Η Κούβα βρίσκεται μπροστά στη σοβαρότερη οικονομική και πολιτική κρίση των τελευταίων δεκαετιών, με τον πρόεδρο της χώρας να ανακοινώνει μια σειρά μεταρρυθμίσεων που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητες για ένα κράτος που εξακολουθεί να αυτοπροσδιορίζεται ως κομμουνιστικό.
Σε τηλεοπτικό του διάγγελμα, ο Κουβανός ηγέτης μίλησε για "επείγουσες" αλλαγές στην οικονομία, ανοίγοντας την πόρτα σε ξένες επενδύσεις στην αγορά ακινήτων και επιτρέποντας τη λειτουργία ιδιωτικών ξένων τραπεζών στο νησί.
Πρόκειται για κινήσεις που, εφόσον υλοποιηθούν, θα δημιουργήσουν για πρώτη φορά έναν ουσιαστικό ιδιωτικό τομέα στην κουβανική οικονομία.
Μια οικονομία στα πρόθυρα κατάρρευσης
Παρά τη ρητορική περί σοσιαλισμού, η σημερινή Κούβα απέχει σημαντικά από το μοντέλο που είχε περιγράψει ο Καρλ Μαρξ.
Η οικονομία της χώρας ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από τον στρατό, ο οποίος δεν περιορίζεται μόνο στην εθνική άμυνα και τη διατήρηση του πολιτικού ελέγχου, αλλά διαχειρίζεται και μεγάλο μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας.
Οι ελλείψεις σε τρόφιμα, ηλεκτρικό ρεύμα και καύσιμα έχουν γίνει καθημερινότητα. Οι διακοπές ρεύματος διαρκούν πολλές ώρες, η αγοραστική δύναμη των πολιτών έχει καταρρεύσει και το βιοτικό επίπεδο παραμένει εξαιρετικά χαμηλό για τη μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού.
Μοναδική εξαίρεση αποτελούν τα ανώτερα στελέχη του κομματικού και στρατιωτικού μηχανισμού, τα οποία εξακολουθούν να απολαμβάνουν σημαντικά προνόμια.
Παρά τη δραματική επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης, δεν έχουν σημειωθεί μαζικές εξεγέρσεις αντίστοιχες με εκείνες που παρατηρήθηκαν σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής. Ο βασικός λόγος είναι ότι ο στρατός διατηρεί πλήρη έλεγχο της οικονομίας, των δυνάμεων ασφαλείας και του πολιτικού συστήματος.
Η γεωπολιτική σημασία της Κούβας
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Κούβα εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία λόγω της γεωγραφικής της θέσης. Το νησί απέχει μόλις 145 χιλιόμετρα από τις αμερικανικές ακτές της Φλόριντα.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Σοβιετική Ένωση εγκατέστησε στην Κούβα πυρηνικούς πυραύλους, προκαλώντας τη γνωστή Κρίση των Πυραύλων του 1962 και φέρνοντας τον κόσμο στα πρόθυρα πυρηνικής σύγκρουσης.
Σήμερα, η Ουάσιγκτον παρακολουθεί με ανησυχία την αυξανόμενη κινεζική παρουσία στο νησί. Σύμφωνα με αμερικανικές εκτιμήσεις, το Πεκίνο έχει δημιουργήσει εγκαταστάσεις ηλεκτρονικής παρακολούθησης και συλλογής πληροφοριών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κατασκοπεία εναντίον των ΗΠΑ και ενδεχομένως για παρεμβολές στις αμερικανικές επικοινωνίες σε περίπτωση κρίσης.
Η πίεση της Ουάσιγκτον και η «κουβανική περεστρόικα»
Μετά τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και την ενίσχυση της αμερικανικής πίεσης προς την Αβάνα, το κουβανικό καθεστώς φαίνεται να αναζητά διέξοδο.
