.
Το δεύτερο επίπεδο είναι το στρατηγικό, και εκεί κρύβεται το πραγματικό βάθος της τουρκικής ανησυχίας. Στον τουρκικό λόγο, η Ελλάδα εντάσσεται όλο και συχνότερα σε ένα ευρύτερο πλέγμα συμμαχιών και αλληλοσυνδέσεων.
Η Αθήνα συνδέεται πλέον με τη Λευκωσία, με το Ισραήλ, με τη Γαλλία, με τις βρετανικές βάσεις, με την ευρωπαϊκή παρουσία, με το δυτικό σύστημα ασφαλείας του ΝΑΤΟ. Έχει συνδεθεί και απευθείας με τις ΗΠΑ ενεργειακά μέσω του Κάθετου Διαδρόμου και συμμαχικά μέσω του 3+1. Άρα, στα μάτια της Άγκυρας, η Ελλάδα παύει να είναι απλώς ένας ενοχλητικός γείτονας με διμερείς διαφορές και μετατρέπεται σε γεωπολιτική πλατφόρμα ισχύος.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεταβολή που ενοχλεί την Τουρκία περισσότερο. Για χρόνια, η τουρκική οπτική για την Ελλάδα είχε κάποια στοιχεία υποτίμησης. Η Ελλάδα παρουσιαζόταν ως μια χώρα που προσπαθούσε να αναπληρώσει τη συγκριτική στρατιωτική αδυναμία της μέσω διπλωματίας, συμμαχιών, διεθνούς δικαίου και ρηματικών διακοινώσεων σε διεθνείς οργανισμούς. Soft-power δηλαδή.
Σήμερα η εικόνα αυτή μεταβάλλεται. Η Αθήνα τοποθετείται ολοένα πιο ενεργά στο πλαίσιο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας της περιοχής, έχοντας επενδύσει στην αεράμυνα, στη στρατιωτική διασύνδεση με την Κύπρο, στη συμμαχία με το Ισραήλ και στον ισχυρό στρατηγικό άξονα με τη Γαλλία. Με απλά λόγια, η Ελλάδα έχει διεκδικήσει και αποκτήσει πλέον ρόλο hard-power. Όταν μια χώρα αποκτά τέτοιο ρόλο, αλλάζει και η όψη της στο μυαλό φίλων και αντιπάλων.
Αυτό λοιπόν εξηγεί και την ταχύτητα των τουρκικών αντανακλαστικών. Λίγες ημέρες μετά τις εξελίξεις γύρω από την Κύπρο, άρχισαν να διαρρέουν πληροφορίες για ανάπτυξη τουρκικών F-16 στο βόρειο τμήμα του νησιού. Ακολούθησε η καταγραφή αποστολής έξι τουρκικών αεροσκαφών και συστημάτων αεράμυνας. Η Άγκυρα έσπευσε να στήσει τη δική της επιχειρησιακή εικόνα, ώστε να περάσει προς κάθε κατεύθυνση το μήνυμα ότι κάθε νέα κινητικότητα γύρω από την Κύπρο θα συναντά άμεση τουρκική στρατιωτική παρουσία. Με άλλα λόγια, έσπευσε να υπενθυμίσει ότι παραμένει παρούσα, αποφασισμένη και οπλισμένη.
Το τρίτο επίπεδο είναι το επικοινωνιακό. Και εκεί ο τουρκικός μηχανισμός λειτουργεί με στρατιωτική πειθαρχία. Το Anadolu προσφέρει τη θεσμική επένδυση της κυβερνητικής γραμμής. Το TRT μεταφράζει την ίδια γραμμή σε εικόνα γεωπολιτικής ισχύος, σε θέαμα αποφασιστικότητας, σε επίδειξη επιχειρησιακής ετοιμότητας. Η Daily Sabah συσκευάζει το ίδιο μήνυμα για διεθνή κατανάλωση, με πιο προσεγμένο τόνο για τους διεθνείς αναλυτές. Και η Yeni Şafak το περνά στο εσωτερικό ακροατήριο με υψηλότερη ένταση, ιδεολογική φόρτιση και γλώσσα πολιτικής κινητοποίησης. Άλλο ύφος, ίδιο περιεχόμενο. Η Ελλάδα "ενηλικιώνεται" γεωπολιτικά εκεί στην ίδια περιφερειακή περιοχή όπου ως τώρα η Τουρκία απολάμβανε αποκλειστικότητα δράσης.
