Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να ετοιμάζεται απλώς να αποχωρήσει.
Ο Αμερικανός πρόεδρος διαμηνύει στους συμμάχους των ΗΠΑ - οι οποίοι δεν συμμετείχαν στον πόλεμό του στο Ιράν, καθώς δεν είχαν προειδοποιηθεί εκ των προτέρων, δεν τον επιθυμούσαν και τον θεωρούσαν αντίθετο στο διεθνές δίκαιο - ότι θα επωμιστούν οι ίδιοι τις συνέπειες.
"Πηγαίνετε να βρείτε το δικό σας πετρέλαιο", έγραψε την Τρίτη στο Truth Social, λίγο πριν πηγές δηλώσουν στο CNN ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν μπορεί να εγγυηθεί την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ πριν κηρύξει την ολοκλήρωση της αποστολής.
Ο πρόεδρος προέβλεψε αργότερα ότι ο πόλεμος θα έχει "τελειώσει" μέσα σε δύο έως τρεις εβδομάδες. "Ό,τι συμβεί στα Στενά, δεν θα μας αφορά", δήλωσε σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο.
Το Ιράν έχει αξιοποιήσει το στρατηγικό αυτό πέρασμα στην είσοδο του Περσικού Κόλπου για να διακόψει κρίσιμες ροές πετρελαίου και να κρατήσει την παγκόσμια οικονομία σε ομηρία. Αν ο πόλεμος ολοκληρωθεί με την Τεχεράνη να ελέγχει τη θαλάσσια αυτή οδό, θα πρόκειται για σημαντική στρατηγική νίκη.
Εν μέσω ενδείξεων ότι ο Τραμπ επιδιώκει τον τερματισμό της σύγκρουσης, αξιωματούχοι φαίνεται να διαμορφώνουν το απαραίτητο πολιτικό αφήγημα ώστε να μπορέσει να αποχωρήσει χωρίς να αντιμετωπίσει τις συνέπειες. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ υποστήριξε την Τρίτη ότι οι ΗΠΑ πέτυχαν "αλλαγή καθεστώτος" στο Ιράν - παρότι η χώρα εξακολουθεί να κυβερνάται από το ίδιο αυταρχικό ισλαμικό καθεστώς που εχθρεύεται τις ΗΠΑ.
Οι τελευταίες αυτές προσπάθειες αναδιατύπωσης της "επιτυχίας" αντικατοπτρίζουν τα δύσκολα διλήμματα που αντιμετωπίζει ο Τραμπ, περισσότερο από έναν μήνα μετά την έναρξη του πολέμου, καθώς και την αυξανόμενη πίεση από το χρονικό όριο των τεσσάρων έως έξι εβδομάδων που είχαν θέσει αξιωματούχοι για τη διάρκειά του. Έρχονται επίσης μετά τους ισχυρισμούς του προέδρου ότι βρίσκονται σε εξέλιξη "παραγωγικές" συνομιλίες με το Ιράν - κάτι που η Τεχεράνη διαψεύδει, ενώ δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία προόδου.
Η λήξη του πολέμου με το Ιράν να διατηρεί τον έλεγχο των Στενών θα εκληφθεί διεθνώς ως στρατηγική ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Τεχεράνη θα διεκδικήσει με βεβαιότητα τη νίκη και ενδέχεται να θεωρήσει ότι αποκατέστησε την αποτρεπτική της ισχύ έναντι μελλοντικών επιθέσεων. Παράλληλα, θα μπορούσε να επιχειρήσει να αξιοποιήσει οικονομικά τη θέση της, επιβάλλοντας τέλη διέλευσης στα δεξαμενόπλοια. Τα έσοδα αυτά θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην ανασυγκρότηση στρατιωτικών, πυραυλικών ή ακόμη και πυρηνικών προγραμμάτων που επλήγησαν από αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις.
Όλα αυτά θα δοκιμάσουν την ικανότητα του Τραμπ να παρουσιάζει σχεδόν κάθε εξέλιξη ως επιτυχία. Ωστόσο, ενδέχεται να αποτελεί για τον ίδιο μια προτιμότερη έκβαση, καθώς οποιαδήποτε προσπάθεια επαναφοράς της ναυσιπλοΐας με στρατιωτικά μέσα θα ενείχε τον κίνδυνο σοβαρών αμερικανικών απωλειών και θα παρέτεινε τον πόλεμο, υπονομεύοντας περαιτέρω την ήδη φθίνουσα πολιτική του ισχύ στο εσωτερικό.
Ο Τραμπ δεν μπορεί να αποφύγει τις συνέπειες των επιλογών του.
