Μακρόν και Μητσοτάκης συναντώνται στην Αθήνα για την ανανέωση της διμερούς συμφωνίας στρατηγικής και εταιρικής σχέσης Γαλλίας - Ελλάδας. οι δύο πολιτικοί εξελέγησαν με όχημα τον εκσυγχρονισμό των χωρών τους και συνέπλευσαν σε πολλά θέματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ σήμερα αντιμετωπίζουν τη φθορά της πολύχρονης παραμονής στην εξουσία. Η ταύτιση απόψεων, όμως, παραμένει ζωντανή όλα αυτά τα χρόνια.
Εχουν περάσει σχεδόν πέντε χρόνια από εκείνη την ξενάγηση του ζεύγους Μακρόν στην Ακρόπολη τον Σεπτέμβριο του 2021, κατά τη διάρκεια της οποίας ο γάλλος πρόεδρος και ο έλληνας οικοδεσπότης του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, έθεσαν (μακριά από τα φώτα δημοσιότητας) τις βάσεις για την υπογραφή της συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας Αθηνών-Παρισίων και την προμήθεια τριών υπερσύγχρονων φρεγατών FDI (Belh@rra) από το Πολεμικό Ναυτικό.
Η Συμφωνία των Ηλυσίων, η οποία υπεγράφη στις 28 Σεπτεμβρίου 2021 στο γαλλικό Προεδρικό Μέγαρο, αποτελεί σήμερα την "κορωνίδα" όχι μόνο της διμερούς πολιτικής συναντίληψης των δύο χωρών σε σειρά θεμάτων, αλλά και ένα είδος προσωπικού δεσμού των Μακρόν και Μητσοτάκη. Και οι δύο πολιτικοί εξελέγησαν με όχημα τον εκσυγχρονισμό των χωρών τους και συνέπλευσαν σε πολλά θέματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ σήμερα αντιμετωπίζουν τη φθορά της πολύχρονης παραμονής στην εξουσία. Η ταύτιση απόψεων, όμως, παραμένει ζωντανή όλα αυτά τα χρόνια.
Θα αντικατοπτριστεί ξανά στην επίσκεψη του γάλλου προέδρου στη χώρα μας στις 24-25 Απριλίου, όταν και θα υπογραφεί η ανανέωση της διμερούς (αρχικά πενταετούς) συμφωνίας στρατηγικής και εταιρικής σχέσης (με πρόβλεψη αυτόματης ανανέωσης επ’ αόριστον) – άλλος ένας σταθμός σε μια πορεία που ξεκίνησε το 1974 με τη συνεργασία Κωνσταντίνου Καραμανλή και Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν. Αναμένεται επίσης, σύμφωνα με πληροφορίες, να υπογραφεί από τους δύο ηγέτες μια Διακήρυξη Αρχών, αλλά και ορισμένες διμερείς συμφωνίες, με σημαντικότερες αυτές στον τομέα της άμυνας, αλλά και για το ζήτημα των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR), που εντάσσονται στην επανάκαμψη της πυρηνικής ενέργειας ως τρόπου απεξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.
Φυσικά, από τις συνομιλίες δεν πρόκειται να λείπει, όπως τόνισαν αρμόδιες πηγές, το ζήτημα του πολέμου στο Ιράν και κυρίως το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ. Το θέμα αυτό απασχολεί έντονα την Ελλάδα, τη χώρα με τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, αλλά και τη Γαλλία, η οποία έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στην προσπάθεια συγκρότησης ευρωπαϊκής ναυτικής δύναμης που θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί μετά από μια μόνιμη εκεχειρία και να διευκολύνει την ελευθερία της ναυσιπλοϊας. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα συμμετέχει σε μια άλλη ευρωπαϊκή επιχείρηση στην Ερυθρά Θάλασσα για την προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας (ASPIDES).
Ωστόσο, η ανάπτυξη μιας τέτοιας δύναμης φαντάζει ακόμη μακρινό ενδεχόμενο.
