Κι όμως, η ΤΝ μπορεί να είναι η λύση για τη δίκη των Τεμπών

Βοηθός, όχι δικαστής:

Η ΤΝ δεν δικάζει, αναλύει Η ένσταση είναι πάντα η ίδια: "Θέλουμε δικαστές, όχι αλγόριθμους". Ομως, η χρήση της ΤΝ δεν αφορά την έκδοση απόφασης που ανήκει αποκλειστικά στον άνθρωπο και στη συνείδησή του. Αφορά την απελευθέρωση των δικαστή από τον ρόλο του αρχειοθέτη. Οταν ένας λειτουργός ξοδεύει το 70% του χρόνου του αναζητώντας έγγραφα, η κρίση του θολώνει από την πνευματική κόπωση. Η ΤΝ είναι το "ψηφιακό νυστέρι" που καθαρίζει τον

δρόμο για την ουσιαστική απονομή δικαίου. Εδώ ακριβώς εισέρχεται η ΤΝ. Οχι ως υποκατάστατο του δικαστή, αλλά ως εργαλείο. Η ΤΝ μπορεί να ανασυνθέσει με ακρίβεια το timeline των γεγονότων, να εντοπίσει σχέσεις που δεν είναι άμεσα ορατές, να οργανώσει τεράστιο όγκο δεδομένων σε συνεκτική εικόνα και να αναδείξει κρίσιμα σημεία που είναι πολύ εύκολο να χαθούν. Η ΤΝ δεν αποφασίζει, δεν αποδίδει ευθύνες, δεν ερμηνεύει το δίκαιο, αλλά κάνει κάτι κρίσιμο: καθιστά τα δεδομένα κατανοήσιμα.

Η χρήση ΤΝ στη Δικαιοσύνη δεν είναι τεχνικό, αλλά πρωτίστως πολιτικό και θεσμικό ζήτημα καθώς χρειάζεται:

• σαφές νομικό πλαίσιο (που καθορίζει τη διαφάνεια των αλγορίθμων, τον έλεγχο των προκαταλήψεων ή μεροληψιών (bias) και τη δυνατότητα ελέγχου από τον πολίτη)
• πλήρη διαφάνεια για το πού και πώς χρησιμοποιήθηκε ΤΝ
• δυνατότητα ελέγχου από τους διαδίκους και
• ρητή διασφάλιση ότι η τελική κρίση παραμένει ανθρώπινη

Η χρήση της ΤΝ στα ελληνικά δικαστήρια

Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει κάποια πρώτα βήματα στη χρήση τεχνολογιών στο χώρο τη δικαιοσύνης (όπως π.χ. ψηφιοποίηση αρχείων, ηλεκτρονικό ποινικό μητρώο). Ομως η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στα ελληνικά δικαστήρια βρίσκεται ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο, περιοριζόμενη κυρίως σε υποστηρικτικές και διοικητικές λειτουργίες, και όχι σε αποφάσεις ή βαθιά ανάλυση ουσίας υποθέσεων. Δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα (Μάρτιος 2026) ευρέως γνωστά παραδείγματα όπου η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε άμεσα για να "κρίνει" ή να επιταχύνει σημαντικά μεγάλες ποινικές δίκες, αλλά έχουν γίνει συγκεκριμένα βήματα με πιλοτικές εφαρμογές όπως:

