Για περισσότερο από τέσσερα χρόνια η ρωσική οικονομία διαψεύδει όσους προέβλεπαν ότι οι δυτικές κυρώσεις θα την οδηγούσαν γρήγορα σε κατάρρευση. Η Μόσχα έχασε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, αποκλείστηκε από δυτικές χρηματοπιστωτικές αγορές, είδε ξένες επιχειρήσεις να αποχωρούν και αναγκάστηκε να ανακατευθύνει τεράστιες ποσότητες πετρελαίου προς την Κίνα και την Ινδία. Κι όμως, η πετρελαϊκή μηχανή συνέχισε να λειτουργεί.
Από τον Ίκαρο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Σήμερα όμως εμφανίστηκε ένας αριθμός που αξίζει προσοχή. Σύμφωνα με κυβερνητικό σχέδιο προβλέψεων που είδε το Reuters, η Ρωσία υπολογίζει πλέον ότι η παραγωγή αργού πετρελαίου θα πέσει το 2026 στα 494,2 εκατ. τόνους ή περίπου 9,88 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο παραγωγής από το 2009. Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η αναθεώρηση δεν αφορά μόνο μία κακή χρονιά. Οι προβλέψεις παραγωγής για ολόκληρη την περίοδο 2026–2029 μειώθηκαν κατά 16 έως 20 εκατ. τόνους σε σχέση με εκείνες που είχε κάνει η ίδια η κυβέρνηση μόλις τον Μάιο.
Κάτι επομένως έχει αλλάξει.
Η πτώση είναι πολύ μεγαλύτερη από μια στατιστική διόρθωση
Η προηγούμενη εικόνα ήταν ότι η ρωσική πετρελαϊκή βιομηχανία θα μπορούσε να διατηρήσει σχετικά σταθερή παραγωγή παρά τις κυρώσεις και τον πόλεμο. Η νέα κυβερνητική πρόβλεψη λέει διαφορετικά. Η παραγωγή αναμένεται φέτος να μειωθεί κατά 17,2 εκατ. τόνους, στα 494,2 εκατ. Το 2027 προβλέπεται κάποια ανάκαμψη στα 500 εκατ. τόνους. Αλλά ακόμη κι έτσι θα βρίσκεται 16 εκατ. τόνους χαμηλότερα από την προηγούμενη πρόβλεψη. Και το πραγματικά ενδιαφέρον είναι ότι ακόμη και το 2028 και το 2029 η Μόσχα πλέον προβλέπει παραγωγή χαμηλότερη από εκείνη του 2025.
Άρα δεν έχουμε απλώς: 2026 ↓ → 2027 ↑ → επιστροφή στην κανονικότητα.
Έχουμε κάτι περισσότερο σαν: χαμηλότερη παραγωγή → μερική ανάκαμψη → νέο χαμηλότερο επίπεδο ισορροπίας.
Και αυτό δημιουργεί ένα πολύ πιο σοβαρό ερώτημα: Μήπως ο πόλεμος αρχίζει πλέον να επηρεάζει όχι μόνο πού μπορεί να πουλήσει η Ρωσία το πετρέλαιό της, αλλά και πόσο μπορεί να παράγει;
Τι άλλαξε;
Δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος. Υπάρχουν τουλάχιστον τρεις. Ο πρώτος είναι οι δυτικές κυρώσεις και το ευρωπαϊκό embargo. Πριν από τον πόλεμο, η Ευρώπη αποτελούσε τη φυσική αγορά της ρωσικής ενεργειακής βιομηχανίας. Οι αγωγοί, τα λιμάνια, τα διυλιστήρια και οι εμπορικές διαδρομές είχαν κατασκευαστεί επί δεκαετίες γύρω από αυτή τη σχέση. Η Ρωσία κατάφερε να ανακατευθύνει μεγάλο μέρος των εξαγωγών της προς την Ασία. Αλλά όχι χωρίς κόστος.
- Μεγαλύτερες αποστάσεις.
- Περισσότερα πλοία.
- Σκιώδης στόλος.
- Ασφαλιστικοί περιορισμοί.
- Μεγαλύτερες εκπτώσεις και
- Και διαρκής ανάγκη δημιουργίας νέων εμπορικών διαδρομών.
Ο δεύτερος παράγοντας είναι τα export bottlenecks. Ακόμη κι αν υπάρχει διαθέσιμο πετρέλαιο, πρέπει να υπάρχει τρόπος να φύγει από τη χώρα. Και εκεί ο πόλεμος δημιουργεί ολοένα μεγαλύτερες δυσκολίες. Ο τρίτος όμως είναι πλέον πολύ πιο άμεσος.
