Πώς μια χαρισματική αλλά φτωχή Βρετανίδα έγινε ηγέτιδα της προοδευτικής θρησκευτικής αίρεσης γνωστής ως "Shakers" - μεταφέροντάς την στην Αμερική και εμπνέοντας χιλιάδες να την ακολουθήσουν;
Η χριστιανική αίρεση του 18ου αιώνα, γνωστή ως Shakers, είναι περισσότερο γνωστή σήμερα για την επιρροή της στην επίπλωση, το design και την αρχιτεκτονική. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι το πόσο απίστευτα ριζοσπαστικοί ήταν οι Shakers.
Πολύ μπροστά από την εποχή τους, ασπάζονταν την ισότητα των φύλων, τον κοινοτισμό, τον ειρηνισμό και τη βιωσιμότητα. Επίσης, πρωτοστάτησαν στις κοινωνικές υπηρεσίες στην Αμερική, παρείχαν στέγη σε κακοποιημένες γυναίκες και απελευθέρωσαν Αφροαμερικανούς σκλάβους. Και πέραν αυτών επέδειξαν μια επιμονή στην αγαμία και την κατάργηση του γάμου.
Ακόμα και σήμερα, τα ιδανικά των Shakers φαίνονται τολμηρά - και πολλά από αυτά μπορούν να εντοπιστούν στην απίθανη ηγέτιδα του θρησκευτικού κινήματος, τη Βρετανίδα Ann Lee. Ήταν μια αναλφάβητη γυναίκα που μεγάλωσε στη φτώχεια, και όμως έπεισε χιλιάδες να ακολουθήσουν τις διδασκαλίες της. Πώς το κατάφερε; Ενώ δεν άφησε πίσω της γραπτά κείμενα, οι μαρτυρίες των οπαδών της την περιγράφουν ως μια εξαιρετικά χαρισματική και πειστική προσωπικότητα. "Όλες οι αφηγήσεις της [Lee] μιλούν για αυτή την έντονη αφοσίωση στον "σκοπό της", λέει η σκηνοθέτης Mona Fastvold.
Η Fastvold έχει συν-γράψει και σκηνοθετήσει ένα ιστορικό μιούζικαλ, με τίτλο "Η Διαθήκη της Ann Lee" στο οποίο πρωταγωνιστεί η Αμάντα Σάιφρεντ ως Lee. Η ταινία, η οποία περιγράφεται από την Fastvold ως μια "εικονική αφήγηση" της ιστορίας της Lee, καταγράφει τη ζωή της χαρισματικής φιγούρας, από τα φτωχικά παιδικά της χρόνια στο Μάντσεστερ της Αγγλίας, μέχρι την ανάδειξή της σε ηγέτη των Shakers και τη μεταφορά του κινήματος στην Αμερική, μέχρι τον θάνατό της σε ηλικία 48 ετών.
Γεννημένη το 1736 στο Μάντσεστερ, το δεύτερο από οκτώ παιδιά, η Ann Lee δεν απέκτησε επίσημη εκπαίδευση. Μετά από αρκετές δουλειές, συμπεριλαμβανομένης μιας θητείας σε ένα εργοστάσιο υφασμάτων, στα 22 της η Lee εντάχθηκε σε μια αγγλική αίρεση που ονομαζόταν Wardley Society.
Με το παρατσούκλι "οι Shaking Quakers" για τον εκστατικό χορό και το τραγούδι τους κατά τη διάρκεια της λατρείας, η ομάδα αργότερα έγινε γνωστή ως "Οι Shakers". Ως προτεσταντική ομάδα, οι Shakers πίστευαν ότι η δευτέρα παρουσία του Χριστού θα γινόταν σε γυναικεία μορφή και ότι η Lee ενσάρκωνε αυτή τη δευτέρα παρουσία. Πίστευαν επίσης ότι οι άνδρες και οι γυναίκες μοιράζονται τις ίδιες ευθύνες ο ένας απέναντι στον άλλον και στον κόσμο.
Το 1762, η Lee παντρεύτηκε τον Abraham Standerin, έναν σιδηρουργό. Απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τα οποία πέθαναν όλα σε βρεφική ηλικία. Μετά τον θάνατο του τέταρτου παιδιού της, η Lee έγινε πιο ενεργή στην Wardley Society. Καθώς η εμπλοκή της Lee αυξανόταν, οι Shakers έγιναν πιο ένθερμοι και άρχισαν να επιτίθενται σε αντίπαλες εκκλησιαστικές λειτουργίες. Η Lee πίστευε ότι οι κάτοικοι του Μάντσεστερ διαφθείρονταν από την Εκκλησία της Αγγλίας και σε κάποιο σημείο αναφέρθηκε στην Εκκλησία της Αγγλίας ως καταραμένη.
