Η προοπτική μιας ιστορικής προσέγγισης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν φαίνεται να καταρρέει οριστικά. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ ότι θεωρεί πλέον “νεκρό” το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) που βρισκόταν υπό διαπραγμάτευση με την Τεχεράνη, εξαπολύοντας μια από τις σκληρότερες προσωπικές επιθέσεις που έχει κάνει ποτέ εναντίον της ιρανικής ηγεσίας.
Η τοποθέτησή του δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Για πρώτη φορά μετά την έναρξη των παρασκηνιακών επαφών που είχαν προκαλέσει διεθνή αίσθηση, ο Αμερικανός πρόεδρος δηλώνει ότι δεν επιθυμεί πλέον οποιαδήποτε μορφή διαλόγου ή συνεργασίας με το Ιράν.
Η δήλωση αυτή δεν αφορά μόνο μια διπλωματική πρωτοβουλία. Αποτελεί ουσιαστικά αλλαγή στρατηγικής με πιθανές συνέπειες για τη Μέση Ανατολή, τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης αλλά και τις ισορροπίες μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ, Ρωσίας και Κίνας.
«Είναι τελειωμένο»
Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων κατά τη διάρκεια της συνόδου του ΝΑΤΟ, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε απόλυτος σχετικά με το μέλλον του υπό διαπραγμάτευση Μνημονίου.
“Όσον αφορά εμένα, έχει τελειώσει”.
Στη συνέχεια εξήγησε ότι δεν έχει πλέον καμία πρόθεση να συνεχίσει συνομιλίες με την ιρανική πλευρά.
“Δεν θέλω πλέον να ασχολούμαι μαζί τους. Είναι αποβράσματα”.
Η ρητορική του έγινε ακόμη πιο επιθετική, καθώς χαρακτήρισε τους Ιρανούς ηγέτες “άρρωστους ανθρώπους”, “βίαιους”, “μοχθηρούς”, “ψεύτες”, ενώ πρόσθεσε χαρακτηριστικά:
“Υπάρχει κάτι λάθος μαζί τους. Είναι τρελοί. Για μένα, όλα τελείωσαν”.
Η διατύπωση αυτή σηματοδοτεί μια πλήρη αποκήρυξη της διαδικασίας που είχε ξεκινήσει πριν από λίγες εβδομάδες.
Από το ιστορικό άνοιγμα στη ρήξη
Η εξέλιξη προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση, καθώς μέχρι πρόσφατα η κυβέρνηση Τραμπ άφηνε να εννοηθεί ότι υπήρχε περιθώριο για μια νέα συμφωνία με το Ιράν.
Το προτεινόμενο Μνημόνιο Κατανόησης δεν αποτελούσε πλήρη πυρηνική συμφωνία τύπου JCPOA, αλλά ένα περιορισμένο πλαίσιο συνεργασίας που στόχευε:
- στη διατήρηση ανοικτών των θαλάσσιων οδών,
- στην αποτροπή νέων συγκρούσεων,
- στον περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου,
- στη σταδιακή άρση ορισμένων κυρώσεων,
- στη δημιουργία μηχανισμών αποκλιμάκωσης.
Το σχέδιο είχε θεωρηθεί ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο βήμα μιας νέας περιόδου συνεννόησης μεταξύ των δύο χωρών μετά από δεκαετίες έντασης.
Τι άλλαξε
Η κατάρρευση του σχεδίου φαίνεται να οφείλεται σε συνδυασμό στρατιωτικών και πολιτικών εξελίξεων. Οι τελευταίες εβδομάδες χαρακτηρίστηκαν από:
- νέες στρατιωτικές συγκρούσεις στην περιοχή,
- εκατέρωθεν επιθέσεις,
- αμοιβαίες κατηγορίες για παραβιάσεις συμφωνιών,
- δυσπιστία των υπηρεσιών πληροφοριών,
- εσωτερικές πιέσεις προς τον Λευκό Οίκο.
Ο Τραμπ εμφανίζεται πλέον να θεωρεί ότι η Τεχεράνη χρησιμοποίησε τις διαπραγματεύσεις περισσότερο ως μέσο τακτικής παρά ως πραγματική προσπάθεια αποκλιμάκωσης.
Μήνυμα προς το Ισραήλ
Η νέα στάση του Αμερικανού προέδρου αποτελεί ταυτόχρονα ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα προς την κυβέρνηση του Ισραήλ. Η ισραηλινή ηγεσία αντιμετώπιζε εξαρχής με μεγάλη επιφύλαξη οποιαδήποτε συμφωνία που θα επέτρεπε στο Ιράν να διατηρήσει σημαντικό μέρος του πυρηνικού του προγράμματος.
Με τις τελευταίες δηλώσεις του, ο Τραμπ φαίνεται να ευθυγραμμίζεται περισσότερο με τις ισραηλινές ανησυχίες, εγκαταλείποντας τη λογική ενός περιορισμένου συμβιβασμού.
Επιπτώσεις στις αγορές
Η εγκατάλειψη κάθε διαπραγμάτευσης αυξάνει εκ νέου το γεωπολιτικό ρίσκο. Οι αναλυτές θεωρούν ότι η εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει σε:
- υψηλότερη μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου,
- αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου στις θαλάσσιες μεταφορές,
- μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας,
- ενίσχυση των αμυντικών δαπανών διεθνώς.
Παρότι οι αγορές έχουν ήδη προεξοφλήσει μέρος της έντασης, η οριστική διακοπή του διαλόγου περιορίζει τις πιθανότητες μιας σύντομης αποκλιμάκωσης.
Νέα φάση στις αμερικανοϊρανικές σχέσεις
Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη σκληρή λεκτική επίθεση. Αποτελεί ουσιαστικά ανακοίνωση τερματισμού μιας διπλωματικής πρωτοβουλίας που μέχρι πριν από λίγες ημέρες παρουσιαζόταν ως πιθανή βάση για μια νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Η εγκατάλειψη του Μνημονίου Κατανόησης σημαίνει ότι οι σχέσεις Ουάσιγκτον και Τεχεράνης επιστρέφουν σε τροχιά ανοιχτής αντιπαράθεσης, με τις προοπτικές επανέναρξης ουσιαστικών διαπραγματεύσεων να απομακρύνονται αισθητά.
Για την Ουάσιγκτον, η πίεση προς το Ιράν επανέρχεται στο επίκεντρο της στρατηγικής της. Για την Τεχεράνη, η απώλεια του διαύλου επικοινωνίας με τις ΗΠΑ ενισχύει την εξάρτησή της από εναλλακτικούς συμμάχους, όπως η Ρωσία και η Κίνα.
Και για τη διεθνή κοινότητα, η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας περιόδου αβεβαιότητας σε μία από τις πιο ευαίσθητες γεωπολιτικά περιοχές του πλανήτη.
Add comment
Comments