Εν αρχήν ην η άμυνα… και η καινοτομία
Η πολιτική συναντίληψη είναι ένα στοιχείο αδιαμφισβήτητο, αλλά η εμβάθυνση της αμυντικής και στρατιωτικής συνεργασίας αποτελεί το "διαμάντι του στέμματος" και σφυρηλατήθηκε σταδιακά, από το ξέσπασμα της κρίσης του Ορούτς Ρέις στην Ανατολική Μεσόγειο το καλοκαίρι του 2020, έως και τις ημέρες μας. Η Αθήνα και το Παρίσι θεωρούν υπό κοινό πρίσμα την ευρύτερη Μεσόγειο και θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ο άξονας αυτός έρχεται σε αντίθεση με τον άξονα Αγκυρας-Ρώμης-Μαδρίτης. Η στρατηγική επίνευση εκ μέρους της Αθήνας προερχόταν πάντα από το Μέγαρο Μαξίμου, αλλά δεν μπορεί να αγνοηθεί η κομβική συμβολή των ενοίκων του υπουργείου Εθνικής Αμυνας από το 2019 και εντεύθεν.
Τόσο ο Νίκος Δένδιας όσο και ο προκάτοχός του (την τετραετία 2019-2023) Νίκος Παναγιωτόπουλος εργάστηκαν συστηματικά ώστε η Αθήνα και το Παρίσι να οικοδομήσουν τη σχέση τους στο σημερινό επίπεδο. Ιδιαίτερα ο Νίκος Δένδιας, με δεδομένη και την προϋπηρεσία του στο υπουργείο Εξωτερικών, διαθέτει συσσωρευμένη γνώση μιας ολόκληρης επταετίας στις ελληνογαλλικές σχέσεις, εν μέσω και έντονων αναταράξεων στο πεδίο των Ελληνοτουρκικών. Η έλευση του "Κίμωνα", του πρώτου εκ των αρχικών τριών υπερσύγχρονων γαλλικών σκαφών FDI HN (τα άλλα θα έχουν τα ονόματα "Νέαρχος" και "Φορμίων"), ακολουθήθηκε από την απόφαση του ελληνικού Πενταγώνου για προμήθεια και ενός τέταρτου (θα φέρει το όνομα "Θεμιστοκλής"), αλλά και την πρόβλεψη κάποια από τα πλοία να φέρουν πυραύλους τύπου κρουζ, με βεληνεκές έως και 1.000 χλμ.
Η απόφαση ανακοινώθηκε από τον Νίκο Δένδια κατά την τελετή καθέλκυσης του "Νεάρχου" στα ναυπηγεία της Λοριάν τον Σεπτέμβριο του 2024. Σημειώνεται ότι στην αρχική συμφωνία για την προμήθεια των φρεγατών υπήρχε πρόβλεψη (option) για ένα επιπλέον πλοίο, αλλά καθώς η προσφορά αυτή έληξε τον Ιούνιο του 2023 (είχαν μεσολαβήσει και εκλογές στην Ελλάδα), απωλέσθηκε μαζί της και η προνομιακή τιμή, που δεν υπερέβαινε το 1 δισ. ευρώ ανά πλοίο. Εκείνη η προσφορά είχε βοηθήσει να ξεκλειδωθεί η συμφωνία (αν και ορισμένοι παλαιότεροι σύμβουλοι του έλληνα Πρωθυπουργού πίεζαν για τις γαλλικές φρεγάτες, παρά την αρχική υπέρογκη τιμή τους, σε σημείο που είχαν προκληθεί σοβαρές υποψίες για τις προθέσεις τους) και να εισακουστούν οι συμβουλές του Πολεμικού Ναυτικού, παρά τις πιέσεις των οπαδών της καταφανώς ανεπαρκούς αμερικανικής επιλογής.
Διαβάστε ακόμα: Το σενάριο μιας μετεκλογικής πολιτικής κρίσης
Ακόμη και η απώλεια της προνομιακής προσφοράς, όμως, δεν θα μπορούσε να σταθεί εμπόδιο στην προμήθεια της τέταρτης FDI για την ενίσχυση του ελληνικού Στόλου. Επιπλέον, υπό την καθοδήγηση Δένδια, οι δύο χώρες έχουν έρθει πολύ κοντά στο ζήτημα της αμυντικής καινοτομίας και η Αθήνα φέρεται να έχει αξιοποιήσει τη γαλλική τεχνογνωσία στην ίδρυση και εξέλιξη του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ).