Η αποχώρηση μπορεί να αφήσει πίσω της χάος. Ωστόσο, θα ήταν συνεπής με τη μεθοδολογία του Τραμπ, η οποία στην πράξη έχει αποδειχθεί πιο αποτελεσματική στην αποδόμηση υφιστάμενων καταστάσεων παρά στη δημιουργία νέων δομών. Θα ενίσχυε επίσης τη λογική του "America First", σύμφωνα με την οποία οι ΗΠΑ οφείλουν να ενεργούν αποκλειστικά βάσει των στενά εθνικών τους συμφερόντων. Παράλληλα, θα ικανοποιούσε την οργή του Τραμπ απέναντι στους συμμάχους στο ΝΑΤΟ, τους οποίους θεωρεί ότι εκμεταλλεύονται τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας.
Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν υπάρχουν σε ένα κενό που ορίζεται από τη ρητορική του Τραμπ. Ο ίδιος δύσκολα θα μπορούσε να αποφύγει τις οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις της διατήρησης των Στενών υπό τον έλεγχο ενός ενισχυμένου Ιράν. Μπορεί να επιχειρήσει να παρουσιάσει επικοινωνιακά την αποχώρηση ως επιτυχία - αλλά οι αγορές δεν πείθονται τόσο εύκολα.
"Ακόμη κι αν οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο, αυτό δεν προστατεύει τους Αμερικανούς καταναλωτές από τις τιμές του πετρελαίου, γιατί αυτές είναι παγκόσμιες", δήλωσε η Ρόζμαρι Κελάνικ, διευθύντρια του προγράμματος Μεσανατολικών Σπουδών στο think tank Defense Priorities. "Έτσι, όλοι στις ΗΠΑ — και σε όλο τον κόσμο - επηρεάζονται από αυτό το σοκ προσφοράς".
Το οικονομικό αυτό πλήγμα απειλεί να πυροδοτήσει μια παγκόσμια ύφεση που θα πλήξει και τις ΗΠΑ - ενδεχομένως λίγους μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, στις οποίες οι Δημοκρατικοί ελπίζουν να καταγράψουν σημαντικά κέρδη και να περιορίσουν την ισχύ του Τραμπ στη δεύτερη θητεία του.
Πέραν αυτού, οι συνέπειες του πολέμου στο Ιράν απειλούν να βαθύνουν περαιτέρω το ρήγμα στη διατλαντική συμμαχία. Αυτό ενισχύει την ανάγκη για τους Ευρωπαίους συμμάχους - και για τις λεγόμενες "μεσαίες δυνάμεις", όπως τις αποκαλεί ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ - να επενδύσουν περισσότερο στις δικές τους στρατιωτικές δυνατότητες, αναγνωρίζοντας ότι η μεταπολεμική αμερικανική ομπρέλα ασφάλειας δεν είναι πλέον δεδομένη.
Σήμα κινδύνου σήμανε στην Ευρώπη όταν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο - ένας από τους πιο φιλονατοϊκούς στο περιβάλλον Τραμπ - χαρακτήρισε "πολύ απογοητευτική" τη στάση των συμμάχων στον πόλεμο και άφησε να εννοηθεί ότι ο πρόεδρος θα "επανεξετάσει" τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ απέναντί τους μετά τη λήξη του.
Πώς μπορεί να πληρώσει το τίμημα η Ευρώπη
Οι ηγέτες των συμμάχων διαπιστώνουν στην απρόβλεπτη εποχή Τραμπ ότι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας, καθώς φαίνεται ότι εξαρτώνται από την πλήρη στήριξη των επιλογών του Λευκού Οίκου.
Ορισμένοι, όπως η Βρετανία, αρχικά δεν επέτρεψαν τη χρήση βάσεών τους για επιθετικές επιχειρήσεις στο Ιράν. Άλλοι, όπως η Ισπανία, προχώρησαν ακόμη περισσότερο. Ως αποτέλεσμα, ο Τραμπ επέκρινε την "ειδική σχέση" με το Λονδίνο και απείλησε να διακόψει το εμπόριο με τη Μαδρίτη.
Ωστόσο, οι ηγέτες αυτοί βρέθηκαν σε αδιέξοδο. Η συνεχής πίεση του Τραμπ προς τους συμμάχους - από τις απαιτήσεις προς τη Δανία για τη Γροιλανδία, μέχρι τους δασμούς και την απαξίωση των θυσιών των συμμάχων στους πολέμους μετά την 11η Σεπτεμβρίου - τους άφησε ελάχιστα περιθώρια να τον στηρίξουν χωρίς να διακινδυνεύσουν το πολιτικό τους μέλλον.
Παρόλα αυτά, η αποχή από τον πόλεμο δεν τους απαλλάσσει από το κόστος του.
