Οι φωτογραφίες που ανέβασε ένας Βέλγος στο ebay και - κατά τα φαινόμενα - απεικονίζουν στιγμές πριν από την εκτέλεση 200 Ελλήνων την πρωτομαγιά του '44 στην Καισαριανή, αποτέλεσαν βολική αφορμή για το εγχώριο αριστερό χωριό να επαναλάβει τα γνωστά αφηγήματα του περί δοσιλόγων και μαυραγοριτών, που προφανώς όλοι ήταν δεξιοί, όλοι ήταν παππούδες μας και όλοι ζήτησαν να θαφτούν με τη σημαία της ΝΔ να σκεπάζει το φέρετρό τους.
Ας προσπεράσουμε λίγο τη βαρετή ρητορική της διαχρονικά ανιστόρητης και αμόρφωτης αριστεράς, και ας μιλήσουμε λίγο για την περίοδο εκείνη και το φαινόμενο του μαυραγοριτισμού.
Η μαύρη αγορά είναι μια παράνομη μεν, ημιεπίσημη δε αγορά που λειτουργεί σε μία και μόνο περίπτωση. Όταν δεν λειτουργεί για αντικειμενικούς λόγους η κανονική αγορά. Η "λευκή" ας την ονομάσουμε.
Αυτό οι αριστεροί θα πρέπει να το γνωρίζουν καλά, διότι όλο το μεγαλείο της λειτουργίας της μαύρης αγοράς αποκαλύφθηκε στους σοσιαλιστικούς παραδείσους. Στους παράδεισους αυτούς, επί της ουσίας το μεγαλύτερο κομμάτι της οικονομίας καλυπτόταν από τη μαύρη αγορά. Ακόμα και συνάλλαγμα να ήθελες να ανταλλάξεις με ντόπιο νόμισμα, δεν υπήρχε περίπτωση να πας σε τράπεζα. Αποκλειστικά στη μαύρη αγορά πήγαινες. Και γιατί οι κάτοικοι των παραδείσων αυτών ήθελαν συνάλλαγμα; Γιατί η μαύρη αγορά των "παράνομων" δυτικών προϊόντων δεχόταν μόνο συνάλλαγμα. Με ρούβλια αγόραζες μόνο σαρδέλες μετά από πολύωρη παραμονή στην ουρά.
Ποιο ήταν το πρόβλημα των σοσιαλιστικών χωρών που οδηγούσε στην απόλυτη κυριαρχία της μαύρης αγοράς; Αφενός οι κρατικές παρεμβάσεις που δεν επέτρεπαν στη "λευκή" αγορά να προσδιορίσει τις πραγματικές τιμές, αφετέρου οι σημαντικές ελλείψεις στην προσφορά αγαθών. Αυτές οι ελλείψεις δημιουργούσαν τις ουρές, αυτές σε έστελναν στη μαύρη αγορά να ψωνίσεις, αφού πρώτα πέρναγες πάλι από τη μαύρη αγορά για να βρεις συνάλλαγμα.
Ποιο ήταν το πρόβλημα της Ελλάδας κατά τη Γερμανική κατοχή; Οι τεράστιες ελλείψεις στην προσφορά αγαθών. Προφανώς ένας πόλεμος και μία κατοχή, δημιουργούν από μόνα τους προσκόμματα στην παραγωγή και ελλείψεις, μόνο που η Ελλάδα (το μόνο κατεχόμενο κράτος στην Ευρώπη) αντιμετώπιζε και ένα άλλο δυσβάσταχτο πρόβλημα: Τον ναυτικό αποκλεισμό από τους συμμάχους. Δεν μπορούσαν να εισαχθούν προϊόντα και ο αποκλεισμός επέτρεπε απλώς το πέρασμα κάποιων λίγων πλοίων του Ερυθρού Σταυρού και του περίφημου "Κουρτουλούς", που έφερναν μια κάποιας μορφής ανθρωπιστική βοήθεια.
Και ενώ οι ελλείψεις αυτές δεν ήταν τόσο έντονες στην επαρχία, όπου οι κάτοικοι μπορούσαν να κάνουν χρήση των αγαθών που οι ίδιοι παρήγαγαν, είχαν καταστροφικές επιπτώσεις στην Αθήνα και ιδιαίτερα τον θανατηφόρο χειμώνα του '41.