Οι ανακοινώσεις του προέδρου θυμίζουν σε πολλούς την "περεστρόικα" της Σοβιετικής Ένωσης τη δεκαετία του 1980. Τότε, το Κρεμλίνο επιχείρησε να διατηρήσει την πολιτική κυριαρχία του Κομμουνιστικού Κόμματος επιτρέποντας ταυτόχρονα περιορισμένες μορφές οικονομικής ελευθερίας.
Ωστόσο, η σοβιετική εμπειρία κατέληξε στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ, καθώς η ίδια η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις λειτούργησε ως έμμεση παραδοχή ότι το οικονομικό μοντέλο είχε αποτύχει.
Η κουβανική ηγεσία προσπαθεί να αποφύγει ένα αντίστοιχο σενάριο. Γι’ αυτό και ο πρόεδρος παρουσίασε ως πρότυπα την Κίνα και το Βιετνάμ: χώρες όπου λειτουργεί ιδιωτικός τομέας, αλλά η πολιτική εξουσία παραμένει αυστηρά συγκεντρωμένη στα χέρια του κυβερνώντος κόμματος.
Παράλληλα, απηύθυνε κάλεσμα στους Κουβανούς που εγκατέλειψαν τη χώρα κατά την εποχή του Φιντέλ Κάστρο να επιστρέψουν, υποσχόμενος ένα "σαφές, σταθερό και αξιοπρεπές πλαίσιο" επανένταξης.
Ο φόβος εσωτερικής αντίδρασης
Οι εξαγγελίες δεν απειλούν μόνο το ιδεολογικό αφήγημα του καθεστώτος αλλά και τα συμφέροντα των ομάδων που επωφελήθηκαν από το υπάρχον σύστημα.
Η δημιουργία ιδιωτικής οικονομικής δραστηριότητας και η είσοδος ξένων κεφαλαίων θα μπορούσαν να περιορίσουν τον απόλυτο έλεγχο που ασκούν σήμερα οι στρατιωτικοί και οι κομματικοί μηχανισμοί.
Αυτό δημιουργεί θεωρητικά τον κίνδυνο εσωτερικών αντιδράσεων. Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν απίθανο ένα οργανωμένο πραξικόπημα ή μια εξέγερση των σκληροπυρηνικών, καθώς γνωρίζουν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη αμερικανική παρέμβαση και να θέσει σε κίνδυνο την ίδια την επιβίωσή τους.
Ο ρόλος του Τραμπ και του Μάρκο Ρούμπιο
Το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον για την Κούβα παραμένει έντονο. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, γιος Κουβανών μεταναστών, θα μπορούσε να αναλάβει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση των σχέσεων με την Αβάνα.
Η αναφορά αυτή υπογραμμίζει πόσο ψηλά βρίσκεται η Κούβα στην ατζέντα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον επιχειρεί να περιορίσει την κινεζική επιρροή στο δυτικό ημισφαίριο.
Ένα καθεστώς μπροστά σε ιστορικές αποφάσεις
Η ηγεσία της Κούβας βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δίλημμα. Από τη μία πλευρά, η διατήρηση του σημερινού μοντέλου οδηγεί σε βαθύτερη οικονομική παρακμή και αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια.
Από την άλλη, οι μεταρρυθμίσεις ενδέχεται να αποδυναμώσουν τους μηχανισμούς ελέγχου που κρατούν το καθεστώς στην εξουσία εδώ και περισσότερες από έξι δεκαετίες.
Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι αν η Αβάνα διαθέτει ακόμη τον χρόνο και τα μέσα για να πραγματοποιήσει μια ελεγχόμενη μετάβαση τύπου Κίνας ή Βιετνάμ ή αν οι πρόσφατες ανακοινώσεις αποτελούν απλώς την πρώτη δημόσια παραδοχή ότι το ιστορικό μοντέλο της κουβανικής επανάστασης έχει φτάσει στα όριά του.
Add comment
Comments