Τα ουκρανικά drones χτυπούν το διυλιστικό σύστημα
Η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιθέσεις της στη ρωσική ενεργειακή υποδομή. Ο στόχος είναι προφανής. Το πετρέλαιο δεν είναι απλώς ένα ακόμη ρωσικό export commodity. Είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης του κράτους. Οι πρόσφατες επιθέσεις έχουν αναγκάσει μεγάλα διυλιστήρια σε Perm, Nizhny Novgorod και Yaroslavl να σταματήσουν ή να περιορίσουν τη λειτουργία τους. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Στα τέλη Αυγούστου, σύμφωνα με πηγές της αγοράς που επικαλείται το Reuters, η ρωσική παραγωγή βενζίνης είχε πέσει περίπου στους 80.000 τόνους ημερησίως.
Η θερινή εγχώρια ζήτηση υπολογίζεται περίπου στους 115.000 τόνους. Δηλαδή η εγχώρια παραγωγή κάλυπτε μόλις περίπου: 70% της ζήτησης.Για μια από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες στον κόσμο, η εικόνα είναι παράδοξη. Η Ρωσία έχει πετρέλαιο - αλλά δεν μπορεί να παράγει αρκετή βενζίνη.
Η πετρελαϊκή υπερδύναμη που εισάγει βενζίνη
Και εδώ εμφανίζεται ίσως η πιο εντυπωσιακή συνέπεια. Η Ρωσία αναγκάστηκε να αυξήσει τις εισαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων. Μέχρι τα τέλη Αυγούστου είχαν ήδη εισαχθεί περίπου 220.000 τόνοι βενζίνης, σύμφωνα με traders που επικαλείται το Reuters. Περίπου 150.000 τόνοι αναμένονταν από τη Λευκορωσία μέσα στον μήνα, ενώ σημαντικές ποσότητες προϊόντων έρχονται και δια θαλάσσης από την Ασία. Ταυτόχρονα η κυβέρνηση διατηρεί περιορισμούς στις εξαγωγές καυσίμων. Και σε ορισμένες ρωσικές περιοχές έχουν επιστρέψει ακόμη και περιορισμοί στις πωλήσεις προς τους καταναλωτές.
Η ειρωνεία είναι δύσκολο να αγνοηθεί: μία από τις μεγαλύτερες εξαγωγικές δυνάμεις πετρελαίου στον κόσμο αναγκάζεται να εισάγει βενζίνη για να καλύψει την εγχώρια αγορά της.
Αυτό όμως δημιουργεί ακόμη ένα παράδοξο. Γιατί αυξάνονται οι εξαγωγές αργού ενώ πέφτει η παραγωγή; Εδώ οι αριθμοί φαίνονται αρχικά αντιφατικοί. Η συνολική παραγωγή πετρελαίου μειώνεται. Κι όμως η κυβέρνηση προβλέπει ότι οι εξαγωγές αργού θα αυξηθούν φέτος. Από 230,8 εκατ. τόνους το 2025 αναμένεται να φτάσουν στα 244,7 εκατ. τόνους το 2026. Πώς γίνεται; Η απάντηση βρίσκεται στα διυλιστήρια. Εάν ένα διυλιστήριο βομβαρδιστεί ή τεθεί εκτός λειτουργίας, η Ρωσία μπορεί να έχει λιγότερη δυνατότητα να μετατρέψει: αργό πετρέλαιο → βενζίνη / diesel / jet fuel.
Το αργό όμως εξακολουθεί να παράγεται. Άρα ένα μεγαλύτερο μέρος του μπορεί να εξαχθεί αυτούσιο, κυρίως προς Κίνα και Ινδία. Έτσι έχουμε το φαινομενικά παράδοξο:
Αυτό είναι κρίσιμο για να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει.
Το μεγάλο χτύπημα βρίσκεται στα πετρελαϊκά προϊόντα
Οι εξαγωγές καυσίμων αναμένεται να υποχωρήσουν κατά 27,3 εκατ. τόνους φέτος, στα μόλις 98,5 εκατ. τόνους. Και αυτό είναι 24,1 εκατ. τόνοι λιγότερο από ό,τι υπολόγιζε η κυβέρνηση τον Μάιο. Για το 2027 προβλέπεται ανάκαμψη στα 113,1 εκατ. τόνους. Αλλά ακόμη και τότε θα βρίσκονται σχεδόν 13 εκατ. τόνους κάτω από το 2025. Επομένως ο πόλεμος φαίνεται να δημιουργεί μια αλλαγή στη σύνθεση της ρωσικής ενεργειακής οικονομίας:
- περισσότερο αργό προς Ασία
- λιγότερα προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.
