Ισπανία: Μπορεί η διαφαινόμενη εκλογική νίκη της δεξιάς να αναζωπυρώσει το αφήγημα της ανεξάρτητης Καταλονίας;

Το διακύβευμα είναι σημαντικό και οικονομικά: η Καταλονία αντιπροσωπεύει περίπου το 19% της ισπανικής οικονομίας και το 16,5% του πληθυσμού της χώρας. Ωστόσο, η περιοχή δεν βρίσκεται σήμερα σε ανάλογη πολιτική αναταραχή με εκείνη του 2017, όταν η αποτυχημένη απόπειρα απόσχισης οδήγησε την Ισπανία σε βαθιά συνταγματική κρίση.

Η αποκλιμάκωση των τελευταίων χρόνων

Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ επέλεξε να διαπραγματευτεί με τα καταλανικά κόμματα που υποστήριζαν την ανεξαρτησία, προσφέροντας, μεταξύ άλλων, αμνηστία σε όσους συνδέονταν με την απόπειρα απόσχισης. Η πολιτική αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη δεξιά, αλλά συνέβαλε στην αποκλιμάκωση της έντασης στην Καταλονία. Παράλληλα, το ενιαίο μέτωπο των αυτονομιστών έχει διασπαστεί. Περίπου το 43% των Καταλανών εξακολουθεί να υποστηρίζει την ανεξαρτησία, αλλά το ζήτημα δεν βρίσκεται πλέον ψηλά στις καθημερινές προτεραιότητες των πολιτών, οι οποίοι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στη στέγαση, στη μετανάστευση και στην εγκληματικότητα. 

Ο πρώην πρόεδρος της Καταλονίας Κάρλες Πουτζδεμόντ έχει αναγνωρίσει ότι το κίνημα υπέρ της ανεξαρτησίας είναι σήμερα κατακερματισμένο και αποδυναμωμένο. Η πιθανότητα επιστροφής του στην Ισπανία, μετά τις δικαστικές εξελίξεις γύρω από την αμνηστία, θα μπορούσε ωστόσο να λειτουργήσει ως σημείο συσπείρωσης για τους υποστηρικτές της ανεξαρτησίας.

Οι φόβοι για συγκεντρωτισμό και τις γλωσσικές πολιτικές

Το Vox έχει ταχθεί υπέρ της απαγόρευσης των κομμάτων που υποστηρίζουν την ανεξαρτησία και της κατάργησης του σημερινού αποκεντρωμένου μοντέλου διακυβέρνησης. Το PP δεν έχει υιοθετήσει όλες αυτές τις θέσεις. Ο ηγέτης του, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, έχει δηλώσει ότι δεν επιδιώκει την κατάργηση της αυτοδιοίκησης, ενώ έχει αναγνωρίσει τη σημασία της γλώσσας και της περιφερειακής ταυτότητας. Παρά τις πιο ήπιες προεκλογικές διατυπώσεις, η γλώσσα παραμένει πιθανό σημείο σύγκρουσης. Ενδεχόμενοι περιορισμοί στη χρήση των καταλανικών στα σχολεία ή στις εργασίες του ισπανικού Κοινοβουλίου θα μπορούσαν να προκαλέσουν έντονες αντιδράσεις. Το Vox έχει ήδη συνδέσει την προστασία της καταλανικής ταυτότητας με τη μετανάστευση και την αντίδραση στον ισλαμισμό, ενώ στη Βαλένθια και στις Βαλεαρίδες Νήσους έχουν προωθηθεί μέτρα που περιορίζουν τη χρήση τοπικών γλωσσικών παραλλαγών της καταλανικής.

Η τελική πολιτική της κυβέρνησης θα εξαρτηθεί από τις ισορροπίες ανάμεσα στο PP και το Vox. Η απαγόρευση αυτονομιστικών κομμάτων ή η κατάργηση του συστήματος των περιφερειών θα ήταν μεγάλες τομές. Πιο πιθανές, αλλά και πάλι πολιτικά ευαίσθητες, θα ήταν παρεμβάσεις στις αρμοδιότητες της καταλανικής κυβέρνησης, στη χρηματοδότησή της ή στην εκπαίδευση.

Μια νέα σύγκρουση ή προεκλογική ρητορική;

Οι Καταλανοί ηγέτες των σοσιαλιστών προειδοποιούν ότι η ήπια προεκλογική στάση της δεξιάς μπορεί να αλλάξει μετά τις εκλογές. Οι αυτονομιστές, από την πλευρά τους, προσδοκούν ότι μια κυβέρνηση με έντονο ισπανικό εθνικιστικό προσανατολισμό θα αναζωογονήσει το κίνημά τους. Αυτό δεν είναι βέβαιο. Η υποστήριξη στην ανεξαρτησία παραμένει μειοψηφική στις πρόσφατες μετρήσεις, ενώ το ίδιο το αυτονομιστικό στρατόπεδο είναι διχασμένο. Ωστόσο, μια πολιτική που θα εκληφθεί ως επίθεση στην αυτοδιοίκηση ή στη γλώσσα θα μπορούσε να μετατρέψει ξανά την καταλανική ταυτότητα σε κεντρικό εκλογικό ζήτημα.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η σύγκρουση γύρω από την Καταλονία μπορεί να αξιοποιηθεί πολιτικά, ιδίως αν μια νέα κυβέρνηση δυσκολευτεί να παρουσιάσει αποτελέσματα σε άλλα πεδία, όπως η οικονομία. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν το PP και το Vox θα κυβερνήσουν μαζί, αλλά και πόσο θα πιέσουν για αλλαγές στο ισπανικό μοντέλο αυτονομίας - και πώς θα αντιδράσει η Καταλονία.