• Αυτόματη μετάφραση δικαστικών εγγράφων. Από το 2025 εισήχθη σύστημα ΤΝ για αυτόματη μετάφραση εγγράφων σε ζεύγη γλωσσών όπως ελληνικά → αγγλικά, ελληνικά → ιταλικά, ελληνικά → γαλλικά κ.ά. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται ήδη σε ποινικά και αστικά δικαστήρια για να διευκολύνει υποθέσεις με ξένους διαδίκους ή διεθνή στοιχεία, με στόχο τη μείωση του χρόνου και του κόστους μετάφρασης από επαγγελματίες μεταφραστές.
• Αυτόματη απομαγνητοφώνηση / μεταγραφή καταθέσεων και συνεδριάσεων Ανακοινώθηκε από το υπουργείο Δικαιοσύνης, τον Δεκέμβριο του 2025, ότι από τη νέα δικαστική περίοδο θα εφαρμοστεί σύστημα ΤΝ για απομαγνητοφώνηση ακροαματικών διαδικασιών, που θα επιτρέπει ταχύτερη παραγωγή πρακτικών, χωρίς να χρειάζεται χειροκίνητη δακτυλογράφηση από γραμματείς. Πιλοτικά εφαρμόζεται ήδη σε ορισμένα πρωτοδικεία (π.χ. Αθηνών).
• Διερμηνεία και καταγραφή σε πραγματικό χρόνο συνδυαστικά με την απομαγνητοφώνηση, η ΤΝ βοηθά στη διερμηνεία (speech-to-text + μετάφραση) σε υποθέσεις με αλλοδαπούς κατηγορουμένους ή μάρτυρες. → Ηδη σε χρήση σε ορισμένα ειρηνοδικεία και ποινικά τμήματα για μικρότερες υποθέσεις.
• Ψηφιοποίηση και αναζήτηση νομολογίας / εγγράφων μέσω του ΟΣΔΔΥ-ΠΠ (Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων) και άλλων ψηφιακών εργαλείων, που επιτρέπουν βελτιωμένη αναζήτηση με στοιχεία NLP (επεξεργασία φυσικής γλώσσας) που βοηθά δικαστές και δικηγόρους να εντοπίζουν γρήγορα παρόμοιες αποφάσεις ή νομολογία.
  

Τι ΔΕΝ γίνεται (ακόμα) στην Ελλάδα

• Δεν υπάρχει σύστημα πρόβλεψης αποτελέσματος δίκης (risk assessment) όπως σε ΗΠΑ (COMPAS) ή Ολλανδία.
• Δεν χρησιμοποιείται ΤΝ για αυτόματο καταλογισμό ευθύνης ή βαθμολόγηση μαρτύρων.
• Δεν χρησιμοποιείται ΤΝ σε μεγάλες δίκες (όπως π.χ. για τα Τέμπη) ο πλήρως ηλεκτρονικός ψηφιακός φάκελος καθώς ένα μεγάλο μέρος της ανάλυσης των στοιχείων (ηχητικά, βίντεο, εκθέσεις) γίνεται κυρίως χειροκίνητα από πραγματογνώμονες χωρίς χρήση προηγμένης ΤΝ ανίχνευσης αντιφάσεων ή knowledge graphs.
  

Η τεχνογνωσία υπάρχει στην Ελλάδα (πανεπιστήμια, εταιρείες), αλλά λείπει η πολιτική απόφαση.

Οι αντιρρήσεις των πολεμίων της ΤΝ – Επιχειρήματα που δεν αντέχουν σε έλεγχο

Οι αντιρρήσεις των πολεμίων της ΤΝ είναι κυρίως τρεις:

• Η πρώτη αντίρρηση είναι νομική: η χρήση ΤΝ δεν προβλέπεται από τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Σωστό, αλλά κανείς δεν ζητά η ΤΝ να εισαχθεί ως αποδεικτικό μέσο. Ζητά να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο υποβοήθησης, ακριβώς όπως χρησιμοποιούνται βάσεις δεδομένων ή τα προγράμματα wordprocessor και η ψηφιακή αρχειοθέτηση.
• Η δεύτερη αντίρρηση είναι φιλοσοφική: η Δικαιοσύνη δεν πρέπει να "αλγοριθμοποιείται". Και εδώ το επιχείρημα στρέφεται εναντίον των επικριτών: η ΤΝ δεν ψηφίζει ενοχή ή αθωότητα. Οργανώνει πληροφορίες. Αν η ανθρώπινη κρίση πνίγεται στο χαοτικό όγκο ακατέργαστων δεδομένων, αυτό δεν τη σέβεται αλλά την καταδικάζει.
• Η τρίτη αντίρρηση, η πιο ειλικρινής, είναι πρακτική: δεν υπάρχουν πόροι, δεν υπάρχει τεχνογνωσία. Αυτή αξίζει απάντηση αντί για απόρριψη: η τεχνογνωσία υπάρχει σε ελληνικές εταιρείες, σε πανεπιστήμια, σε ευρωπαϊκούς εταίρους που έχουν ήδη διανύσει αυτή τη διαδρομή.