Και οικονομικά αυτό έχει σημασία. Γιατί άλλο είναι να εξάγεις το βαρέλι. Και άλλο να έχεις τη δυνατότητα να το διυλίσεις και να πουλήσεις τα προϊόντα του.
Από το διυλιστήριο στον κρατικό προϋπολογισμό
Εδώ βρίσκεται το σημείο όπου το ενεργειακό story γίνεται δημοσιονομικό story. Η Ρωσία χρηματοδοτεί ένα εξαιρετικά ακριβό πολεμικό κράτος.
- Άμυνα.
- Πυρομαχικά.
- Μισθοί στρατιωτών.
- Αποζημιώσεις.
- Επιδοτήσεις.
- Αμυντική βιομηχανία.
- Κοινωνικές δαπάνες ώστε να διατηρείται η πολιτική σταθερότητα.
Όλα αυτά απαιτούν cash flow. Και ένα σημαντικό κομμάτι του cash flow εξακολουθεί να προέρχεται από τον ενεργειακό τομέα. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έχουν ιστορικά συνεισφέρει περίπου το ένα τέταρτο των ομοσπονδιακών δημοσιονομικών εσόδων. Δεν συμβαίνει μηχανικά ούτε αμέσως - οι τιμές του πετρελαίου, η ισοτιμία του ρουβλίου και η φορολογία μπορούν να αντισταθμίσουν μέρος της απώλειας. Και το 2026 έχουμε μια σημαντική υπενθύμιση ακριβώς αυτού.
Ο μεγάλος σύμμαχος της Μόσχας λέγεται... Ιράν
Υπάρχει ένα παράδοξο. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει μεγάλη άνοδο των διεθνών τιμών πετρελαίου. Και αυτό βοηθά τη Ρωσία. Τον Απρίλιο, η σημαντικότερη ρωσική φορολογική πηγή από το πετρέλαιο αναμενόταν να διπλασιαστεί περίπου στα $9 δισ., καθώς η άνοδος της τιμής του αργού αύξησε θεαματικά τα έσοδα του Κρεμλίνου. Άρα: λιγότερα βαρέλια × πολύ υψηλότερη τιμή μπορούν προσωρινά να παράγουν περισσότερα έσοδα από: περισσότερα βαρέλια × χαμηλή τιμή.
Γι' αυτό θα ήταν λάθος να συμπεράνουμε: παραγωγή ↓ = άμεση δημοσιονομική κρίση.
Δεν λειτουργεί τόσο απλά. Αλλά το πρόβλημα βρίσκεται στον χρόνο. Τι συμβαίνει όταν πέσει η τιμή; Ας το δούμε σαν stress test.
Σενάριο Α — υψηλό πετρέλαιο
Παραγωγή ↓
Τιμή ↑↑
→ τα δημοσιονομικά έσοδα μπορούν να παραμείνουν ισχυρά.
Σενάριο Β — χαμηλότερο πετρέλαιο
Παραγωγή ↓
Τιμή ↓
→ διπλό χτύπημα στα κρατικά έσοδα.
Και αυτό είναι πλέον πολύ σημαντικότερο απ' ό,τι πριν από μερικά χρόνια. Γιατί η Ρωσία έχει ήδη πολύ μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια. Οι τεράστιες πολεμικές δαπάνες έχουν αυξήσει το έλλειμμα και έχουν αναγκάσει τη Μόσχα να χρησιμοποιήσει περισσότερους φόρους, εσωτερικό δανεισμό και δημοσιονομικά αποθέματα. Άρα η μειωμένη πετρελαϊκή παραγωγή δεν προκαλεί απαραίτητα σήμερα κρίση. Μειώνει όμως το περιθώριο ασφαλείας για αύριο.
Και υπάρχει ένα ακόμη πρόβλημα: τα κοιτάσματα γερνούν
Οι κυρώσεις δεν επηρεάζουν μόνο τις σημερινές εξαγωγές. Μπορούν να επηρεάσουν και τη μελλοντική παραγωγική ικανότητα. Πολλά μεγάλα ρωσικά κοιτάσματα είναι ώριμα. Η διατήρηση της παραγωγής απαιτεί νέες γεωτρήσεις, enhanced recovery, εξειδικευμένο drilling equipment, λογισμικό, τεχνολογία, και συνεχείς κεφαλαιουχικές επενδύσεις.
