Ρωσία - Βρετανία: Η Μόσχα απειλεί με πλήγματα ακόμη και εκτός Ουκρανίας - Και την ίδια ώρα διαψεύδει ότι σχεδιάζει επίθεση στο ΝΑΤΟ

Η διατύπωση που χρησιμοποίησε την Πέμπτη η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Maria Zakharova, δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Η Ρωσία, προειδοποίησε, θα μπορούσε να απαντήσει σε ουκρανικές επιθέσεις με βρετανικούς πυραύλους εναντίον ρωσικού εδάφους χτυπώντας βρετανικούς στρατιωτικούς στόχους τόσο εντός όσο και εκτός Ουκρανίας. Η απειλή έρχεται λίγες ημέρες μετά την απόφαση του Λονδίνου να επιτρέψει στην Ουκρανία πρόσβαση σε απόρρητη τεχνολογία, ώστε το Κίεβο να μπορέσει να αναπτύξει εγχώρια παραγωγή πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς τύπου Storm Shadow.

Η Γαλλία έχει επίσης εγκρίνει την παραχώρηση της σχετικής τεχνολογίας για το γαλλοβρετανικό οπλικό σύστημα Storm Shadow/SCALP.

Και αυτό ακριβώς είναι που εξοργίζει τη Μόσχα. 

«Παίζετε με τη φωτιά»

Η Zakharova κατηγόρησε ευθέως Βρετανία και Γαλλία ότι "παίζουν με τη φωτι", υποστηρίζοντας ότι η μεταφορά ευαίσθητης πυραυλικής τεχνολογίας στην Ουκρανία μπορεί να οδηγήσει τον πόλεμο σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο κλιμάκωσης. Η προειδοποίηση προς το Λονδίνο ήταν σαφής. Εάν ουκρανικές δυνάμεις χρησιμοποιήσουν βρετανικής προέλευσης πυραύλους για να πλήξουν στόχους μέσα στη Ρωσία, η Μόσχα θεωρεί ότι διατηρεί το δικαίωμα να απαντήσει εναντίον βρετανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Και όχι απαραίτητα μόνο μέσα στην Ουκρανία.

Αυτό το τελευταίο σημείο είναι που αλλάζει τη βαρύτητα της ρωσικής προειδοποίησης. Διότι ένα πραγματικό ρωσικό πλήγμα εναντίον βρετανικής στρατιωτικής εγκατάστασης σε βρετανικό ή άλλο νατοϊκό έδαφος θα μπορούσε να μετατρέψει μια διμερή απειλή σε κρίση ολόκληρης της Ατλαντικής Συμμαχίας.

Η Zakharova κάλεσε τη Βρετανία να εγκαταλείψει αυτό που χαρακτήρισε "εχθρική στάση" απέναντι στη Ρωσία, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά η αντιπαράθεση κινδυνεύει να περάσει σε "εντελώς νέο επίπεδο". 

Γιατί οι Storm Shadow αλλάζουν τη συζήτηση

Ο Storm Shadow είναι ένας αεροεκτοξευόμενος πύραυλος cruise μεγάλου βεληνεκούς που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί από την Ουκρανία. Το κρίσιμο στοιχείο της τελευταίας βρετανικής απόφασης δεν είναι απλώς η παράδοση περισσότερων πυραύλων. Είναι η μεταφορά τεχνογνωσίας. Το Λονδίνο ανακοίνωσε ότι θα δώσει στο Κίεβο πρόσβαση σε διαβαθμισμένες τεχνολογικές πληροφορίες ώστε η Ουκρανία να μπορεί να προχωρήσει στην παραγωγή δικών της πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς. Η Γαλλία, ως εταίρος στην ανάπτυξη του Storm Shadow/SCALP, έχει συναινέσει στην αδειοδότηση της τεχνολογίας.

Από τη βρετανική οπτική, η λογική είναι σαφής: η Ουκρανία πρέπει σταδιακά να αποκτήσει τη δυνατότητα να παράγει μόνη της τα όπλα που χρειάζεται για να αμυνθεί.

Από τη ρωσική οπτική, όμως, πρόκειται για κάτι διαφορετικό. Η Μόσχα υποστηρίζει ότι η Δύση δεν περιορίζεται πλέον στην παράδοση όπλων, αλλά μεταφέρει στην Ουκρανία την τεχνολογία που απαιτείται για τη δημιουργία μιας μόνιμης δυνατότητας βαθιών πληγμάτων εναντίον της Ρωσίας. 

