Η Ουγγαρία είναι μια μικρή χώρα, όμως, όπως έχει επισημάνει ο Βίκτορ Όρμπαν, "υπάρχει όμως κάτι που την καθιστά σημαντική: το ότι λειτουργεί ως θερμοκοιτίδα, όπου δοκιμάζονται τα πειράματα της συντηρητικής πολιτικής του μέλλοντος". Ωστόσο, όπως παρατηρεί ο κεντροδεξιός ανεξάρτητος πολιτικός Ζόλταν Κες, πρώην μέλος του Fidesz, "ο μύθος του Όρμπαν ως συντηρητικού προτύπου είναι απλώς αυτό: ένας μύθος".
Το εγχείρημα του Όρμπαν απέχει από τον θατσερικό - ρηγκανικό συντηρητισμό που στηρίζεται στο κράτος δικαίου, τον περιορισμένο ρόλο του κράτους και την ελεύθερη αγορά. Αντίθετα, η Ουγγαρία του έχει καταστεί πρότυπο διαφορετικού τύπου, εμπνέοντας επίδοξους αυταρχικούς ηγέτες ανά τον κόσμο, τόσο λόγω της αποδόμησης της φιλελεύθερης δημοκρατίας όσο και της ενίσχυσης φίλων και συμμάχων του καθεστώτος.
Πλέον, είναι σαφές ότι η κατάληψη του κράτους, της κοινωνίας των πολιτών και της οικονομίας από ένα πολιτικό κόμμα και τον κύκλο των συνεργατών του δεν συνιστά μια "ενδιάμεση" μετάβαση μεταξύ κομμουνισμού και φιλελεύθερης οικονομίας της αγοράς. Η Ουγγαρία είχε προχωρήσει σημαντικά προς αυτή τη μετάβαση έως το 2010, όμως το κυβερνών κόμμα επέλεξε να αντιστρέψει την πορεία και να διαμορφώσει ένα διαφορετικό καθεστώς.
Ο κοινωνιολόγος Φέρεντς Πατάκι περιγράφει το εγχείρημα Όρμπαν ως "ένα νεο-συλλογικό, νεο-κομμουνιστικό πείραμα", ενώ και ο ολιγάρχης του Fidesz, Σίμιτσκα, έχει δηλώσει ότι το κόμμα υιοθέτησε "μεθόδους των κομμουνιστών". Ωστόσο, αν και το Fidesz αντιτίθεται στην ελεύθερη αγορά και έχει χρησιμοποιήσει εθνικοποιήσεις και κρατικές παρεμβάσεις για να ελέγξει την οικονομία, δεν υιοθετεί μια εξισωτική ιδεολογία, ούτε θεωρεί απαραίτητο η ιδιοκτησία να ανήκει στο κράτος - αρκεί να βρίσκεται στα χέρια "φίλων".
Ορισμένοι έχουν χαρακτηρίσει το σύστημα φασιστικό, επισημαίνοντας τον έλεγχο της οικονομίας και της κοινωνίας μέσω πολλαπλών θεσμών και την αξιοποίηση του εθνικισμού και της ξενοφοβίας για την ενίσχυση της στήριξης. Ωστόσο, παρά τη σκληρή ρητορική του, το Fidesz αποφεύγει ανοιχτά ρατσιστική ή αντισημιτική νομοθεσία, που αποτελεί χαρακτηριστικό φασιστικών καθεστώτων.
Οι περιγραφές αυτές, πάντως, δεν λαμβάνουν υπόψη την ιδεολογική ευελιξία του κόμματος στην επιδίωξη της εξουσίας. Όπως έχει δηλώσει ο ίδιος ο Όρμπαν, το Fidesz "δεν βασίζεται σε ένα ενιαίο, συνεκτικό σύστημα αρχών ή ιδεολογίας - μια τέτοια οργάνωση δεν μπορεί να επεκταθεί πέρα από ένα σημείο". Αντίθετα, το περιγράφει ως "πραγματικότητα χωρίς ιδεολογία". Έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ικανός στο να μετασχηματίζει τις ιδέες του κόμματος όποτε αυτό εξυπηρετεί τη διατήρηση της εξουσίας.
