Το παγκόσμιο χρέος πλησιάζει σε επικίνδυνο σημείο – Η απειλή της μεγαλύτερης πιστωτικής ασφυξίας από τη δεκαετία του 1930

Ένα αμερικανικό δημόσιο χρέος $39,999 τρισ.  δεν γίνεται ξαφνικά πιο επικίνδυνο επειδή προστίθεται ένα ακόμη δολάριο και σπάει το συμβολικό φράγμα των $40 τρισ.

Οι αγορές μπορεί να συμπεριφέρονται παράλογα με πολλούς τρόπους. Ο πανικός, όμως, απλώς και μόνο επειδή ένας αριθμός απέκτησε περισσότερα μηδενικά, δύσκολα δικαιολογείται.

Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού.

Τα $40 τρισ. αντιστοιχούν περίπου στο 125% του αμερικανικού ΑΕΠ. Πρόκειται ασφαλώς για ιστορικό ρεκόρ σε απόλυτους αριθμούς, όχι όμως για επίπεδο χωρίς προηγούμενο ως ποσοστό της οικονομίας.

Οι ΗΠΑ είχαν βρεθεί σε παρόμοια επίπεδα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ σήμερα υπάρχουν ανεπτυγμένες οικονομίες με αντίστοιχους ή ακόμη υψηλότερους δείκτες χρέους. Αυτό που ανησυχεί πραγματικά τις αγορές είναι η ταχύτητα με την οποία αυξάνεται το αμερικανικό χρέος και, κυρίως, το κόστος εξυπηρέτησής του.

Μέσα σε περίπου μία δεκαετία, το ομοσπονδιακό χρέος σχεδόν διπλασιάστηκε, αυξανόμενο ταχύτερα από την ίδια την αμερικανική οικονομία.

Το πρόβλημα δεν είναι τα $40 τρισ. – Είναι τα επιτόκια

Οι διεθνείς επενδυτές αρχίζουν να αναρωτιούνται κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν με την ίδια ευκολία ένα τόσο μεγάλο και συνεχώς αυξανόμενο χρέος.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο πληθωρισμός και, κατ’ επέκταση, η πορεία των επιτοκίων.

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή μάχη για κεφάλαια. Μεγάλες οικονομίες χρειάζονται τεράστια ποσά για να αναχρηματοδοτούν τα δημόσια χρέη τους, την ώρα που επιχειρήσεις αντλούν επίσης δισεκατομμύρια για επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη, data centers και ενεργειακές υποδομές.

Η προσφορά αποταμιεύσεων δεν είναι απεριόριστη. Όσο περισσότεροι κυβερνήσεις και επιχειρήσεις ανταγωνίζονται για τα ίδια κεφάλαια, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση στις αποδόσεις των ομολόγων.

Και όταν τα επιτόκια ανεβαίνουν αρκετά, ένα υψηλό χρέος που μέχρι χθες φαινόταν διαχειρίσιμο μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρό δημοσιονομικό πρόβλημα.

Η Ιαπωνία εκπέμπει προειδοποιητικό σήμα

Η Ιαπωνία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας πραγματικότητας. Η οικονομία δυσκολεύεται να επιταχύνει την ανάπτυξή της, ενώ βρίσκεται αντιμέτωπη με υψηλότερο ενεργειακό κόστος και τις επιπτώσεις των διεθνών εμπορικών εντάσεων.

Οι προσπάθειες Ουάσιγκτον και Τόκιο να στηρίξουν το γεν έχουν αποδειχθεί προσωρινές, καθώς η εμπιστοσύνη των αγορών παραμένει εύθραυστη.

Παράλληλα, ιαπωνικά κεφάλαια έχουν αρχίσει να αποχωρούν από αμερικανικούς τίτλους. Πωλήσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα αποτελούν υπενθύμιση ενός πολύ μεγαλύτερου κινδύνου: η Ιαπωνία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους ξένους κατόχους αμερικανικού χρέους.