Οι ελλείψεις αγαθών εκτίναξαν τον πληθωρισμό με αποτέλεσμα οι κατοχικές κυβερνήσεις να τυπώνουν χαρτονομίσματα των δισεκατομμυρίων και των τρισεκατομμυρίων που όμως δεν είχαν και το παραμικρό αντίκρυσμα. Ελλείψει δυνατότητας συναλλαγών στο επίσημο νόμισμα, δεν είχε νόημα λειτουργίας η "λευκή" αγορά και έτσι νομοτελειακά αναπτύχθηκε ραγδαία η μαύρη.
Η μαύρη αγορά δεν δεχόταν προφανώς κατοχικές δραχμές μηδενικής αξίας. Για να μπορέσεις να αγοράσεις προϊόντα, στις δυσθεώρητες πληθωριστικές τιμές, έπρεπε να διαθέτεις περιουσιακά στοιχεία με αντίκρυσμα. Ο χρυσός - βλ. χρυσή λίρα - ήταν απολύτως αποδεκτός. Κάποιοι δε μεταβίβασαν και σπίτια. Τα σπίτια είχαν αξία. Μα να δώσεις ένα σπίτι για να πάρεις λάδι; Η τροφή - άρα η επιβίωση - ήταν πιο σημαντική από την ιδιοκατοίκηση.
Προφανώς οφείλουμε να αναφέρουμε ότι οι έμποροι της μαύρης αγοράς, δεν ήταν και αθώοι του αίματος, με την έννοια ότι δημιουργούσαν και τεχνητές ελλείψεις για να αυξήσουν τις τιμές, κρατώντας προϊόντα μακράς λήξης σκόπιμα στις αποθήκες.
Οι κατοχικές κυβερνήσεις σε συνεργασία με τη Γερμανική διοίκηση είχαν κάνει μια προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος σε δύο άξονες:
Πρώτον, έφεραν από τη Ρουμανία μια πολλή σημαντική ποσότητα χρυσού για να ενισχυθεί η αξιοπιστία και η φερεγγυότητα της δραχμής. Δεν βοήθησε.
Δεύτερον, προσπάθησαν να φοβίσουν τους συντελεστές της μαύρης αγοράς, συλλαμβάνοντας αρκετούς μαυραγορίτες και κρεμόντας τους δημοσία θέα στο Πεδίο του Άρεως. Ούτε αυτό βοήθησε. Τα τεράστια περιθώρια κέρδους δικαιολογούσαν το αναληφθέν ρίσκο.
Το περίφημο "Βάστα Ρόμελ", δεν ήταν ευχή για να κερδίσουν οι Γερμανοί τον πόλεμο. Απλά έμποροι που είχαν προμηθευτεί προϊόντα σε υψηλές τιμές, εύχονταν να αντέξει το Γερμανικό μέτωπο στη Β. Αφρική, μέχρι τουλάχιστον να πουλήσουν την πραμάτεια τους. Μια ήττα του Ρόμελ σε συνδυασμό με μερική ή και ολική άρση του ναυτικού αποκλεισμού, θα οδηγούσε σε δραματική πτώση των τιμών και τεράστια χασούρα γι αυτούς.
Ο μαυραγοριτισμός δεν είναι κοινωνικό φαινόμενο, είναι αποκλειστικά οικονομικό. Ανθεί όπου οι κανόνες της αγοράς δεν λειτουργούν. Οι μαυραγορίτες δεν έχουν πρόσημο και ιδεολογία. Είναι "επιχειρηματίες" που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τη συγκυρία. Μα η "συγκυρία" ήταν δραματική για τους συμπατριώτες τους. Εν προκειμένω η προοπτική του τεράστιου κέρδους αφαιρούσε τις ηθικές αναστολές. Διόλου πρωτότυπο στην ανθρώπινη ιστορία.
Γι αυτό αν - μακριά από μας - λειτουργήσει ξανά μαύρη αγορά, αν θέλετε να έχετε πρόσβαση σε αυτήν, αναζητήστε όσους γνωρίζετε ότι έχουν έρθει από το πρώην ανατολικό μπλοκ.
Θα έχουν το πλεονέκτημα λόγω εμπειρίας.
Add comment
Comments