Διαβάστε ακόμα: Άμνετ: Όταν η ποίηση συναντά τον κινηματογράφο
Το 1770, η Lee φυλακίστηκε για 30 ημέρες στο Μάντσεστερ επειδή διατάραξε μια άλλη εκκλησιαστική λειτουργία. Ενώ ήταν φυλακισμένη, είχε την προαίσθηση ότι η αγαμία ήταν το κλειδί για την αγνότητα και θα γινόταν ο ακρογωνιαίος λίθος των Shakers. Τέσσερα χρόνια αργότερα, είχε μια άλλη προαίσθηση ότι επρόκειτο να ιδρύσει την αίρεση στην Αμερική.
Στις 10 Μαΐου 1774, η Lee και μια μικρή ομάδα οπαδών, συμπεριλαμβανομένου του αδελφού της, William Lee και του συζύγου της, απέπλευσαν από το Λίβερπουλ για τη Νέα Υόρκη. Δύο χρόνια αργότερα, οι Shakers ίδρυσαν μια κοινότητα στη Νισκαγιούνα, κοντά στο Όλμπανι.
Πεποίθηση που παραβιάζει τους κανόνες
Όταν η Lee και οι υποστηρικτές της έφτασαν στην Αμερική, η οποία βρισκόταν στο χείλος του Πολέμου της Ανεξαρτησίας (1775-1783), η ένθερμη ειρηνιστική τους στάση σύντομα προκάλεσε υποψίες και διαμάχες. Η Leeκατηγορήθηκε ότι ήταν Βρετανίδα κατάσκοπος και φυλακίστηκε όταν αρνήθηκε να δώσει όρκο πίστης στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης.
Ισχυριζόμενη ότι μια τέτοια πράξη αντέκρουε στις πεποιθήσεις της, η Lee πέρασε μήνες στη φυλακή, μέχρι που ο κυβερνήτης Τζορτζ Κλίντον ζήτησε την απελευθέρωσή της. Η Lee και άλλοι Shakers δέχτηκαν επίσης παρενοχλήσεις και επιθέσεις από όχλους για τις πεποιθήσεις τους. Η Lee πέθανε το 1784, 10 χρόνια μετά την άφιξή της στην Αμερική.
Κάποιοι πιστεύουν ότι τα τραύματα που υπέστη από τον ξυλοδαρμό συνέβαλαν στον θάνατό της. Ωστόσο, πολύ καιρό μετά τον θάνατό της, η επιρροή της "Μητέρας Άννας", όπως την αποκαλούσαν οι οπαδοί της, συνέχισε να αυξάνεται. Μέχρι το 1850, υπήρχαν περίπου 5.000 Shakers στις ΗΠΑ.
Ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά της Lee ήταν η πεποίθησή της για την ισότητα των φύλων και την κοινωνική ισότητα, η οποία παραβίαζε τους κανόνες. "Όλοι θεωρούνταν αδέρφια όλων", λέει η Elizabeth De Wolfe, καθηγήτρια ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Αγγλίας και συγγραφέας των βιβλίων Shaking the Faith: Women, Family, και Mary M Dyer's Anti-Shaker Campaign.
"Επανεξετάζοντας τις οικογενειακές δομές και την ευρύτερη κοινωνική δομή και δημιουργώντας αυτή την ουτοπία όπου υπάρχει ένας εντελώς νέος τρόπος συμβίωσης και συνύπαρξης... [η Lee] έπρεπε να σκεφτεί κάτι δραστικό για να το επαναπροσδιορίσει. Αδελφός και αδελφή είναι ίσοι· σύζυγος και σύζυγος όχι.", αναφέρει η Fastvold. Ωστόσο, στα χρόνια μετά την ηγεσία της Lee, οι Shakers διατήρησαν κάποιες παραδοσιακές έμφυλες διαιρέσεις.
"Τόσο εντός όσο και μεταξύ των κοινοτήτων των Shakers υπήρχε μια ιεραρχία. Η δομή ηγεσίας και λήψης αποφάσεων ήταν ιεραρχική", ισχυρίζεται η De Wolfe. Όπως επισημαίνει η Fastvold, η Lee ζούσε σε μια πατριαρχική κοινωνία, όπου η αποτρόπαια μεταχείριση των γυναικών ήταν συνηθισμένη. "Προφανώς, το να είσαι γυναίκα σε αυτή την περίοδο της ιστορίας ήταν ανυπόφορο", συμπεραίνει η Fastvold. "Έτσι ήταν τα πράγματα. Είχες μηδενική αυτονομία. Θεωρούσουν ιδιοκτησία του συζύγου σου· αναμενόταν να γεννήσεις 10 παιδιά, 14 παιδιά. Η προγιαγιά μου είχε 14 παιδιά. Βασικά, ο σκοπός σου ήταν να κάνεις παιδιά".