Οι υψηλές τιμές ενέργειας και ο αυξανόμενος πληθωρισμός απειλούν να πλήξουν εύθραυστες οικονομίες και να προκαλέσουν πολιτικές αντιδράσεις απέναντι σε ήδη αδύναμες κεντρώες κυβερνήσεις στην Ευρώπη. Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ γίνεται ήδη λόγος για δελτίο σε βενζίνη και ντίζελ. Παράλληλα, υπάρχουν φόβοι ότι ενδεχόμενη κατάρρευση της κεντρικής εξουσίας στην Τεχεράνη θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα προσφύγων προς την Ευρώπη, δοκιμάζοντας τα δημοσιονομικά και κοινωνικά όρια.
Δεν είναι ρεαλιστικό, άλλωστε, οι χώρες αυτές να "βρουν το δικό τους πετρέλαιο", όπως προέτρεψε ο Τραμπ. Οι περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες της Ευρώπης έχουν ήδη αποκαλυφθεί. Χρειάστηκαν εβδομάδες για να αναπτύξει η Βρετανία αντιπυραυλικό πλοίο κοντά στην Κύπρο, ενώ η Γαλλία απέστειλε ομάδα μάχης αεροπλανοφόρου για την προστασία των συμφερόντων της. Χωρίς τη στήριξη των ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ δεν θα μπορούσε να ανοίξει - και να διατηρήσει ανοιχτά - τα Στενά. Ακόμη και το αμερικανικό ναυτικό τα θεωρεί σήμερα υπερβολικά επικίνδυνα λόγω ιρανικών drones και πυραύλων.
Όπως συμβαίνει συχνά με τον Τραμπ, δεν πρέπει να λαμβάνεται κάθε δήλωσή του κυριολεκτικά. Οι ενδείξεις περί αποχώρησης των ΗΠΑ ήρθαν μόλις μία ημέρα μετά την απειλή ότι θα καταστρέψει ιρανικές ενεργειακές υποδομές αν η Τεχεράνη δεν ικανοποιήσει τους όρους του.
Οι δημόσιες δηλώσεις του συχνά λειτουργούν ως τακτική πίεσης. Ο Ρούμπιο άφησε να εννοηθεί κάτι τέτοιο, τονίζοντας ότι "οι χώρες της Ασίας και όλου του κόσμου έχουν πολλά να χάσουν και πρέπει να συμβάλουν περισσότερο" στην επαναλειτουργία των Στενών.
Ίσως να μην υπάρχει εύκολη διέξοδος για τις ΗΠΑ και το Ιράν - αλλά ίσως υπάρχει για τους συμμάχους των ΗΠΑ στη σχέση τους με τον Τραμπ. Η Ευρώπη διαθέτει ορισμένες δυνατότητες, όπως μέσα ναρκοθέτησης και αποναρκοθέτησης που λείπουν από τις ΗΠΑ. Η Γαλλία έχει δηλώσει ότι θα μπορούσε να συμμετάσχει σε διεθνή αποστολή προστασίας της ναυσιπλοΐας - αλλά μόνο μετά το τέλος των εχθροπραξιών.
"Προσπαθούν ακόμη να αποτρέψουν οι διαφωνίες με τις ΗΠΑ για το Ιράν να οδηγήσουν σε μόνιμη ρήξη στη διατλαντική σχέση", δήλωσε ο Στίβεν Φλάναγκαν, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας. "Όμως αυτό γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο υπό το βάρος της σκληρής κριτικής του Τραμπ προς την Ευρώπη".
Οι ΗΠΑ φαίνεται να ζητούν περισσότερα.
"Πρόκειται για μια διεθνή θαλάσσια οδό που χρησιμοποιούμε λιγότερο από τους περισσότερους - πολύ λιγότερο", δήλωσε ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ. "Ο κόσμος πρέπει να δώσει προσοχή και να είναι έτοιμος να αναλάβει δράση". Ωστόσο, στην Ευρώπη δεν υπάρχει διάθεση να εμπλακεί σε έναν ακόμη αμερικανικό πόλεμο στη Μέση Ανατολή, με αμφιλεγόμενα κίνητρα και χωρίς σαφή προοπτική βελτίωσης της κατάστασης.
"Τι ακριβώς περιμένει ο Ντόναλντ Τραμπ να κάνουν μερικές ευρωπαϊκές φρεγάτες στα Στενά του Ορμούζ που δεν μπορεί να κάνει το ισχυρό αμερικανικό ναυτικό"» διερωτήθηκε ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους.
"Αυτός δεν είναι δικός μας πόλεμος· δεν τον ξεκινήσαμε εμείς".
Ωστόσο, αυτή η στάση δεν θα προστατεύσει τους συμμάχους από τις συνέπειες - μια πραγματικότητα που φαίνεται να αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της δεύτερης θητείας Τραμπ.
Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε Ασία, Ευρώπη, Αφρική και Μέση Ανατολή δεν τον ψήφισαν και δεν έχουν λόγο στις αποφάσεις του.
Παρόλα αυτά, οι επιλογές του αλλάζουν βαθιά τη ζωή τους.
Add comment
Comments