Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει για πρώτη φορά το ενδεχόμενο να μεταφέρει εκτός των συνόρων της μέρος του συστήματος επιστροφών μεταναστών, με τη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν να συγκαταλέγονται στις επικρατέστερες χώρες υποδοχής νέων κέντρων επιστροφής για απορριφθέντες αιτούντες άσυλο.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, μια ομάδα κρατών - μελών έχει ήδη ξεκινήσει διερευνητικές επαφές, μετά την πρόσφατη έγκριση ευρωπαϊκής νομοθεσίας που επιτρέπει στα κράτη της ΕΕ να δημιουργούν “κέντρα επιστροφής” (return hubs) σε τρίτες χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές τηρούν το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ελλάδα, Δανία, Αυστρία και Γερμανία στην πρωτοπορία
Την πρωτοβουλία προωθούν κυρίως η Ελλάδα, η Δανία, η Αυστρία, η Γερμανία και η Ολλανδία, οι οποίες επιδιώκουν την επεξεργασία και διαχείριση απορριφθέντων αιτούντων άσυλο εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει πριν από την έγκριση του νέου πλαισίου ότι στόχος είναι οι πρώτες συμφωνίες να ολοκληρωθούν εντός του 2026, ώστε οι νέες δομές να τεθούν σε λειτουργία από το 2027.
“Στόχος μας είναι να υπογραφούν οι πρώτες συμφωνίες το 2026 και οι εγκαταστάσεις να λειτουργούν από το 2027”, είχε τονίσει χαρακτηριστικά.
Ρουάντα και Ουζμπεκιστάν στο τραπέζι
Παρότι δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση, η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν θεωρούνται αυτή τη στιγμή οι επικρατέστεροι υποψήφιοι για τη φιλοξενία των νέων κέντρων.
Οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και κάθε κράτος - μέλος θα πρέπει να συνάψει ξεχωριστές διμερείς συμφωνίες με τις χώρες υποδοχής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν συμμετέχει άμεσα στις διαπραγματεύσεις, ωστόσο θα πρέπει να ενημερωθεί επισήμως πριν ξεκινήσει η λειτουργία οποιουδήποτε κέντρου.
Οι δύο χώρες δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Η ΕΕ έχει ήδη επενδύσει σημαντικά κεφάλαια μέσω του προγράμματος Global Gateway. Στη Ρουάντα έχουν ανακοινωθεί επενδύσεις ύψους €900 εκ., ενώ το Ουζμπεκιστάν έχει λάβει ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις ύψους €119 εκ.
Και η Ουγκάντα στη λίστα
Πίσω από κλειστές πόρτες συζητείται και το ενδεχόμενο συνεργασίας με την Ουγκάντα, σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο.
Αντίθετα, χώρες που βρίσκονται κοντά στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη, φαίνεται να αποκλείονται λόγω φόβων ότι θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε νέους κόμβους διακίνησης μεταναστών προς την Ευρώπη.
Ο υπουργός Μετανάστευσης της Κύπρου, Νικόλας Ιωαννίδης, δήλωσε ότι η γενική ιδέα είναι τα κέντρα να δημιουργηθούν “πιθανόν στην Αφρική ή την Ασία”, αλλά όχι σε χώρες που βρίσκονται κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα.
Ανθρώπινα δικαιώματα και διεθνής εποπτεία
Οι υποστηρικτές του σχεδίου επιμένουν ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα αποτελεί βασική προϋπόθεση για κάθε συμφωνία.
Η ΕΕ επιδιώκει τη συμμετοχή διεθνών οργανισμών, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (IOM) και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), ώστε να διασφαλίζεται η τήρηση των κανόνων.
Ωστόσο, οι επικριτές θεωρούν ότι οι εγγυήσεις αυτές δεν επαρκούν.
Ο εκπρόσωπος της UNHCR στις Βρυξέλλες, Ζαν-Νικολά Μπεζ, προειδοποίησε ότι πρόσφυγες και μετανάστες κινδυνεύουν να μεταφερθούν σε χώρες όπου θα μπορούσαν να υποστούν “ανεπανόρθωτη βλάβη”.
Αντιδράσεις από Γαλλία και Ισπανία
Το σχέδιο δεν απολαμβάνει καθολική στήριξη εντός της ΕΕ.
Η Γαλλία και η Ισπανία έχουν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις, αμφισβητώντας τόσο την αποτελεσματικότητα όσο και τη συμβατότητα των κέντρων με τις ευρωπαϊκές αξίες.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε πρόσφατα στις Βρυξέλλες:
“Δεν έχω δει ποτέ κέντρο επιστροφών σε τρίτη χώρα που να λειτουργεί πραγματικά. Δεν είμαι βέβαιος ότι αυτή είναι η Ευρώπη που θέλουμε”.
Αντίστοιχα, η ευρωβουλευτής των Πρασίνων Μελίσα Καμαρά υποστήριξε ότι η δημιουργία τέτοιων δομών σε χώρες όπως η Ρουάντα ή το Ουζμπεκιστάν παραβιάζει θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αρχές περί αξιοπρέπειας και προστασίας δικαιωμάτων.
Το νέο μοντέλο διαφέρει από τα προηγούμενα
Οι υποστηρικτές του σχεδίου υπογραμμίζουν ότι η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση διαφέρει σημαντικά από προηγούμενες πρωτοβουλίες που απέτυχαν.
Το βρετανικό σχέδιο μεταφοράς αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα εγκαταλείφθηκε ύστερα από χρόνια δικαστικών και πολιτικών συγκρούσεων.
Αντίστοιχα, τα κέντρα μεταναστών της Ιταλίας στην Αλβανία έχουν βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπα με δικαστικές προσφυγές.
Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία αφορά αποκλειστικά άτομα που έχουν ήδη εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα παραμονής στην ΕΕ και αναμένουν την απέλασή τους. Δεν αφορά νέους αιτούντες άσυλο ή πρόσφατα αφιχθέντες μετανάστες.
Αυτό θεωρείται από τις κυβερνήσεις που προωθούν το μέτρο ως η κρίσιμη διαφορά που θα μπορούσε να επιτρέψει στο νέο σύστημα να λειτουργήσει αποτελεσματικότερα από τις προηγούμενες προσπάθειες.
Η μεγάλη μεταναστευτική στροφή της Ευρώπης
Η συζήτηση για τα κέντρα επιστροφής εκτός Ευρώπης αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης μετατόπισης της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ προς αυστηρότερα μέτρα ελέγχου και επιστροφών.
Με τις μεταναστευτικές πιέσεις να παραμένουν υψηλές και τις πολιτικές ισορροπίες να μεταβάλλονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι Βρυξέλλες αναζητούν νέους τρόπους περιορισμού των παράτυπων μεταναστευτικών ροών.
Το εάν τα σχέδια για Ρουάντα, Ουζμπεκιστάν ή άλλες τρίτες χώρες θα προχωρήσουν τελικά και θα αντέξουν στις αναμενόμενες νομικές και πολιτικές προκλήσεις, παραμένει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής για τα επόμενα χρόνια.
Add comment
Comments