Ευρωπαϊκός προϋπολογισμός: Νέες περικοπές έως €40 δισ. – Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της άμυνας και της ανταγωνιστικότητας;

Published on November 20, 2026 at 2:24 AM

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια από τις σημαντικότερες δημοσιονομικές και πολιτικές διαπραγματεύσεις της τελευταίας δεκαετίας. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα προετοιμάζει νέες περικοπές στον επταετή προϋπολογισμό 2028–2034, με τις συνολικές μειώσεις να προσεγγίσουν τα €200 δισ.

Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day

Η Ευρώπη θέλει να κάνει περισσότερα, αλλά δεν συμφωνεί ποιος θα πληρώσει

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα που χαρακτηρίζει ολοένα περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες: οι πολιτικές φιλοδοξίες αυξάνονται ταχύτερα από τη διάθεση χρηματοδότησής τους.

Η Ευρώπη επιδιώκει να ενισχύσει την άμυνά της, να περιορίσει την τεχνολογική της εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, να χρηματοδοτήσει την ενεργειακή μετάβαση και να ανακτήσει μέρος της βιομηχανικής της ανταγωνιστικότητας.

Παράλληλα, καλείται να διατηρήσει τις παραδοσιακές πολιτικές που αποτέλεσαν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: τη στήριξη των αγροτών και τη χρηματοδότηση των λιγότερο αναπτυγμένων περιφερειών.

Το πρόβλημα είναι ότι αρκετά κράτη-μέλη, ιδιαίτερα εκείνα που συνεισφέρουν περισσότερα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό από όσα εισπράττουν, δεν επιθυμούν σημαντική αύξηση των εθνικών τους εισφορών.

Η σύγκρουση αυτή αποκτά πλέον συγκεκριμένες δημοσιονομικές διαστάσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες του Politico, που αναπαράχθηκαν στις 20 Νοεμβρίου, ο Αντόνιο Κόστα προετοιμάζει νέα συμβιβαστική πρόταση, η οποία ενδέχεται να μειώνει τον υπό διαπραγμάτευση προϋπολογισμό κατά περίπου €40 δισ. σε σχέση με το προηγούμενο σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας.

Παράλληλα, το εξειδικευμένο Agence Europe αναφέρει ότι οι συνολικές περικοπές έναντι της αρχικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα μπορούσαν να υπερβούν τα €200 δισ., σε τρέχουσες τιμές.

Πρόκειται για δύο διαφορετικές βάσεις σύγκρισης, όχι για δύο πρόσθετες περικοπές που πρέπει να αθροιστούν. Το τελικό ύψος του προϋπολογισμού δεν έχει αποφασιστεί. Ωστόσο, η κατεύθυνση της διαπραγμάτευσης είναι σαφής: η Ευρώπη προσπαθεί να χρηματοδοτήσει περισσότερες στρατηγικές προτεραιότητες χωρίς αντίστοιχη αύξηση των διαθέσιμων πόρων.

Από τα €1,8 τρισ. της Κομισιόν στις διαδοχικές περικοπές

Τον Ιούλιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την αρχική πρότασή της για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034. Το προτεινόμενο ύψος ήταν περίπου €1,8 τρισ. σε σταθερές τιμές 2025, ποσό που αντιστοιχούσε στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στον προϋπολογισμό περιλαμβανόταν και η χρηματοδότηση της αποπληρωμής του χρέους που δημιουργήθηκε μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος ανάκαμψης NextGenerationEU. Τον Οκτώβριο του 2026, η ιρλανδική προεδρία πρότεινε μείωση κατά €141 δισ., σε σταθερές τιμές, ή περίπου 8% έναντι της αρχικής πρότασης.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντέδρασε έντονα, θεωρώντας ότι η περικοπή θα αποδυνάμωνε τη δυνατότητα της Ένωσης να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις.

Η διαπραγμάτευση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού

Η διαφορά δεν είναι απλώς λογιστική. Ένας επταετής προϋπολογισμός καθορίζει το ανώτατο πλαίσιο δαπανών και επηρεάζει τη χρηματοδότηση πολυετών προγραμμάτων, επενδύσεων και υποδομών. Όταν οι πόροι περιορίζονται, οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να επιλέξουν μεταξύ διαφορετικών πολιτικών στόχων.