Αν σε όλα αυτά προσθέσει κανείς την προμήθεια των 24 Rafale, τις (προς το παρόν άκαρπες) συζητήσεις για πιθανή αντικατάσταση των ελληνικών Mirage 2000-5 με επιπλέον Rafale (κλειδί θα είναι στο σημείο αυτό η γαλλική προσφορά για νέα Rafale, στην οποία δεν θα έλεγε όχι η ελληνική πλευρά, σε συνδυασμό με τη λήξη της συμφωνίας υποστήριξης των Mirage εντός του 2027), ώστε τα Mirage να δοθούν στην Ουκρανία, και οι σκέψεις για προμήθεια γαλλικών υποβρυχίων (στο εν λόγω θέμα, που αφορά στην αντικατάσταση των παλαιότερων υποβρυχίων τύπου 209, θα υπάρξει μεγάλος ανταγωνισμός λόγω των προσφορών από Κορέα, Ισραήλ κ.ά.), καθίσταται σαφές ότι η συνεργασία έχει πολλά περιθώρια εμβάθυνσης και διεύρυνσης.
Η γαλλική πλευρά, πάντως (πιο συγκεκριμένα η Naval Group), έχει καταθέσει πρόταση στην Αθήνα για πώληση των Blacksword Barracuda (υπό μορφή 2+2), της συμβατικής εκδοχής των ομώνυμων πυρηνοκίνητων υποβρυχίων, με σκοπό να καλυφθούν οι απαιτήσεις του Πολεμικού Ναυτικού και για το θέατρο επιχειρήσεων της Ανατολικής Μεσογείου. Η διείσδυση της γαλλικής αμυντικής βιομηχανίας στα ελληνικά εξοπλιστικά προγράμματα είναι πλέον ευρεία και βαθιά (προκαλώντας και σοβαρή ενόχληση από την πλευρά του Βερολίνου), ενώ ελληνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της άμυνας (π.χ. Metlen) έχουν υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας με αντίστοιχες γαλλικές (Naval Group, KNDS) προσδοκώντας νέες ευκαιρίες.
Τι θα γίνει με τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες πληροφορίες, το σώμα της συμφωνίας του 2021 δεν αναμένεται να αλλάξει δραματικά, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το περίφημο Αρθρο 2 και τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Αυτό αναφέρει ότι "τα Μέρη παρέχουν το ένα στο άλλο βοήθεια και συνδρομή, με όλα τα κατάλληλα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, και εφόσον υφίσταται ανάγκη με τη χρήση ένοπλης βίας, εάν διαπιστώσουν από κοινού ότι μια ένοπλη επίθεση λαμβάνει χώρα κατά της επικράτειας ενός από τα δύο, σύμφωνα με το Αρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών". Ως γνωστόν, το εν λόγω σημείο της συμφωνίας είχε δεχθεί έντονη κριτική εξαιτίας ορισμένων μάλλον μαξιμαλιστικών επιδιώξεων, ότι μία τέτοια συνδρομή θα μπορούσε να καλύπτει και περιοχές κυριαρχικών δικαιωμάτων (ΑΟΖ) και όχι αποκλειστικά κυριαρχίας.
Ωστόσο, επειδή ποτέ δεν πρέπει να αποκλείονται εκπλήξεις της τελευταίας στιγμής, τα πάντα θα κριθούν από τις τελικές διατυπώσεις. Ενδιαφέρον θα παρουσιάσει ο τρόπος με τον οποίο οι δύο πλευρές ενδέχεται να εντάξουν στο ευρύτερο πλαίσιο της συνεργασίας τους τη συμπερίληψη της Ελλάδας στο νέο δόγμα της διευρυμένης (ή προκεχωρημένης) πυρηνικής αποτροπής (dissuasion avancée), το οποίο ανακοίνωσε στις αρχές Μαρτίου από τη βάση Ile Longue στη Βρετάνη ο Εμανουέλ Μακρόν. Η εν λόγω βάση (Force Océanique Stratégique – FOST) αποτελεί τη "φωλιά" του στόλου των γαλλικών πυρηνοκίνητων υποβρυχίων, που μπορούν να φέρουν βαλλιστικούς πυραύλους (SLBMs), και η επιλογή του γάλλου προέδρου να μιλήσει εκεί μόνο τυχαία δεν ήταν, καθώς είχε σκοπό να συμβολίσει τον ηγετικό ρόλο του Παρισιού στην ευρωπαϊκή άμυνα.
