Politico: Η ελληνοτουρκική θαλάσσια κόντρα απειλεί να επισκιάσει τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα θέσει το ζήτημα στην άτυπη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ στο Δουβλίνο, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο στην Αθήνα, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. Η σύνοδος αναμένεται να επικεντρωθεί στην τεχνητή νοημοσύνη και την Ουκρανία. Η διαμάχη αφορά συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, η οποία διεκδικεί έναν θαλάσσιο διάδρομο στην ανατολική Μεσόγειο, ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα ύδατα αυτά εμπίπτουν στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της και ότι εκεί η ΕΕ έχει στηρίξει ενεργειακά έργα και έργα διασυνδεσιμότητας.

"Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά […] ότι, σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει κυρώσεις και στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση",  δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συνέντευξή του σε ελληνικό τηλεοπτικό σταθμό. Παρά το γεγονός ότι είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν επανειλημμένα διαφωνήσει για τα θαλάσσια σύνορα και τις επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις επί των υφαλοκρηπίδων τους. Η Αθήνα φοβάται ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επικαλεστεί τη συμφωνία με τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης και το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που συνδέει την Ελλάδα με την Κύπρο και χρηματοδοτείται από την ΕΕ, μετατρέποντας και τα δύο έργα σε εστίες έντασης.

Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία το 2019 με την κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη, η οποία αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ. Οι αντίπαλες αρχές στην ανατολική Λιβύη την επικύρωσαν ομόφωνα στις 20 Οκτωβρίου. Η ΕΕ αντέδρασε αμέσως. "Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη", ανέφεραν σε κοινή δήλωση στις 20 Οκτωβρίου οι επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Το συνοριακό σύμφωνο απέρριψε και η Αίγυπτος, όπως και το Μπαχρέιν, η Κύπρος - η οποία έχει τις δικές της διαφορές με την Τουρκία, λόγω της κατοχής του βόρειου τμήματος του νησιού από την Άγκυρα από τη δεκαετία του 1970 -, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν τις θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, τις οποίες χαρακτήρισε "μαξιμαλιστικές και παράνομες" και "αποκομμένες από την πραγματικότητα".

"Προσδοκούμε ότι θα σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης", δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε πρόσφατη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου. Ο Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα και τώρα η Αθήνα πιέζει τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ να αναλάβουν πιο δυναμική δράση. "Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση", δήλωσε στη Νέα Υόρκη, κρατώντας έναν χάρτη για να παρουσιάσει τη θέση της Ελλάδας. "Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί […] και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με αυθαίρετες γραμμές πάνω σε έναν χάρτη".

Η οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης τουρκικής πολιτικής που αποσκοπεί στην ανάδειξη της κυριαρχίας της Άγκυρας στις παράκτιες περιοχές. Η Τουρκία επιδιώκει να κατοχυρώσει νομοθετικά το δόγμα της "Γαλάζιας Πατρίδας" έως το τέλος του έτους.

Η μεγάλη δοκιμασία

Η Ελλάδα και η Κύπρος προειδοποιούν ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να εμποδίσουν στρατηγικά έργα στην ανατολική Μεσόγειο. Η πιο πρόσφατη έκθεση της ΕΕ για την παγωμένη πορεία της Τουρκίας προς την ένταξη αναφέρεται συγκεκριμένα στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση από την Άγκυρα μιας ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, ύψους €1,9 δισ. Το έργο διακόπηκε το 2024, εν μέσω αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα. Πριν από τρεις μήνες, η γαλλική εταιρεία Meridiam έγινε ο βασικός μέτοχος του έργου.

Την Τρίτη, γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο για να ξεκινήσει τις εργασίες. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε κοινοβουλευτική επιτροπή ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για τουρκική αντίδραση. Η ένταση γύρω από τα θαλάσσια σύνορα και το ενεργειακό έργο εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ήδη δύσκολες σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ - από την προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας - δέχονται ακόμη μεγαλύτερη πίεση, σημείωε ο Μαρκ Πιερίνι, αναλυτής του Carnegie Europe για την Τουρκία.

"Στην ανατολική Μεσόγειο, οι πολλαπλές διαφωνίες για τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ»" έγραψε ο Πιερίνι.