Ηνωμένο Βασίλειο: Σκωτία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία ενώνουν δυνάμεις – Το σχέδιο για τρία δημοψηφίσματα που απειλεί την Ένωση

Η εικόνα από το Κάρντιφ είναι από μόνη της ιστορική. Ο πρωθυπουργός της Σκωτίας και ηγέτης του SNP John Swinney, ο Ουαλός πρωθυπουργός και ηγέτης του Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth και η πρώτη υπουργός της Βόρειας Ιρλανδίας και αντιπρόεδρος του Sinn Féin Michelle O’Neill συναντήθηκαν μαζί με την πρόεδρο του Sinn Féin Mary Lou McDonald.

Οι τέσσερις υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας με ένα εξαιρετικά ισχυρό πολιτικό μήνυμα: "Η εποχή του Westminster πλησιάζει στο τέλος της".

Το κείμενο υποστηρίζει ότι το πολιτικό τοπίο στα βρετανικά νησιά μεταβάλλεται και καλεί τη βρετανική κυβέρνηση να "προετοιμαστεί, να σχεδιάσει και να διευκολύνει" τη συνταγματική αλλαγή σε κάθε μία από τις τρεις χώρες. 

Τρία διαφορετικά μονοπάτια προς την ίδια κατεύθυνση

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια της συμφωνίας. Δεν πρόκειται για σχέδιο πραγματοποίησης τριών ταυτόχρονων δημοψηφισμάτων. Ούτε βρίσκονται η Σκωτία, η Ουαλία και η Βόρεια Ιρλανδία στο ίδιο πολιτικό ή συνταγματικό σημείο.

Έχουν όμως έναν κοινό στόχο: το Westminster να αποδεχθεί ότι η τελική απόφαση για το μέλλον κάθε χώρας πρέπει να ανήκει στους πολίτες της.

Το SNP επιδιώκει νέο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Σκωτίας μέσα στην επόμενη πενταετία. Το Sinn Féin θεωρεί εφικτό ένα δημοψήφισμα για την επανένωση της Ιρλανδίας έως το 2030. Το Plaid Cymru κινείται πιο αργά και έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν σχεδιάζει δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Ουαλίας στην πρώτη κυβερνητική του θητεία. 

Ακριβώς γι’ αυτό η σημασία της συνάντησης είναι περισσότερο στρατηγική παρά άμεσα πρακτική.
Για πρώτη φορά επιχειρείται να δημιουργηθεί ένα κοινό πολιτικό μέτωπο απέναντι στο Westminster για το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης.

Η ιστορική αλλαγή του 2026

Η σημερινή εξέλιξη δεν προέκυψε ξαφνικά. Οι εκλογές του Μαΐου άλλαξαν δραματικά τον πολιτικό χάρτη του Ηνωμένου Βασιλείου. Για πρώτη φορά, πολιτικές δυνάμεις που τάσσονται υπέρ της ανεξαρτησίας ή της αποχώρησης από το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται στην ηγεσία των αποκεντρωμένων κυβερνήσεων και των τριών κελτικών εθνών.

Το Reuters είχε ήδη χαρακτηρίσει την εξέλιξη ιστορική, επισημαίνοντας όμως ότι η διάλυση του Ηνωμένου Βασιλείου δεν είναι επικείμενη και ότι πολλοί ψηφοφόροι επέλεξαν τα συγκεκριμένα κόμματα για λόγους που δεν σχετίζονται απαραίτητα με την ανεξαρτησία.

Ψήφος στο SNP, στο Plaid Cymru ή στο Sinn Féin δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με ψήφο υπέρ της διάλυσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Ωστόσο, η ταυτόχρονη παρουσία τους στην εξουσία τους παρέχει πολιτικό βάρος που δεν διέθεταν ποτέ ταυτόχρονα στο παρελθόν.

Σκωτία: Η πιο ώριμη μάχη για ανεξαρτησία

Η Σκωτία παραμένει το πιο άμεσο πρόβλημα για το Λονδίνο. Στο δημοψήφισμα του 2014, το 55,3% ψήφισε υπέρ της παραμονής στο Ηνωμένο Βασίλειο και το 44,7% υπέρ της ανεξαρτησίας.

Δώδεκα χρόνια αργότερα, το ζήτημα δεν έχει εξαφανιστεί. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις που επικαλείται ο Guardian τοποθετούν την υποστήριξη στην ανεξαρτησία περίπου στο 47% του συνόλου των ψηφοφόρων, ενώ άλλες μετρήσεις, όταν αφαιρεθούν οι αναποφάσιστοι, εμφανίζουν ακόμη και οριακή πλειοψηφία υπέρ του "Yes". 