Το σχήμα που παρουσίασε ο Μακρόν περιλαμβάνει διμερείς συμφωνίες μεταξύ της Γαλλίας και των επτά ευρωπαϊκών χωρών που θα συμμετάσχουν (Ελλάδα, Γερμανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Πολωνία, Δανία, Σουηδία). Δεν αποκλείεται να υπάρξουν εξελίξεις και στο σημείο αυτό, καθώς η προκεχωρημένη αποτροπή θα περιλαμβάνει - με τρόπο που ακόμη δεν είναι πλήρως γνωστός - τη στάθμευση στις χώρες αυτές γαλλικών συστημάτων που μπορούν να φέρουν πυρηνικά όπλα (πχ Rafale).
Η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και το Αρθρο 42.7
Ο Εμανουέλ Μακρόν δεν έχει πάψει να ομιλεί για την ανάγκη ανάπτυξης της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης ήδη από το 2017 - επί της πρώτης προεδρίας Τραμπ. Η Αθήνα και το Παρίσι είχαν παρουσιάσει τη Συμφωνία των Ηλυσίων του 2021 ως ένα παράδειγμα του πώς αυτή η αυτονομία μπορεί να προωθηθεί στην πράξη. Οι δε πρόσφατες εξελίξεις με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν και την αποστολή ευρωπαϊκών δυνάμεων (με πρωτοπόρα την Ελλάδα) για την παροχή συνδρομής στην Κυπριακή Δημοκρατία σε περίπτωση επίθεσης αναθέρμανε τα σενάρια για πιθανή αναβάθμιση και μελλοντικά αξιοποίηση του Αρθρου 42.7 της Συμφωνίας για την Ευρωπαϊκή Ενωση, το οποίο συνιστά τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και αλληλεγγύης της ΕΕ ή, στη δημοσιογραφική αργκό, "το Αρθρο 5 της ΕΕ" (κατά το πρότυπο του σχετικού άρθρου του ΝΑΤΟ).
Η κινητοποίηση ευρωπαϊκών δυνάμεων πραγματοποιήθηκε χωρίς η Λευκωσία να επικαλεστεί το Αρθρο 42.7 – ενδεχομένως και για να μην προκαλέσει την αντίδραση της Αγκυρας. Τόσο ο Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης τόνισαν στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Μάρτιο ότι κάτι πρέπει να γίνει, έτσι ώστε το άρθρο αυτό να καταστεί πιο επιχειρησιακό. Με δεδομένη την εχθρότητα του Ντόναλντ Τραμπ προς τους ευρωπαίους συμμάχους του (ο αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη» λόγω της άρνησης των Ευρωπαίων να συνδράμουν στην υπόθεση των Στενών του Ορμούζ), η συζήτηση για το μέλλον του 42.7 έχει αρχίσει και διευρύνεται στις Βρυξέλλες.
Οπως είχαμε πρόσφατα σημειώσει, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) είχε μοιράσει σχετικό non-paper στα κράτη-μέλη, σε μια προσπάθεια να τροφοδοτήσει τον διάλογο για πιθανούς τρόπους με τους οποίους το άρθρο αυτό θα γινόταν πιο επιχειρησιακό. Ηδη, εντός του Μαΐου, η Υπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας αναμένεται να επιβλέψει μια άσκηση επί χάρτου - μία από τις προτάσεις που περιλαμβάνονταν στο non paper – για να εξεταστεί πώς το άρθρο μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη και πώς η ΕΕ μπορεί να συνδράμει.
Το εν λόγω ζήτημα θα έχει συζητηθεί και στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη Λευκωσία, που θα έχει προηγηθεί της επίσκεψης Μακρόν και της ομάδας υπουργών που θα τον συνοδεύει στην Αθήνα.
Add comment
Comments