Και αυτές οι επιλογές έχουν άμεσους νικητές και χαμένους.

Η μεγάλη σύγκρουση: Αγρότες, περιφέρειες ή άμυνα;

Οι πληροφορίες που προέρχονται από τις Βρυξέλλες δείχνουν ότι η νέα συμβιβαστική πρόταση ενδέχεται να προστατεύσει περισσότερο τις αγροτικές επιδοτήσεις, μεταφέροντας μεγαλύτερο μέρος της δημοσιονομικής προσαρμογής στην πολιτική συνοχής.

Η επιλογή έχει ισχυρή πολιτική λογική. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική διαθέτει οργανωμένους δικαιούχους και σημαντική πολιτική επιρροή σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Αντίθετα, οι επιπτώσεις μιας περικοπής στη χρηματοδότηση περιφερειακής ανάπτυξης είναι περισσότερο διάχυτες και συχνά γίνονται ορατές αρκετά χρόνια αργότερα. Ένα έργο που δεν κατασκευάζεται, μια υποδομή που καθυστερεί ή ένα επενδυτικό πρόγραμμα που δεν προκηρύσσεται δεν δημιουργούν πάντοτε την ίδια άμεση πολιτική αντίδραση με μια μείωση αγροτικών ενισχύσεων.

Ωστόσο, η πολιτική συνοχής έχει διαφορετικό οικονομικό ρόλο. Χρηματοδοτεί έργα που μπορούν να βελτιώσουν την παραγωγικότητα, τις μεταφορές, την ενεργειακή αποδοτικότητα, την πρόσβαση σε υπηρεσίες και την ανταγωνιστικότητα των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών.

Το Agence Europe αναφέρει ότι εξετάζεται επίσης η δυνατότητα να διατεθεί μέρος του νέου Ταμείου Ανταγωνιστικότητας μέσω εθνικών κατανομών, ώστε να περιοριστούν οι αντιδράσεις των χωρών που ανησυχούν για τη μείωση της συνοχής.

Η πρόταση αυτή αποκαλύπτει ένα βαθύτερο δίλημμα. Πρέπει η Ευρώπη να χρηματοδοτεί περισσότερο τις περιοχές που υστερούν οικονομικά ή τις επιχειρήσεις που έχουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες να ανταγωνιστούν διεθνώς; Οι δύο στόχοι δεν είναι αναγκαστικά αντίθετοι. Μπορούν όμως να ανταγωνίζονται για τους ίδιους περιορισμένους πόρους.

Η σύγκρουση Βορρά και Νότου επιστρέφει

Η διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό αναδεικνύει μια παλιά πολιτική διαίρεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τη μία πλευρά βρίσκονται χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία, η Σουηδία και η Φινλανδία, οι οποίες πιέζουν για συγκράτηση των ευρωπαϊκών δαπανών.

Από την άλλη, μια ομάδα 17 κρατών, γνωστή ως Friends of Cohesion, υπερασπίζεται τη χρηματοδότηση της περιφερειακής ανάπτυξης και των αγροτικών πολιτικών. Η πρώτη ομάδα θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να προσθέτει συνεχώς νέες δαπάνες χωρίς να επανεξετάζει τις παλαιότερες.

Η δεύτερη υποστηρίζει ότι οι περικοπές στην πολιτική συνοχής υπονομεύουν έναν από τους βασικούς λόγους ύπαρξης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ κρατών και περιφερειών.

Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο ποιος εισπράττει περισσότερα. Αφορά δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τον ρόλο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Η πρώτη αντιμετωπίζει την ΕΕ κυρίως ως μηχανισμό χρηματοδότησης κοινών στρατηγικών στόχων. Η δεύτερη θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση προϋποθέτει τη συνεχή υποστήριξη των περιοχών που υστερούν σε εισόδημα, υποδομές και παραγωγικότητα.

Και οι δύο προσεγγίσεις έχουν οικονομική βάση. Το δύσκολο ερώτημα είναι πώς μπορούν να συνδυαστούν σε έναν περιορισμένο προϋπολογισμό.