Το ρίσκο της καθυστέρησης

Αν η δίκη των Τεμπών κρατήσει δύο ή τρία χρόνια, όπως φοβούνται πολλοί, θα τροφοδοτηθεί η κοινωνική οργή και θα ριζώσει η αίσθηση της αδικίας. Η ταχύτητα στη Δικαιοσύνη δεν είναι πολυτέλεια αλλά το βασικό συστατικό της επούλωσης μιας εθνικής πληγής. Είναι ειρωνικό: Το δυστύχημα στα Τέμπη συνέβη επειδή η τεχνολογία (τα συστήματα τηλεδιοίκησης) ήταν απούσα ή ανενεργή. Θα επιτρέψουμε στη δίκη την ίδια "αναλογική" αγκύλωση που θα καθυστερήσει και τη δικαίωση των θυμάτων;

Η Δικαιοσύνη δεν χρειάζεται μόνο ζυγαριά και σπαθί. Σήμερα, χρειάζεται και επεξεργαστική ισχύ. Αν δεν τολμήσουμε τώρα, πότε;

Συμπέρασμα

Η δίκη των Τεμπών δεν είναι υπόθεση μόνο των 57 οικογενειών αλλά ένα τεστ ωριμότητας για όλο το πολιτικό και δικαστικό σύστημα της χώρας. Δεν είναι μόνο μια υπόθεση απόδοσης ευθυνών. Είναι και μια δοκιμασία για το αν η ελληνική Δικαιοσύνη μπορεί να λειτουργήσει σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει. Είναι κάτι πολύ παραπάνω από μια ποινική υπόθεση. Είναι ο καθρέφτης στον οποίο η ελληνική κοινωνία βλέπει τον εαυτό της: αν η Δικαιοσύνη μπορεί να λειτουργήσει, αν η κρατική λογοδοσία είναι δυνατή, αν οι 57 νεκροί θα αποκτήσουν δικαστική απάντηση όσο ζουν οι οικογένειές τους.

Μπροστά σε αυτό το στοίχημα, η αντίσταση στα τεχνολογικά εργαλεία δεν είναι συντηρητισμός αλλά ολιγωρία με ηθικό κόστος. Αν θέλουμε πραγματικά γρήγορη, αλλά και ποιοτική δικαιοσύνη, η ΤΝ δεν είναι "επικίνδυνο εργαλείο" αλλά ένα αναγκαίο εργαλείο. Αρκεί να τολμήσουμε να τη χρησιμοποιήσουμε σωστά, με διαφάνεια και με σεβασμό στα συνταγματικά δικαιώματα.

Η τραγωδία των Τεμπών μάς δείχνει ότι η καθυστέρηση στη Δικαιοσύνη δεν κοστίζει μόνο σε χρόνο αλλά κυρίως σε εμπιστοσύνη, σε κοινωνική συνοχή και σε δικαίωση. Ισως ήρθε η ώρα να αφήσουμε την τεχνολογία να μας βοηθήσει να είμαστε πιο γρήγοροι, πιο ακριβείς και πιο δίκαιοι.

Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε. Το ερώτημα είναι αν θα τολμήσουμε πριν γίνει η καθυστέρηση άλλη μια μορφή αδικίας.

Δημήτρης Χατζηγιαννάκης (Protagon.gr)