Κάπου εδώ αξίζει να σταθεί κανείς και σε μια λεπτομέρεια, που ίσως τελικά καθόλου λεπτομέρεια δεν είναι. Ακόμη και ελληνικές κινήσεις ξεκάθαρα διπλωματικού χαρακτήρα, αποκτούν πλέον άλλη σημασία σε τουρκική ερμηνεία. Η μεταφορά της ελληνικής πρεσβείας από την Τεχεράνη στο Μπακού εντάχθηκε αμέσως στο ίδιο ενιαίο αφήγημα: η Ελλάδα προσαρμόζεται στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα της περιοχής και τοποθετείται ολοένα καθαρότερα μέσα στο δυτικό πλέγμα αποτροπής. Όταν ο άλλος αρχίζει να διαβάζει κάθε κίνησή σου ως κομμάτι ενός ευρύτερου παζλ, αυτό σημαίνει ότι έχει ήδη ανασκευάσει τις εκτιμήσεις του για τον ρόλο σου.
Αυτή η τουρκική ρητορική υπηρετεί τρεις προφανείς στόχους. Πρώτον, προσφέρει εσωτερική νομιμοποίηση για μια πιο αυστηρή στάση απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο. Δεύτερον, επιχειρεί να απονομιμοποιήσει διεθνώς τις ελληνικές ενέργειες, παρουσιάζοντάς τες ως στυγνή εκμετάλλευση μιας περιφερειακής κρίσης. Τρίτον, ετοιμάζει από τώρα το έδαφος για τον επόμενο γύρο αντιπαλότητας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, χτίζοντας εκ των προτέρων ένα νέο "ηρωικό” αφήγημα της επόμενης ημέρας.
Η ουσία όμως βρίσκεται αλλού. Η Τουρκία βλέπει απέναντί της μια Ελλάδα που όντως αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση στο σημείο επαφής τριών ηπείρων, επενδύει ουσιαστικά στις συμμαχίες της, ενώ λειτουργεί de facto ως παράγοντας ισχύος στην περιοχή. Ούτε αυτοκρατορία, ούτε υπερδύναμη φυσικά. Παράγοντας ισχύος. Κι αυτό αρκεί για να αλλάξει τον τόνο, τη συχνότητα και την ένταση των τουρκικών αντανακλαστικών.
Γι’ αυτό οι αναφορές στο καθεστώς των νησιών του ανατολικού Αιγαίου πυκνώνουν. Γι’ αυτό οι τόνοι ανεβαίνουν. Γι’ αυτό η τουρκική δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται από τη διαχείριση της γνωστής έντασης, στην πιθανή αναζήτηση μιας νέας ισορροπίας ισχύος. Η Άγκυρα βλέπει την Ελλάδα να αλλάζει ρόλο στον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, και αυτή ακριβώς η αίσθηση της απώλειας της σχετικά ανεξέλεγκτης δράσης που είχε η Τουρκία τα τελευταία χρόνια σε αυτόν τον χώρο παράγει τον νέο τόνο που καταγράφεται στον τουρκικό Τύπο.
Αυτή τη φορά, πάντως, η φασαρία ακούγεται αλλιώς. Και κυρίως, διαβάζεται αλλιώς στην Άγκυρα.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, έχει ήδη τεθεί.
Μπαίνει η Ανατολική Μεσόγειος σε μια νέα ισορροπία αμυντικής ισχύος και παρουσίας, με την Ελλάδα σε συγκεκριμένο ρόλο; Ή ζούμε ξανά την αρχή ενός ακόμη κύκλου έντασης και ποζαρίσματος, που θα κορυφωθεί, θα εκτονωθεί και θα ξανανοίξει στον επόμενο γύρο;
Add comment
Comments