Η Ελλάδα και ο κίνδυνος για τα αναπτυξιακά κονδύλια

Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα αξιοποιεί ευρωπαϊκούς πόρους για τη χρηματοδότηση μεταφορικών υποδομών, περιβαλλοντικών έργων, επιχειρηματικών επενδύσεων, ψηφιακών υπηρεσιών και περιφερειακής ανάπτυξης.

Οι πόροι αυτοί δεν αποτελούν απλώς πρόσθετες δημοσιονομικές μεταβιβάσεις. Μπορούν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις που διαφορετικά θα απαιτούσαν εθνικούς πόρους, υψηλότερη φορολογία ή περισσότερο δημόσιο δανεισμό.

Μια πιθανή μείωση των κονδυλίων συνοχής θα μπορούσε επομένως να περιορίσει τις δυνατότητες δημόσιων επενδύσεων ή να αυξήσει την ανάγκη χρηματοδότησής τους από τον ελληνικό προϋπολογισμό.

Ωστόσο, δεν μπορεί ακόμη να υπολογιστεί συγκεκριμένη απώλεια για την Ελλάδα. Για να εκτιμηθεί η πραγματική επίπτωση, πρέπει να είναι γνωστά όχι μόνο το συνολικό μέγεθος του νέου προϋπολογισμού αλλά και οι κανόνες κατανομής, τα ποσοστά συγχρηματοδότησης, οι επιλέξιμες περιφέρειες και η δυνατότητα πρόσβασης στα νέα ανταγωνιστικά προγράμματα. Η διαφορά είναι καθοριστική.

Μια χώρα μπορεί να αντιμετωπίσει μείωση της παραδοσιακής χρηματοδότησης συνοχής, αλλά να αποκτήσει πρόσβαση σε άλλους ευρωπαϊκούς πόρους. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει ότι οι επιχειρήσεις και οι δημόσιοι φορείς της διαθέτουν την τεχνική και διοικητική ικανότητα να διεκδικήσουν επιτυχώς τα σχετικά κονδύλια.

Το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας: Ευρωπαϊκή ανάπτυξη ή ενίσχυση των ήδη ισχυρών;

Η ιδέα δημιουργίας ισχυρότερων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων για την ανταγωνιστικότητα απαντά σε ένα πραγματικό πρόβλημα. Η Ευρώπη υστερεί έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών σε ορισμένους τεχνολογικούς κλάδους, στη χρηματοδότηση ταχέως αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων και στη δημιουργία μεγάλων εταιρειών παγκόσμιας κλίμακας.

Η χρηματοδότηση κοινών ευρωπαϊκών προγραμμάτων μπορεί να περιορίσει τον κατακερματισμό και να υποστηρίξει επενδύσεις που είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν από μεμονωμένα κράτη.  Υπάρχει, όμως, ένα πρόβλημα κατανομής.

Εάν τα νέα προγράμματα βασίζονται αποκλειστικά στην ανταγωνιστική επιλογή έργων, ενδέχεται να ωφεληθούν περισσότερο οι χώρες που διαθέτουν ήδη ισχυρή βιομηχανική βάση, μεγάλες επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και ώριμα επενδυτικά οικοσυστήματα.

Αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα συνολικά, αλλά ταυτόχρονα να διευρύνει ορισμένες περιφερειακές ανισότητες. Η πρόταση για εθνικές κατανομές μέρους των πόρων του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας επιχειρεί να αντιμετωπίσει ακριβώς αυτή την ανησυχία.

Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι διπλό: να διατηρηθεί επαρκής χρηματοδότηση των υποδομών και παράλληλα να ενισχυθεί η συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων σε ευρωπαϊκά προγράμματα υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Μπορεί ένας φόρος στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να λύσει το πρόβλημα;

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα νέα εξέλιξη αφορά την πιθανότητα επιβολής ευρωπαϊκού φόρου στις μεγάλες ψηφιακές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα του Politico, ο Αντόνιο Κόστα εξετάζει την αναβίωση της ιδέας ενός ευρωπαϊκού ψηφιακού φόρου, ο οποίος θα μπορούσε να ενισχύσει τα ίδια έσοδα της ΕΕ και να περιορίσει την ανάγκη αύξησης των εθνικών εισφορών.

