Η αποφασιστικότητα του προέδρου Τραμπ να ανατρέψει τη μεταπολεμική διεθνή τάξη πραγμάτων έχει οδηγήσει στην άνθηση μιας ολόκληρης σχολής σκέψης που επιχειρεί να ερμηνεύσει πώς αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τον ρόλο των ΗΠΑ μέσα σε αυτόν.
Πανεπιστημιακοί και αναλυτές έχουν αναφερθεί στη λογική των μεγάλων δυνάμεων, στον ωμό ρεαλισμό, σε προηγούμενους αμερικανούς προέδρους ή σε αυταρχικούς ηγέτες άλλων χωρών, προσπαθώντας να ταξινομήσουν τη συμπεριφορά του σημερινού προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, μια νέα θεωρία κερδίζει έδαφος και υποστηρίζει ότι η προεδρία Τραμπ μοιάζει λιγότερο με σύγχρονη δημοκρατική διακυβέρνηση και περισσότερο με τον τρόπο άσκησης εξουσίας βασιλικών οικογενειών του 16ου αιώνα, όπως οι Τυδώρ και οι Αψβούργοι.
Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, που ονομάζεται "νεομοναρχισμός" (neoroyalism), η παγκόσμια οικονομική πολιτική δεν καθοδηγείται πλέον από το εθνικό συμφέρον, τον ανταγωνισμό ή τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, αλλά από προσωπικές σχέσεις, οικογενειακούς δεσμούς και επιχειρηματικές συναλλαγές. Αντί για τον Τζέιμς Μονρό, τον Μέτερνιχ ή τον Μακιαβέλι, γράφουν οι New York Times, το κατάλληλο ιστορικό πλαίσιο για την ερμηνεία της είναι εκείνο του Ερρίκου Η΄ ή του αυτοκράτορα Καρόλου Ε΄. Τον όρο "νεομοναρχισμός" εισήγαγαν δύο πολιτικοί επιστήμονες, ο Αμπραχαμ Νιούμαν από το Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν και η Στέισι Γκόνταρντ από το Wellesley College.
Σε άρθρο γνώμης τους στους New York Times, υποστήριξαν ότι η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ έχει μετατραπεί σε εργαλείο διοχέτευσης πλούτου και κύρους προς τον ίδιο τον Τραμπ και τον στενό του κύκλο. Αντί να ανταγωνίζεται τους αντιπάλους της χώρας, ο πρόεδρος είναι διατεθειμένος να συνεργαστεί μαζί τους, εφόσον αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντα της "αυλής" του, ισχυρίζονται οι δύο ερευνητές. Η αναφορά στη βασιλική εξουσία βρήκε απήχηση επειδή αποτυπώνει εύστοχα το αυταρχικό ύφος διακυβέρνησης του Τραμπ, τις συχνές ανατροπές πολιτικής, την περιφρόνηση προς τους διεθνείς κανόνες και θεσμούς, καθώς και τον δηλωμένο θαυμασμό του για τη βρετανική μοναρχία. Η θεωρία αυτή παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με το μοντέλο του "κρατικοδίαιτου καπιταλισμού των φίλων", που έχει εφαρμοστεί από αυταρχικούς ηγέτες όπως ο Μάρκος στις Φιλιππίνες ή ο Πούτιν στη Ρωσία.
Πρόκειται, εξηγούν οι ΝΥΤ, για συστήματα εξουσίας που στηρίζονται σε κλειστές ομάδες πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ, οι οποίες αξιοποιούν την οικονομική πολιτική για προσωπικό όφελος. Ο Φιλίπε Καμπάντε, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς, υποστηρίζει ότι αυτή η προσέγγιση είναι επιζήμια για την οικονομία. Οπως λέει στους Νew Υork Τimes, η χάραξη πολιτικής δεν αφορά πλέον την ανταγωνιστικότητα ή την καινοτομία, αλλά τις διασυνδέσεις. Οι ωφελημένοι δεν είναι απαραίτητα εκείνοι με τις καλύτερες ιδέες ή τα πιο αποδοτικά έργα, γεγονός που υπονομεύει την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και τη συνολική ευημερία. Οσοι δεν ανήκουν στον στενό κύκλο του προέδρου ή τον επικρίνουν, κινδυνεύουν με αποκλεισμό από κρατικές συμβάσεις, αδειοδοτήσεις και άλλες ευκαιρίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σύγκρουση του Τραμπ με τον Ελον Μασκ. Οταν ο τελευταίος άσκησε κριτική στον πρόεδρο, εκείνος απείλησε δημόσια να διακόψει κάθε κρατική συνεργασία με τις εταιρείες του. Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ υποστήριξε ότι ο ευκολότερος τρόπος εξοικονόμησης δισεκατομμυρίων δολαρίων θα ήταν η ακύρωση των κρατικών επιδοτήσεων και συμβολαίων του Μασκ.
Η χάραξη πολιτικής με γνώμονα το προσωπικό κέρδος ή τη συναισθηματική αντίδραση υπονομεύει τη σταθερότητα και αποθαρρύνει τις επενδύσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι το Νομπέλ Οικονομικών για το 2024 απονεμήθηκε σε έρευνες που έδειξαν πως η συγκέντρωση εξουσίας και πόρων σε μια μικρή πολιτική ελίτ περιορίζει την ανάπτυξη. Ενα πρόσφατο παράδειγμα νεομοναρχικής πρακτικής, σχολιάζουν οι ΝΥΤ, είναι η ιδιότυπη συμφωνία για τη συνέχιση της λειτουργίας του TikTok στις ΗΠΑ. Παρότι ένας νόμος, που στηριζόταν σε λόγους εθνικής ασφάλειας, απαιτούσε την απομάκρυνση της κινεζικής ιδιοκτησίας, η νέα συμφωνία επέτρεψε στην πλατφόρμα να παραμείνει ενεργή, εξυπηρετώντας και τα πολιτικά συμφέροντα του Τραμπ, ο οποίος διαθέτει εκατομμύρια ακολούθους. Οι βασικοί επενδυτές της νέας εταιρικής δομής περιλαμβάνουν συμμάχους και συνεργάτες της οικογένειας Τραμπ, όπως η Oracle, επενδυτικά κεφάλαια από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και εταιρείες συνδεδεμένες με το γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ.
Αντίστοιχα, συμφωνίες για την πώληση μικροτσίπ της Nvidia σε χώρες του Κόλπου εντάσσονται στο ίδιο μοτίβο. Ο νεομοναρχισμός δεν περιορίζεται στις επιχειρήσεις, σύμφωνα με τους ΝΥΤ. Ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι αύξησε τους δασμούς στην Ελβετία επειδή η πρώην πρόεδρός της τον "ενόχλησε", ενώ επέβαλε υψηλούς δασμούς στη Βραζιλία λόγω της δίωξης του συμμάχου του, Ζαΐρ Μπολσονάρου. Σε αυτό το πλαίσιο, η εξουσία δεν ασκείται μέσω θεσμών αλλά μέσω μιας "βασιλικής ακολουθίας".
Και ενώ το κράτος μοιάζει δυσλειτουργικό, η οικονομική αυτοκρατορία του Τραμπ και των συμμάχων του ευημερεί, με τα έσοδα της οικογένειας, στον πρώτο χρόνο της δεύτερης θητείας του, να εκτιμώνται ήδη σε τουλάχιστον 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια.
Add comment
Comments