Αγαμία και πασιφισμός
Ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους κανόνες της Leeήταν η αυστηρή επιμονή της στην αγαμία, πιστεύοντας ότι το σεξ ήταν η ρίζα όλων των κακών. Η Lee υιοθέτησε την αγαμία "για να ζήσει τη ζωή του Χριστού", λέει η De Wolfe. "Όπως πίστευαν ότι ο Χριστός ήταν άγαμος, έτσι πίστευαν και οι Shakers". Έχει υποστηριχθεί ότι η στροφή της Lee προς την αγαμία προκλήθηκε από τους οδυνηρούς τοκετούς της και την τραγική απώλεια των παιδιών της.
"[Η απώλεια τεσσάρων από τα παιδιά της] σίγουρα αύξησε την προσωπική της αίσθηση ότι το σεξ δεν ήταν μια ιερή πράξη που έφερνε ειρήνη και χαρά, αλλά μια πράξη που είχε ως αποτέλεσμα βάσανα και θλίψη", λέει η Kathryn Reklis, επίκουρη καθηγήτρια σύγχρονης προτεσταντικής θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Fordham.
Ωστόσο, η Fastvold θεωρεί ότι η αποστροφή της Lee για το σεξ προήλθε εν μέρει από την τραυματική της ανατροφή. Σε μια πρώιμη σκηνή, η ταινία της απεικονίζει τη Lee να βλέπει τους γονείς της να έχουν σεξουαλική επαφή. "Έχει αναφερθεί στις [μαρτυρίες των Shakers] ότι είχε αυτή την αποστροφή προς αυτό που αποκαλούν "σαρκική συμβίωση" από τα πρώτα της χρόνια", λέει η Fastvold.
Μια άλλη από τις κύριες αρχές των Shakers ήταν ο πασιφισμός, μια αρχή που ήταν εξαιρετικά αμφιλεγόμενη στην Αμερική. "Ήταν τόσο αφοσιωμένοι πασιφιστές. Αυτό ήταν πολύ σημαντικό για αυτούς", επθσηναίνρει η Fastvold. "Όταν [οι Shakers] πιέστηκαν να συμμετάσχουν στον Επαναστατικό Πόλεμο, [η Lee] είπε: "Απολύτως όχι. Δεν μπορούμε να βλάψουμε κανέναν". Κάτι που ήταν επίσης πολύ ριζοσπαστικό εκείνη την εποχή".
Και ορισμένοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι ριζοσπαστικές πεποιθήσεις της Lee σήμαιναν ότι ήταν μια πρώιμη υποστηρίκτρια του φεμινισμού. "Θα έλεγα ότι [η Lee ήταν] μια από τις [πρώτες φεμινίστριες]", ισχυρίζεται η Fastvold. "Είμαι σίγουρη ότι υπάρχουν πολλές άλλες που δεν γνωρίζουμε".
Σε όλη της τη ζωή, η Lee παρέμεινε πιστή στις αρχές της, παρά τις επιθέσεις, τους ξυλοδαρμούς, τις κατηγορίες ότι ήταν μάγισσα και τις φυλακίσεις. "[Υπάρχουν] πολλά αποφθέγματα [της Lee] που λένε: "Δεν με νοιάζει αν μου πάρεις τη ζωή. Δεν πειράζει. Δεν θα κάνω όμως ποτέ συμβιβασμούς", επισημαίνει η Fastvold.
Ενώ το κίνημα Shakers είχε χιλιάδες οπαδούς στο απόγειό του, υπάρχουν μόνο τρεις Shakers στις ΗΠΑ σήμερα. Η τρίτη Shaker, μια γυναίκα από το Μέιν, εντάχθηκε στην αίρεση το 2025. Ωστόσο, η Fastvold λέει ότι πιστεύει ότι η Lee εξακολουθεί να είναι βαθιά επίκαιρη σήμερα.
"[Οι Shakers] ήταν οι πρώτοι άνθρωποι που παρείχαν κοινωνικές υπηρεσίες στην Αμερική. Ήταν ένα μέρος για γυναίκες που είχαν κακοποιηθεί ή τραυματιστεί και αναζητούσαν καταφύγιο. Ήταν ένα μέρος όπου φρόντιζαν ορφανά παιδιά. Ήταν ένα μέρος όπου μπορούσες να φέρεις τους μεγαλύτερούς σου για να τους φροντίσουν. Παρείχαν όλες αυτές τις υπηρεσίες πριν υπάρξει οποιαδήποτε αντίστοιχη δομή".
Add comment
Comments