Η συζήτηση αφορά κυρίως μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις, πολλές από τις οποίες έχουν έδρα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εκτιμήσει ότι ένας φόρος 3% σε συγκεκριμένες κατηγορίες ψηφιακών εσόδων θα μπορούσε να αποφέρει περίπου €5 δισ. ετησίως.

Το ποσό δεν είναι αμελητέο. Ωστόσο, ακόμη και €35 δισ. σε επτά χρόνια δεν θα επαρκούσαν από μόνα τους για να καλύψουν το σύνολο των δημοσιονομικών διαφορών που συζητούνται. Επιπλέον, η πρόταση αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια.

Ορισμένα κράτη φοβούνται αμερικανικά εμπορικά αντίμετρα, ενώ χώρες που φιλοξενούν μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν επιφυλακτικά την επιβολή πρόσθετης φορολογίας.

Η συζήτηση αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα: εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, χρειάζεται και πιο αυτόνομες πηγές χρηματοδότησης.

Το ξεχασμένο πρόβλημα: Η αποπληρωμή του ευρωπαϊκού χρέους

Στην εξίσωση προστίθεται και μια υποχρέωση που δεν υπήρχε με την ίδια μορφή στους προηγούμενους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εξυπηρετήσει και να αποπληρώσει το χρέος που δημιουργήθηκε για τη χρηματοδότηση των επιχορηγήσεων του NextGenerationEU.

Αυτό σημαίνει ότι μέρος των μελλοντικών ευρωπαϊκών εσόδων θα χρησιμοποιείται για την εξυπηρέτηση παλαιότερων υποχρεώσεων αντί για τη χρηματοδότηση νέων προγραμμάτων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επισημάνει ότι, όταν ληφθούν υπόψη οι αποπληρωμές του χρέους και η επίδραση του πληθωρισμού, ο πραγματικός διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος μπορεί να είναι σημαντικά μικρότερος από εκείνον που υποδηλώνουν τα ονομαστικά ποσά.

Σύμφωνα με το Agence Europe, εξετάζεται ακόμη και η δυνατότητα μετάθεσης μέρους των αποπληρωμών σε μεταγενέστερο χρόνο. Μια τέτοια λύση θα μπορούσε να προσφέρει προσωρινή δημοσιονομική ευελιξία. Δεν θα εξαφάνιζε, όμως, την υποχρέωση. Απλώς θα μετέφερε μέρος του βάρους στο μέλλον, ενδεχομένως με πρόσθετο κόστος χρηματοδότησης.

Συμπέρασμα: Η Ευρώπη δεν μπορεί να αποφύγει τις δύσκολες επιλογές

Η διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό 2028–2034 αποκαλύπτει μια βαθύτερη αντίφαση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η Ένωση επιθυμεί μεγαλύτερη γεωπολιτική επιρροή, ισχυρότερη άμυνα, τεχνολογική ανεξαρτησία και υψηλότερη ανταγωνιστικότητα. Ταυτόχρονα, πολλά κράτη-μέλη επιδιώκουν να περιορίσουν τη χρηματοδοτική τους συμμετοχή.

Οι δύο στόχοι δύσκολα μπορούν να συμβιβαστούν χωρίς ανακατανομή δαπανών, νέες πηγές εσόδων ή περιορισμό ορισμένων πολιτικών φιλοδοξιών.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Η προστασία των αναπτυξιακών πόρων παραμένει σημαντική, αλλά εξίσου κρίσιμη είναι η δυνατότητα συμμετοχής στις νέες ευρωπαϊκές επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει όχι μόνο πόσα χρήματα θα δαπανήσει, αλλά κυρίως τι είδους οικονομική και πολιτική ένωση επιθυμεί να δημιουργήσει.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι "περισσότερη Ευρώπη ή λιγότερη Ευρώπη". Είναι ποιες ευρωπαϊκές προτεραιότητες αξίζουν να χρηματοδοτηθούν και ποιες δαπάνες μπορούν να περιοριστούν χωρίς να υπονομευθεί η μελλοντική ανάπτυξη.

Rating: 0 stars, 0 votes.

Add comment

Comments

There are no comments yet.