Εάν μεγάλοι διεθνείς επενδυτές αρχίσουν να μειώνουν συστηματικά την έκθεσή τους στα Treasuries, οι ΗΠΑ θα πρέπει να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις για να προσελκύσουν νέους αγοραστές.

Και τότε δημιουργείται ένας επικίνδυνος μηχανισμός: περισσότερο χρέος → υψηλότερα επιτόκια → μεγαλύτερες δαπάνες τόκων → μεγαλύτερα ελλείμματα → ακόμη περισσότερο χρέος.

Όταν ακόμη και οι ΗΠΑ δανείζονται ακριβά

Οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών τίτλων έχουν κινηθεί σε επίπεδα που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν εξαιρετικά υψηλά. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα αμερικανικά Treasuries αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία τιμολογείται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Το αμερικανικό δημόσιο χρέος θεωρείται παραδοσιακά το κατεξοχήν "ασφαλές" περιουσιακό στοιχείο.

Εάν όμως αυξηθεί αισθητά το risk premium που απαιτούν οι επενδυτές για να χρηματοδοτήσουν ακόμη και την Ουάσιγκτον, οι συνέπειες μεταφέρονται σχεδόν αυτόματα σε στεγαστικά δάνεια, επιχειρηματικό δανεισμό, εταιρικά ομόλογα και κρατικά χρέη σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η άνοδος των αμερικανικών αποδόσεων, επομένως, δεν αποτελεί αποκλειστικά αμερικανικό πρόβλημα. Είναι παγκόσμιο κόστος κεφαλαίου.

Η Βρετανία βρίσκεται ακόμη πιο εκτεθειμένη

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική εάν κοιτάξει κανείς τη Βρετανία. Το Λονδίνο βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν ιδιαίτερα δύσκολο συνδυασμό: υψηλό κόστος δανεισμού, περιορισμένη ανάπτυξη, δημοσιονομικά ελλείμματα και επίμονες πληθωριστικές πιέσεις.

Τα στοιχεία για τον δημόσιο δανεισμό ενίσχυσαν τις ανησυχίες ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια στενεύουν επικίνδυνα.

Και εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος ενός κλασικού "doom loop".

Η κυβέρνηση αυξάνει φόρους και περιορίζει δαπάνες για να καθησυχάσει τις αγορές. Η δημοσιονομική σύσφιξη, όμως, επιβραδύνει την οικονομία. Η χαμηλότερη ανάπτυξη περιορίζει τα φορολογικά έσοδα και επιδεινώνει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ.

Έτσι απαιτούνται νέα μέτρα λιτότητας, τα οποία πιέζουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη. Ένας φαύλος κύκλος δημοσιονομικής προσαρμογής και οικονομικής στασιμότητας.

Η παγκόσμια οικονομία κοιτάζει την Ουάσιγκτον

Οι άμεσες προοπτικές της διεθνούς οικονομίας εξαρτώνται πλέον σε σημαντικό βαθμό από τις αποφάσεις που λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον. Μια αποκλιμάκωση των γεωπολιτικών συγκρούσεων που πιέζουν τις τιμές της ενέργειας θα μπορούσε να περιορίσει γρήγορα τις πληθωριστικές πιέσεις.

Η πτώση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου θα λειτουργούσε σαν έμμεση μείωση φόρων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενισχύοντας ταυτόχρονα την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Αντίστοιχα, μια αποκλιμάκωση των εμπορικών πολέμων και των δασμών θα μπορούσε να μειώσει μέρος των πληθωριστικών πιέσεων που επιβαρύνουν την αμερικανική οικονομία. Το σημαντικότερο όμως θα ήταν ένα αξιόπιστο μεσοπρόθεσμο σχέδιο περιορισμού του ομοσπονδιακού ελλείμματος.

