Με νέα ρηματική διακοίνωση, το Κάιρο απορρίπτει το μνημόνιο του 2019 και αμφισβητεί και άλλες λιβυκές θαλάσσιες διεκδικήσεις. Η Άγκυρα, αντίθετα, παρουσιάζει τη συμφωνία ως νόμιμη διμερή οριοθέτηση που προστατεύει τα συμφέροντα των δύο χωρών.

Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η Αίγυπτος επανέφερε επισήμως στον ΟΗΕ τις αντιρρήσεις της για το τουρκολιβυκό μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης, μετά την έγκρισή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Η νέα ρηματική διακοίνωση, με ημερομηνία 5 Νοεμβρίου, κυκλοφόρησε ως έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης με αριθμό A/81/479. Το Κάιρο υποστηρίζει ότι η λιβυκή κοινοβουλευτική έγκριση δεν αλλάζει τη νομική θέση του μνημονίου ούτε δημιουργεί έννομες συνέπειες για την Αίγυπτο.
Η παρέμβαση δεν αφορά μόνο τη συμφωνία του 2019. Σύμφωνα με την αιγυπτιακή θέση, το Κάιρο αμφισβητεί επίσης λιβυκές θαλάσσιες οριοθετήσεις που θεωρεί ότι επικαλύπτουν αιγυπτιακές ζώνες και απορρίπτει συμφωνίες ενεργειακής συνεργασίας Λιβύης–Τουρκίας του 2022 και του 2025.
Η Αίγυπτος επιφυλάσσεται, παράλληλα, του δικαιώματος να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Πρόκειται, συνεπώς, για ευρύτερη διπλωματική καταγραφή των αιγυπτιακών αξιώσεων στη Μεσόγειο, όχι μόνο για μια επανάληψη της διαφωνίας γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης
Το μνημόνιο υπογράφηκε το 2019 από την Τουρκία και την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, με έδρα την Τρίπολη. Για χρόνια, οι αρχές της ανατολικής Λιβύης το απέρριπταν. Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη να το εγκρίνει, ανακαλώντας προηγούμενες αποφάσεις εναντίον της συμφωνίας και της πολιτικής προσέγγισης με την Άγκυρα, άλλαξε το πολιτικό σκηνικό.
Το Associated Press περιέγραψε την κίνηση ως αναζωπύρωση της διαμάχης για τα θαλάσσια δικαιώματα στην ανατολική Μεσόγειο.
Η εξέλιξη έχει πολιτική βαρύτητα επειδή φέρνει πιο κοντά τις δύο αντίπαλες λιβυκές πλευρές ως προς το συγκεκριμένο μνημόνιο, ενώ ενισχύει τη διπλωματική και ενεργειακή παρουσία της Τουρκίας στη χώρα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι επιλύει τις διαφωνίες με τα γειτονικά κράτη ή ότι η νέα έγκριση αναγνωρίζεται από αυτά ως δεσμευτική.
Αιγυπτιακά και Λιβυκά μέσα ενημέρωσης
Η αιγυπτιακή κάλυψη δίνει έμφαση σε δύο παράλληλες κινήσεις: το Κάιρο καταγράφει και υπερασπίζεται τη νομική του αντίρρηση, ενώ κρατά ανοιχτούς τους διαύλους με Άγκυρα και Τρίπολη. Σε συνέντευξή του στο Ahram Online, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ Νάντερ Ζάκι είπε ότι η Αίγυπτος συντονίζεται με Ελλάδα και Κύπρο, αλλά συζητά επίσης με Τουρκία και Λιβύη· κατά την αιγυπτιακή θέση, μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να δεσμεύσει τρίτο κράτος. Το EgyptToday και το Ahram Online κάλυψαν παράλληλα τις συνομιλίες του υπουργού Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι με τη λιβυκή ηγεσία, με το Κάιρο να ζητά να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες του σε μελλοντική οριοθέτηση.
