Η Γαλλία περιμένει σωσίβιο από την ΕΚΤ — αλλά μπορεί να το πάρει μόνο όταν θα είναι πια αργά

Η Γαλλία δεν διαθέτει πλέον το εθνικό της νόμισμα ούτε μια κεντρική τράπεζα που μπορεί να δημιουργήσει χρήμα για να χρηματοδοτήσει το κράτος ή να υποτιμήσει το νόμισμα ώστε να στηρίξει τις εξαγωγές. Το ευρώ αφαιρεί αυτά τα εργαλεία από τα κράτη - μέλη. Η ΕΚΤ λειτουργεί ως κοινός μηχανισμός προστασίας, αλλά δεν είναι αυτονόητο ότι θα αναλάβει το κόστος κάθε εθνικής δημοσιονομικής κρίσης.

Οι αγορές στέλνουν ήδη προειδοποιητικά σήματα. Το επιτόκιο που πληρώνει η Γαλλία σε σχέση με τη Γερμανία έχει αυξηθεί αισθητά, ενώ τα ασφάλιστρα έναντι χρεοκοπίας γαλλικού χρέους έχουν ανέβει. Τα γαλλικά πενταετή συμβόλαια ασφάλισης έναντι κινδύνου αθέτησης έφτασαν τις 80 μονάδες βάσης, έναντι 44 μονάδων στην κορύφωση της κρίσης των βρετανικών ομολόγων το 2022. Παράλληλα, το περιθώριο απόδοσης των γαλλικών 30ετών ομολόγων έναντι των γερμανικών πλησίασε τις 170 μονάδες βάσης.

Το δημοσιονομικό υπόβαθρο είναι αυτό που κάνει την κατάσταση πιο δύσκολη. Το γαλλικό δημόσιο χρέος πλησιάζει το 120% του ΑΕΠ, ενώ το έλλειμμα παραμένει πολύ πάνω από τα ευρωπαϊκά όρια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εντάξει τη χώρα στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος. Το Reuters σημειώνει ότι το έλλειμμα προβλέπεται να μειωθεί από 5,4% του ΑΕΠ φέτος σε περίπου 5% το επόμενο έτος - πορεία που δύσκολα πείθει τις αγορές ότι η δημοσιονομική προσαρμογή είναι επαρκής. 

Εδώ βρίσκεται το πρόβλημα με το εργαλείο προστασίας της ΕΚΤ, τον Μηχανισμό Προστασίας της Μετάδοσης της Νομισματικής Πολιτικής (TPI). Ο μηχανισμός επιτρέπει στην κεντρική τράπεζα να αγοράζει ομόλογα όταν οι χρηματοδοτικές συνθήκες μιας χώρας επιδεινώνονται με αδικαιολόγητο και άτακτο τρόπο. Η ΕΚΤ, όμως, εξετάζει και αν η χώρα τηρεί τους δημοσιονομικούς κανόνες, αν το χρέος της είναι βιώσιμο και αν εφαρμόζει συνετή οικονομική πολιτική. Η ίδια η ΕΚΤ αναφέρει ότι οι αγορές ομολόγων δεν είναι αυτόματες: η απόφαση εξαρτάται από συνολική αξιολόγηση των αγορών και των δημοσιονομικών δεδομένων. 

Η ειρωνεία είναι ότι η Γαλλία θα μπορούσε να δυσκολευτεί να δικαιολογήσει μια παρέμβαση ακριβώς επειδή οι ανησυχίες των επενδυτών δεν είναι εντελώς αυθαίρετες. Όταν το κόστος δανεισμού αυξάνεται λόγω ελλειμμάτων, πολιτικής αβεβαιότητας και καθυστερήσεων στη λήψη μέτρων, η ΕΚΤ δεν μπορεί εύκολα να ισχυριστεί ότι πρόκειται μόνο για παράλογο πανικό της αγοράς. Η Γαλλία δεν πληροί σήμερα αρκετά από τα κριτήρια του TPI, ενώ η διεύρυνση των αποδόσεων έχει μέχρι στιγμής γίνει σταδιακά, ακολουθώντας τις πολιτικές και δημοσιονομικές εξελίξεις.

Η πολιτική διάσταση περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εξίσωση. Το Παρίσι βρίσκεται σε παρατεταμένη αβεβαιότητα ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027. Μια μεγάλη δημοσιονομική περικοπή μπορεί να προκαλέσει κοινωνική και πολιτική έκρηξη· η αναβολή της, όμως, μπορεί να ενισχύσει την καχυποψία των αγορών. Η Γαλλία περιγράφεται ως κοινωνικά εύφλεκτη, από τα προάστια μέχρι την ύπαιθρο, και η αναστολή της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης και η πολιτική αδυναμία περιορίζουν τα περιθώρια άμεσης δράσης.

Η πιθανή διάσωση θα είχε, επιπλέον, ευρωπαϊκό πολιτικό κόστος. Αν η ΕΚΤ απορροφούσε μεγάλες ποσότητες γαλλικού χρέους, οι πολιτικοί της Γερμανίας και άλλων χωρών θα μπορούσαν να το παρουσιάσουν ως μεταφορά κινδύνου στους φορολογουμένους τους. Αυτή η προοπτική συνδέται και με την άνοδο της Εναλλακτικής για τη Γερμανία, η οποία ήδη αμφισβητεί την παραμονή της χώρας στο ευρώ. Ένα γαλλικό πακέτο στήριξης θα μπορούσε, επομένως, να μετατρέψει μια κρίση ομολόγων σε κρίση πολιτικής νομιμοποίησης της ευρωζώνης.

Δεν προβλέπεται άμεση διάλυση του ευρώ. Το πιθανότερο είναι μια παρατεταμένη περίοδος κρίσεων: οι αγορές θα δοκιμάζουν τα όρια της γαλλικής δημοσιονομικής αντοχής, τις πολιτικές αντοχές του Βερολίνου και τη διάθεση της ΕΚΤ να παρέμβει. Το ευρώ μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί, αλλά με επαναλαμβανόμενες εντάσεις και χωρίς να έχει λυθεί η βασική του αδυναμία: κοινό νόμισμα χωρίς αντίστοιχη κοινή δημοσιονομική εξουσία.