Ο Swinney θέλει δεύτερο δημοψήφισμα μέσα στην επόμενη πενταετία. Υπάρχει όμως ένα τεράστιο εμπόδιο: δεν μπορεί να το προκηρύξει μονομερώς.

Η House of Commons Library συνοψίζει τη σημερινή νομική κατάσταση με σαφήνεια: υπό το υφιστάμενο συνταγματικό πλαίσιο, ένα νέο νόμιμο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας απαιτεί πολιτική συμφωνία και νομοθετική εξουσιοδότηση από το βρετανικό κοινοβούλιο. 

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η σύγκρουση με το Λονδίνο. Ο πρωθυπουργός Andy Burnham εξακολουθεί να αποκλείει νέο δημοψήφισμα.

Βόρεια Ιρλανδία: Εντελώς διαφορετικοί κανόνες

Η περίπτωση της Βόρειας Ιρλανδίας είναι θεμελιωδώς διαφορετική. Εδώ δεν μιλάμε για δημιουργία ενός νέου ανεξάρτητου κράτους αλλά για πιθανή ένωση της Βόρειας Ιρλανδίας με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας.

Και, σε αντίθεση με τη Σκωτία, υπάρχει ήδη θεσμοθετημένη διαδικασία. Η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής του 1998 προβλέπει τη δυνατότητα διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την ένωση της Ιρλανδίας υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Το Sinn Féin εκτιμά ότι ένα τέτοιο δημοψήφισμα μπορεί να πραγματοποιηθεί έως το 2030. Ωστόσο, τα σημερινά δημοσκοπικά δεδομένα δεν δείχνουν ακόμη καθαρή πλειοψηφία υπέρ της ένωσης. Ο Guardian τοποθετεί την υποστήριξη περίπου στο 36%. 

Ακόμη και ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Micheál Martin, ο οποίος υποστηρίζει την ιρλανδική ενότητα ως μακροπρόθεσμο στόχο, παραδέχθηκε ότι ένα δημοψήφισμα εάν πραγματοποιούνταν τώρα θα δυσκολευόταν να εγκριθεί. 

Και ξαφνικά μπήκε στη συζήτηση ο Τραμπ

Η κατάσταση απέκτησε και μια απροσδόκητη διεθνή διάσταση. Κατά την επίσκεψή του στην Ιρλανδία, ο Donald Trump τάχθηκε ανοικτά υπέρ μιας ενωμένης Ιρλανδίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι θα ήθελε να δει την ένωση και μάλιστα "νωρίτερα παρά αργότερα", προκαλώντας έντονη ενόχληση στους ενωτικούς της Βόρειας Ιρλανδίας και στο Λονδίνο.

Όταν ρωτήθηκε και για την ανεξαρτησία της Σκωτίας, απέφυγε να πάρει θέση: "Αυτό δεν θα το συζητήσω ακόμη. Θα το κρατήσω για άλλη μέρα".  Η παρέμβασή του δεν αλλάζει τη θεσμική πραγματικότητα, προσθέτει όμως έναν απρόβλεπτο εξωτερικό παράγοντα σε ένα ήδη εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα.

Ουαλία: Η μεγάλη έκπληξη

Η Ουαλία αποτελεί ίσως την πιο ενδιαφέρουσα μακροπρόθεσμη περίπτωση. Το κίνημα ανεξαρτησίας βρίσκεται αρκετά πίσω από το αντίστοιχο σκωτσέζικο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Guardian, περίπου 32% των Ουαλών θα ψήφιζαν σήμερα υπέρ της ανεξαρτησίας. 

Όμως η πολιτική μεταβολή είναι εντυπωσιακή. Ο Rhun ap Iorwerth οδήγησε το Plaid Cymru σε ιστορική νίκη στις εκλογές του Μαΐου, τερματίζοντας έναν αιώνα κυριαρχίας των Εργατικών στην ουαλική πολιτική. Το Plaid είναι πλέον το μεγαλύτερο κόμμα στο διευρυμένο Senedd. 

Ο ίδιος κρατά πολύ πιο προσεκτική στάση από το SNP.