Στα λιβυκά μέσα, η έγκριση παρουσιάστηκε κυρίως ως αλλαγή πολιτικής της Βουλής της Βεγγάζης: το Libya Observer και το Libya Herald ανέφεραν την ομόφωνη ψήφο και την ανάκληση των αποφάσεων του 2020 που απέρριπταν τα μνημόνια με την Τουρκία και ζητούσαν διακοπή των σχέσεων. Παράλληλα, το Libya Observer μετέδωσε ότι η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Τρίπολης χαιρέτισε την έγκριση, ενώ ο πρωθυπουργός Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά δήλωσε ότι οι αιγυπτιακές ανησυχίες για τα θαλάσσια σύνορα μπορούν να αντιμετωπιστούν με διάλογο.
Τι υποστηρίζει η Τουρκία
Η τουρκική κυβέρνηση χαιρέτισε την απόφαση της λιβυκής Βουλής. Σε ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι το μνημόνιο προστατεύει τα αμοιβαία δικαιώματα και συμφέροντα Τουρκίας και Λιβύης στη βάση του διεθνούς δικαίου και της αρχής της επιείκειας. Η τουρκική πλευρά αντιλαμβάνεται τη συμφωνία ως διμερή οριοθέτηση που κατοχυρώνει τις δικές της θαλάσσιες αξιώσεις στην περιοχή.
Την ίδια περίοδο, Τούρκος εκπρόσωπος του υπουργείου Άμυνας παρουσίασε την έγκριση ως εξέλιξη που στηρίζει την τουρκική προσέγγιση και δήλωσε ότι η Άγκυρα είναι έτοιμη να συζητήσει συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης και με την Αίγυπτο. Η αντιφατική εικόνα - έντονη διαφωνία για το μνημόνιο, αλλά παράλληλα επαφές και προτάσεις για συνεργασία - δείχνει ότι η αντιπαράθεση δεν έχει διακόψει τους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας.
Η διπλωματική πίεση και το νομικό όριο
Στις 26 Οκτωβρίου, Ελλάδα, Αίγυπτος, Κύπρος, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν και Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασαν από κοινού στον ΟΗΕ ανησυχία για τις συνέπειες της λιβυκής έγκρισης. Η κοινή δήλωση υποστήριξε ότι το μνημόνιο παραβλέπει τη γεωγραφία και τα θαλάσσια δικαιώματα τρίτων κρατών, περιλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών, και ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανέλαβε επίσης τη θέση της ΕΕ ότι η συμφωνία δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να θίξει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η αιγυπτιακή ρηματική διακοίνωση, ωστόσο, δεν αποτελεί δικαστική απόφαση που ακυρώνει τη συμφωνία για όλα τα μέρη. Καταγράφει επισήμως τη θέση του Καΐρου και τις αξιώσεις του στον ΟΗΕ. Το ευρύτερο νομικό ερώτημα αφορά το πώς πρέπει να οριοθετούνται επικαλυπτόμενες θαλάσσιες ζώνες και αν μια διμερής συμφωνία μπορεί να παραβλάπτει τα δικαιώματα άλλων κρατών.
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι η οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές γίνεται με συμφωνία, με στόχο μια δίκαιη λύση· η γενική αρχή του δικαίου των συνθηκών είναι ότι μια συνθήκη δεν δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτο κράτος χωρίς τη συναίνεσή του.
Έτσι, η νέα αιγυπτιακή παρέμβαση προσθέτει βάρος στη διπλωματική αντιπαράθεση, αλλά δεν κλείνει τη νομική συζήτηση. Η ουσία θα κριθεί από το πώς θα αντιμετωπιστούν οι επικαλυπτόμενες αξιώσεις και αν τα εμπλεκόμενα κράτη θα επιλέξουν διαπραγμάτευση ή περαιτέρω κλιμάκωση.
Add comment
Comments