Ο κοινωνιολόγος και πρώην υπουργός Παιδείας Μπάλιντ Μάγιαρ εκτιμά ότι η Ουγγαρία έχει εξελιχθεί σε ένα διαφορετικό είδος κράτους: ένα "μαφιόζικο κράτος". Απορρίπτει τον όρο "κλεπτοκρατία", καθώς - όπως εξηγεί - σε μια κλεπτοκρατία το κράτος απλώς ιδιοποιείται διαθέσιμους πόρους. Αντίθετα, το Fidesz έχει προχωρήσει πιο συστηματικά: χρησιμοποιεί κρατικούς μηχανισμούς για να αναδιαμορφώσει την οικονομία, δημιουργεί δίκτυα εξάρτησης μεταξύ πολιτικής και επιχειρήσεων και στη συνέχεια κατευθύνει πόρους προς τους εκλεκτούς του.
Δεν πρόκειται για μια κλασική "κατάληψη του κράτους" από ολιγάρχες, αλλά για "κατάληψη της κοινωνίας", όπου η κυβέρνηση αξιοποιεί δημόσιες συμβάσεις, επιδοτήσεις, ρυθμίσεις και φορολογία για να αντικαταστήσει ανεξάρτητους οικονομικούς παράγοντες με δικούς της επιχειρηματίες. Οι τελευταίοι απολαμβάνουν προστασία και προνόμια όσο παραμένουν πιστοί - διαφορετικά, αντικαθίστανται. Το βασικό ζητούμενο δεν είναι οι αρχές ή η ιδεολογία, αλλά η εδραίωση της εξουσίας και του πλούτου του κυβερνώντος κύκλου.
Αυτό εγείρει ερωτήματα για τον ρόλο ορισμένων δεξιών ιδεών στο εγχείρημα Όρμπαν. Μία ερμηνεία είναι ότι ο συλλογικισμός και ο κρατισμός του εθνικού συντηρητισμού μπορούν εύκολα να αξιοποιηθούν από ελίτ που επιδιώκουν την εξουσία, οδηγώντας σε διαφθορά και πελατειακές πρακτικές. Μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να αποδυναμώσει τους θεσμικούς περιορισμούς στο όνομα του "κοινού καλού", ανοίγοντας τον δρόμο σε πιο ιδιοτελείς επιδιώξεις.
Μια άλλη ερμηνεία είναι ότι ο Όρμπαν και το Fidesz δεν είναι στην πραγματικότητα εθνικοί συντηρητικοί, αλλά χρησιμοποιούν αυτή την ταυτότητα ως πολιτικό κάλυμμα για ένα ανελεύθερο σχέδιο. Σε αυτό το πλαίσιο, το πρόβλημά τους με τον κλασικό φιλελευθερισμό δεν είναι οι ιδέες του, αλλά το γεγονός ότι θεσμοί όπως το κράτος δικαίου, ο περιορισμός της εξουσίας και η προστασία της ιδιοκτησίας δεν επιτρέπουν εύκολα τη συγκέντρωση ισχύος και πόρων.
Όποιες κι αν είναι οι προθέσεις, το αποτέλεσμα για τους πολίτες της Ουγγαρίας παραμένει το ίδιο. Όπως συνηθίζει να λέει ο Όρμπαν, παραπέμποντας στη Βίβλο, "κάθε δέντρο από τον καρπό του αναγνωρίζεται". Και για όσους στη Δύση σκέφτονται να υιοθετήσουν μετα-φιλελεύθερες πολιτικές στο όνομα της ενίσχυσης της ευημερίας, η Ουγγαρία του Όρμπαν λειτουργεί ως προειδοποιητικό παράδειγμα.
Add comment
Comments