Σάββατο βράδυ, αποφασίσαμε να επισκεφτούμε το λιλιπούτειο, όμως καθόλα φιλόξενο θεατράκι στη Δραπετσώνα, όπου ο Επιφάνιος Κατσέλης αναμετράται για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά με το κείμενο του Γκόγκολ και και την τραγικότητα του ήρωά του Ποπρίστσιν.
Ο Γκόγκολ δεν έγραψε ένα θεατρικό έργο. Έγραψε ένα διήγημα. Αποφεύγουμε συνειδητά να παρακολουθήσουμε θεατρικές μεταφορές μυθιστορημάτων ή διηγημάτων. Και ας είναι τόσο της μόδας. Ο λόγος απλός. Ο θεατρικός λόγος είναι μια εντελώς διαφορετική και διακριτή μορφή τέχνης.
Ο θεατρικός λόγος δεν είναι "άπειρος" αλλά στενά περιορισμένος. Περιορισμένος στο χώρο και τον χρόνο. Και κυρίως στο διακύβευμα. Στο ηθικό πρόσταγμα και στο υπό εξέταση "αντικείμενο". Δεν εξαπλώνεται στον χρόνο, στις εποχές, στις παρατηρήσεις. Το μυθιστόρημα "απλώνεται", το θεατρικό έργο είναι μια εργαστηριακή ενδελεχής, απόλυτα λεπτομερής ανάλυση.
Ο Σοφοκλής δεν έγραψε το "Οιδίπους βίος", ξεκινώντας από τη γέννηση μέχρι τον θάνατο στον Κεραμεικό. Έγραψε πχ το "Οιδίπους τύραννος", κρατώντας ένα στιγμιότυπο του πολυκύμαντου βίου, στιγμιότυπο άξιο παρατήρησης και ανάλυσης από ηθική σκοπιά.
Μας αρέσει το "ημερολόγιο ενός τρελού", όχι γιατί έχει να επιδείξει δεκαετίες θεατρικών ανεβασμάτων σε διεθνές επίπεδο. Αλλά γιατί από τη φύση του έχει θεατρική δομή γραψίματος, άρα η μεταφορά στη σκηνή δεν ακυρώνει τη διακριτότητα της τέχνης που υπηρετείται.
Ο Ποπρίτσιν είναι τρελός. Τι σημαίνει τρελός; Αυτός που βλέπει τα πράγματα διαφορετικά από εμάς τους υπόλοιπους: Τους λογικούς. Και εδώ βρίσκεται η λογοτεχνική αντίστοιξη. Ο Ποπρίτσιν δεν αντιμετωπίζει όσα βιώνει με διαφορετικό τρόπο, αλλά με εντελώς ταυτόσημο.
Βιώνει τα ίδια υπαρξιακά αδιέξοδα, τις ίδιες αδήριτες ανάγκες, την ίδια επιθυμία να ξεφύγει από την ασφυχτική ρουτίνα μπαίνοντας στα πεδία της πραγματικής κοινωνικής δράσης. Θέλει να τον ερωτευτούν, θέλει να το αποδέχονται, θέλει να νιώσει την ικανοποίηση της κοινωνικής καταξίωσης. Ποιος από εμάς τους λογικούς δεν το επιθυμεί;
Η "τρέλα" του σχετίζεται με τη διέξοδο που "επιλέγει;;" για να υπερβεί τα στεγανά που τον κρατούν σιδεροδέσμιο στα αδιέξοδά του. Οι "λογικοί" καταφεύγουν στη συμβατική αυτοαναφορικότητα και κατά βάση στον συμβιβασμό. Ο Ποπρίτσιν επιχειρεί το άλμα από τον κύκλο του συμβιβασμού, άλμα που τον οδηγεί στην παραφροσύνη.
Ο Γκόγκολ μας εκπέμπει ένα μήνυμα μοιρολατρείας; Όχι, μας διδάσκει ότι η πόρτα της εξόδου είναι αλλού. Χωρίς όμως εύκολες οδηγίες. Η τέχνη δεν προσφέρει απαντήσεις, μόνο ερωτήματα.
Ο Επιφάνιος Κατσέλης κατάλαβε το πνεύμα του κειμένου. Την πολυεπίπεδη τραγικότητα του ήρωα. Τη βίωσε επί σκηνής και την υποδύθηκε με απόλυτο σεβασμό στην ανυπέρβλητη σημαντικότητα του κειμένου.
Στην Ελλάδα έχει ανέβει πολλές φορές και θα ανέβει ακόμα περισσότερες. Είχαμε την τύχη να δούμε την παράσταση με τον Στάθη Ψάλτη (αδούλευτη), με τον Νίκο Κούρκουλο που απέφυγε να τσαλακωθεί. Η μεγάλη έκπληξη είναι μια μεταφορά για το "θέατρο της Δευτέρας" που ο Κώστας Καρράς δίνει μια ερμηνεία ζωής.
Ο Κατσέλης, έχει εμφανώς δουλέψει τον ήρωα προσαρμόζοντας ορθολογικά τις δικές του ερμηνευτικές δεξιότητες. Και αντάμειψε το κοινό του, όσο μεγάλες προσδοκίες και αν κουβαλούσε στις αποσκευές του.
Η τελική σκηνή, η ώρα που ο ήρωας επιστρέφοντας στις αρχέγονες ανάγκες, επαναπροσεγγίζει τα όρια της λογικής (πόσο λογικά είναι όλα όταν δεν θολώνουν από την πολυπλοκότητα των κοινωνικών συναναστροφών) αποδίδεται εξαιρετικά.
Συμβουλή: Για τον Γκόγκολ, η αποκάλυψη της τρέλας ακολουθεί μια γραμμική κλίμακα. Εξ ου και στο διήγημα, οι ημερομηνίες του ημερολογίου, ενώ αρχικά έχουν μια λογική σειρά, στη διαδρομή εκφεύγουν ακολουθώντας την σταδιακή είσοδο του ήρωα στην παράνοια (πχ "43 Απριλίου 2000" ή "86 Οκτωβρίου").
Η κλιμάκωση αυτή πρέπει να γίνει πιο εμφανής. Ο θεατής πρέπει να βιώνει μια αρχική αμφιβολία για την νοητική κατάσταση του ήρωα, ακόμα και αν οι αναφορές του δεν ακολουθούν λογικές συλλογιστικές.
Μ.Κ.
Add comment
Comments