Δεν υπόσχεται άμεσο δημοψήφισμα. Περιγράφει την Ουαλία ως χώρα που βρίσκεται σε μια "συνταγματική διαδρομή", της οποίας τελικός προορισμός για τον ίδιο είναι η ανεξαρτησία, αλλά ο χρόνος και η απόφαση ανήκουν στους Ουαλούς. 

Το πραγματικό πρόβλημα του Westminster

Και εδώ βρίσκεται η βαθύτερη σημασία της σημερινής συμφωνίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν βρίσκεται στα πρόθυρα διάλυσης.

Στη Σκωτία δεν υπάρχει σήμερα συμφωνία για νέο δημοψήφισμα. Στην Ουαλία η ανεξαρτησία εξακολουθεί να αποτελεί μειοψηφική επιλογή. Στη Βόρεια Ιρλανδία επίσης δεν υπάρχει ακόμη σαφής πλειοψηφία υπέρ της ένωσης με την Ιρλανδία.

Υπάρχει όμως κάτι που πριν από λίγα χρόνια θα φαινόταν εξαιρετικά δύσκολο να συμβεί: τρεις κυβερνήσεις γύρω από την Αγγλία διοικούνται πλέον από κόμματα που θεωρούν το σημερινό Ηνωμένο Βασίλειο όχι ως τελικό συνταγματικό προορισμό, αλλά ως κατάσταση που μπορεί να αλλάξει.

Και τα τρία αυτά κόμματα αποφάσισαν τώρα να συντονίσουν την πίεσή τους προς το Λονδίνο.

Ουσιαστικά δημιουργείται μια ασυνήθιστη γεωγραφική και πολιτική εικόνα:

• Σκωτία → δεύτερο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας
• Ουαλία → σταδιακή πορεία προς μεγαλύτερη αυτονομία και τελικά ανεξαρτησία
• Βόρεια Ιρλανδία → δημοψήφισμα για ενωμένη Ιρλανδία

Στο κέντρο όλων βρίσκεται η Αγγλία - και το Westminster.

Το Λονδίνο απαντά: Προτεραιότητα η οικονομία

Η κυβέρνηση Burnham επιχειρεί να υποβαθμίσει τη συνταγματική σύγκρουση.

Εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης δήλωσε ότι προτεραιότητα είναι η συνεργασία με τις αποκεντρωμένες κυβερνήσεις και η αντιμετώπιση ζητημάτων όπως το κόστος ζωής και η οικονομική ασφάλεια και όχι "συνταγματικές συζητήσεις ή νέα δημοψηφίσματα". 

Το πρόβλημα για το Westminster είναι ότι η απλή άρνηση μπορεί πλέον να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Το κοινό μνημόνιο των τριών κομμάτων επιχειρεί ακριβώς να μετατρέψει τη συζήτηση από το ερώτημα "πρέπει να ανεξαρτηθούν;" στο ερώτημα "έχει το Westminster δικαίωμα να τους απαγορεύσει να ρωτήσουν τους πολίτες τους;"

Πολιτικά, αυτή είναι πολύ πιο δύσκολη μάχη για οποιαδήποτε βρετανική κυβέρνηση.

Δεν διαλύεται αύριο το Ηνωμένο Βασίλειο – Αλλά κάτι έχει αλλάξει

Η πιο ψύχραιμη ανάγνωση είναι ότι κανένα από τα τρία δημοψηφίσματα δεν βρίσκεται προ των πυλών. Όμως η συνάντηση του Κάρντιφ δημιουργεί ένα προηγούμενο.

Οι εθνικιστικές δυνάμεις των τριών κελτικών εθνών δεν λειτουργούν πλέον ως τρία απομονωμένα κινήματα. Προσπαθούν να παρουσιάσουν τις συνταγματικές τους διεκδικήσεις ως ένα κοινό δημοκρατικό αίτημα αυτοδιάθεσης απέναντι στο Westminster.

Και γι’ αυτό ίσως η σημαντικότερη φράση της συμφωνίας δεν είναι καν η αναφορά στην ανεξαρτησία. Είναι η διαπίστωση: "Το πολιτικό τοπίο σε αυτά τα νησιά αλλάζει".

Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επιβιώσει από το σκωτσέζικο δημοψήφισμα του 2014, το Brexit, την αναζωπύρωση του ζητήματος της ιρλανδικής επανένωσης και μια δεκαετία συνταγματικών συγκρούσεων.

Το ερώτημα τώρα είναι διαφορετικό: τι συμβαίνει όταν αυτές οι τρεις φυγόκεντρες δυνάμεις αρχίζουν να κινούνται συντονισμένα;