Οι αγορές δεν απαιτούν από τις ΗΠΑ να μηδενίσουν το χρέος τους. Θέλουν όμως να πειστούν ότι η δυναμική του παραμένει ελεγχόμενη.

Το εφιαλτικό σενάριο: μαζική υποχώρηση των κρατικών ομολόγων

Εάν αυτή η εμπιστοσύνη χαθεί, το πρόβλημα μπορεί να ξεπεράσει κατά πολύ τα δημόσια οικονομικά των ΗΠΑ. Μια μεγάλη πτώση στις τιμές των αμερικανικών κρατικών ομολόγων θα προκαλούσε ζημιές σε χαρτοφυλάκια τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών, συνταξιοδοτικών ταμείων, επενδυτικών κεφαλαίων και εκατομμυρίων ιδιωτών.

Και επειδή η τιμή ενός ομολόγου κινείται αντίστροφα από την απόδοσή του, μια βίαιη άνοδος των yields σημαίνει αντίστοιχα μεγάλη πτώση της αξίας των υφιστάμενων τίτλων.

Οι ισολογισμοί των τραπεζών θα πιέζονταν. Η διάθεση για ανάληψη κινδύνου θα μειωνόταν. Οι πιστωτικές προϋποθέσεις θα γίνονταν αυστηρότερες.

Και η χρηματοδότηση επιχειρήσεων και νοικοκυριών θα περιοριζόταν.

Ο φόβος μιας πιστωτικής ασφυξίας ιστορικών διαστάσεων

Αυτό είναι το πραγματικά ακραίο σενάριο: όχι μια τυπική ύφεση, αλλά μια διεθνής πιστωτική ασφυξία.

Σε μια τέτοια κατάσταση, οι τράπεζες περιορίζουν απότομα τον δανεισμό, οι επιχειρήσεις αναβάλλουν επενδύσεις, οι αγορές ακινήτων πιέζονται και οι καταναλωτές περιορίζουν τις δαπάνες τους.

Το πρόβλημα είναι ότι οι κυβερνήσεις θα εισέρχονταν σε μια τέτοια κρίση ήδη υπερχρεωμένες. Σε προηγούμενες υφέσεις μπορούσαν να αυξήσουν θεαματικά τις δημόσιες δαπάνες ή να μειώσουν τα επιτόκια.

Αυτή τη φορά τα περιθώρια θα μπορούσαν να είναι πολύ μικρότερα. Και αυτό εξηγεί γιατί η σημερινή συζήτηση δεν αφορά πραγματικά το εάν το αμερικανικό χρέος θα γράψει $39 ή $40 τρισ..

Αφορά κάτι πολύ σημαντικότερο: πόσο χρέος μπορεί να απορροφήσει το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα όταν τα χρήματα παύουν να είναι φθηνά.

Η ειρωνεία είναι ότι μια τέτοια κρίση δεν είναι αναπόφευκτη. Αποκλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων, περιορισμός των εμπορικών πολέμων και - κυρίως - ένα αξιόπιστο σχέδιο δημοσιονομικής σταθεροποίησης στις ΗΠΑ θα μπορούσαν να αλλάξουν γρήγορα το κλίμα.

Στη Wall Street έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια η ειρωνική έκφραση TACO - "Trump Always Chickens Out", δηλαδή η πεποίθηση ότι όταν οι αγορές αντιδρούν αρκετά έντονα, ο Ντόναλντ Τραμπ τελικά υποχωρεί από τις πιο επιθετικές οικονομικές του επιλογές.

Εάν οι πιέσεις στις αγορές ομολόγων κλιμακωθούν, οι επενδυτές ίσως χρειαστεί να ποντάρουν ξανά σε αυτή τη θεωρία. Μόνο που αυτή τη φορά το διακύβευμα δεν θα είναι απλώς μια διόρθωση στη Wall Street.

Θα είναι η σταθερότητα ολόκληρου του παγκόσμιου πιστωτικού συστήματος.