Η πρόσβαση σε ορισμένες δυτικές τεχνολογίες και υπηρεσίες έχει περιοριστεί. Παράλληλα, η Rystad Energy εκτιμά ότι οι πρόσφατες διαταραχές σε τερματικούς σταθμούς, διυλιστήρια και θαλάσσιες εξαγωγές αφήνουν τη Ρωσία με όλο και μικρότερο περιθώριο να απορροφήσει νέα supply shocks. Αυτό είναι διαφορετικό πρόβλημα από μια προσωρινή απώλεια εξαγωγών. Ένα tanker μπορεί να αλλάξει διαδρομή. Ένα κοίτασμα που χάνει παραγωγική ικανότητα δεν διορθώνεται τόσο εύκολα.
Οι κυρώσεις τελικά απέτυχαν ή πέτυχαν;
Ίσως αυτή να είναι η λάθος ερώτηση. Οι κυρώσεις δεν προκάλεσαν την άμεση κατάρρευση που αρκετοί περίμεναν το 2022. Η Ρωσία προσαρμόστηκε. Βρήκε νέους πελάτες. Δημιούργησε σκιώδη στόλο. Αύξησε το εμπόριο με την Ασία. Έχτισε εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά κανάλια. Και χρησιμοποίησε τεράστιους κρατικούς πόρους για να στηρίξει την πολεμική οικονομία. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το κόστος είναι μηδενικό.
Ίσως οι κυρώσεις και ο πόλεμος λειτουργούν περισσότερο σαν διάβρωση και λιγότερο σαν έκρηξη. Δεν καταστρέφουν απαραίτητα την οικονομία σε έναν χρόνο. Αλλά μπορούν σταδιακά να κάνουν:
- την παραγωγή ακριβότερη,
- τις εξαγωγές δυσκολότερες,
- τη διύλιση πιο ευάλωτη,
- τις επενδύσεις δυσκολότερες,
- και τον κρατικό προϋπολογισμό περισσότερο εξαρτημένο από υψηλές διεθνείς τιμές πετρελαίου.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ποιος κάνει την πρόβλεψη
Οι αριθμοί δεν προέρχονται από την ουκρανική κυβέρνηση, δυτικό think tank, ή κάποιον επενδυτικό οίκο που προσπαθεί να προβλέψει την κατάρρευση της Ρωσίας. Προέρχονται από ρωσικό κυβερνητικό draft forecast που θα χρησιμοποιηθεί για την κατάρτιση του προϋπολογισμού και αναμένεται να οριστικοποιηθεί στα τέλη Σεπτεμβρίου. Και η ίδια η Μόσχα υπολογίζει πλέον:
- χαμηλότερη παραγωγή το 2026,
- χαμηλότερες προβλέψεις έως το 2029,
- πολύ χαμηλότερες εξαγωγές καυσίμων.
Αυτό κάνει την είδηση σημαντικότερη.
Δεν είναι ακόμη πετρελαϊκή κρίση — είναι προειδοποίηση
Η Ρωσία παραμένει μία από τις μεγαλύτερες πετρελαϊκές δυνάμεις του κόσμου. Παράγει σχεδόν 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Διαθέτει τεράστια αποθέματα. Η Κίνα και η Ινδία εξακολουθούν να αγοράζουν μεγάλες ποσότητες. Και όσο οι διεθνείς τιμές παραμένουν υψηλές, το Κρεμλίνο μπορεί να εισπράττει τεράστια ποσά ακόμη και με μικρότερη παραγωγή. Γι' αυτό δεν έχουμε μπροστά μας κάποια επικείμενη κατάρρευση της ρωσικής ενεργειακής βιομηχανίας. Έχουμε όμως κάτι που ίσως είναι σημαντικότερο μακροπρόθεσμα: μια σταδιακή μείωση της παραγωγικής και δημοσιονομικής αντοχής της.
Και ο μηχανισμός αρχίζει να γίνεται ορατός:
κυρώσεις + πόλεμος
↓
δυσκολότερες εξαγωγές
↓
επιθέσεις στα διυλιστήρια
↓
λιγότερα καύσιμα
↓
περισσότερο αργό προς Ασία
↓
χαμηλότερη παραγωγική πρόβλεψη
↓
μεγαλύτερη εξάρτηση του προϋπολογισμού από υψηλές τιμές πετρελαίου.
Το Κρεμλίνο απέδειξε ότι μπορεί να αντέξει για πολύ περισσότερο απ' όσο περίμεναν πολλοί το 2022. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν μπορεί να αντέξει ένα σοκ. Είναι πόσα χρόνια μπορεί να αντέχει τη συσσώρευση των shocks. Και για πρώτη φορά εδώ και αρκετό καιρό, η ίδια η Μόσχα μάς δίνει έναν αριθμό που δείχνει ότι το κόστος αρχίζει να περνά από τους χρηματοοικονομικούς περιορισμούς στην πραγματική παραγωγική μηχανή της χώρας.
Add comment
Comments