Η αντιπαράθεση με το Λονδίνο είχε ήδη αρχίσει

Η σημερινή απειλή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Στις 18 Αυγούστου ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Sergei Lavrov είχε ήδη ανεβάσει τους τόνους, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα έχει δικαίωμα να θεωρήσει την άμεση βρετανική συμμετοχή σε επιθέσεις κατά ρωσικού εδάφους ως συμμετοχή στον ίδιο τον πόλεμο. Η ένταση είχε αυξηθεί μετά τις πληροφορίες ότι βρετανικής κατασκευής drones χρησιμοποιήθηκαν από τις ουκρανικές δυνάμεις σε επιθέσεις βαθιά μέσα στη Ρωσία, μεταξύ άλλων εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.

Η ρωσική πρεσβεία στο Λονδίνο είχε προειδοποιήσει τότε ότι όσο βαθύτερα εμπλέκεται η Βρετανία στον πόλεμο, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το τίμημα που θα κληθεί να πληρώσει. Ο Lavrov πήγε ένα βήμα παραπέρα. Η συμμετοχή βρετανικών δυνάμεων σε πλήγματα εναντίον της Ρωσίας, υποστήριξε, θα μπορούσε να θεωρηθεί συμμετοχή σε πόλεμο "με όλες τις συνέπειες που αυτό συνεπάγεται".

Η Βρετανία δεν υποχωρεί

Το Λονδίνο, πάντως, δεν δείχνει πρόθεση να αλλάξει πορεία. Η βρετανική κυβέρνηση έχει επαναλάβει ότι θα συνεχίσει να στηρίζει την Ουκρανία, απορρίπτοντας τις ρωσικές απειλές. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Andy Burnham δήλωσε ήδη μετά τις προηγούμενες προειδοποιήσεις της Μόσχας ότι η χώρα του θα συνεχίσει να στηρίζει την Ουκρανία "100%" και δεν πρόκειται να εκφοβιστεί από τη ρωσική ρητορική. Η Βρετανία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς υποστηρικτές της Ουκρανίας από την έναρξη της ρωσικής εισβολής.

Το Λονδίνο έχει δεσμευθεί να παρέχει περίπου £3 δισ. στρατιωτικής βοήθειας ετησίως έως το τέλος της δεκαετίας, ενώ μόνο το 2026 ανακοίνωσε μεγάλο πρόγραμμα προμήθειας drones προς το Κίεβο. 

Και τότε έρχεται η αντίφαση του Κρεμλίνου

Λίγες ώρες μετά τις απειλές της Zakharova προς τη Βρετανία, το Κρεμλίνο προσπάθησε να στείλει ένα εντελώς διαφορετικό μήνυμα. Ο Dmitry Peskov απέρριψε κατηγορηματικά τις πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία ενδέχεται να σχεδιάζει κάποια μορφή επίθεσης εναντίον χώρας του ΝΑΤΟ. Τις χαρακτήρισε ουσιαστικά ιστορίες εκφοβισμού χωρίς σχέση με τις πραγματικές προθέσεις της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Σύμφωνα με τον Peskov, η εικόνα είναι ακριβώς αντίστροφη: η Ρωσία είναι αυτή που βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολοένα πιο "επιθετική" πολιτική από τις ευρωπαϊκές χώρες. Και πρόσθεσε ένα ενδιαφέρον επιχείρημα: η Μόσχα, είπε, δεν χρειάζεται στρατιωτική κλιμάκωση, καθώς θεωρεί ότι ήδη προελαύνει στην Ουκρανία.

Γιατί όμως το Κρεμλίνο αισθάνθηκε την ανάγκη να το διαψεύσει τώρα; 

Η CIA στη Μόσχα και η προειδοποίηση για το ΝΑΤΟ

Η απάντηση βρίσκεται πιθανότατα στην αιφνιδιαστική επίσκεψη του διευθυντή της CIA John Ratcliffe στη Μόσχα. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η αποστολή Ratcliffe είχε ως βασικό στόχο να προειδοποιήσει τη ρωσική ηγεσία να μην επιχειρήσει επίθεση εναντίον κράτους - μέλους του ΝΑΤΟ. Οι νέες αμερικανικές εκτιμήσεις πληροφοριών φέρονται να εξετάζουν το ενδεχόμενο ο Putin να επιχειρήσει τα επόμενα χρόνια να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα της Συμμαχίας με κάποια περιορισμένη ενέργεια.

Τα πιθανά σενάρια που εξετάζονται κυμαίνονται από κυβερνοεπιθέσεις μέχρι μια περιορισμένη στρατιωτική ενέργεια, με ιδιαίτερη ανησυχία για τις χώρες της Βαλτικής. Άλλες πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Ratcliffe έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία, ζητώντας από τη ρωσική πλευρά να αποφύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κλιμάκωση με τις χώρες αυτές.

Η Μόσχα: Δεν σχεδιάζουμε επίθεση

Εδώ ακριβώς αποκτά σημασία η διάψευση του Peskov. Το Κρεμλίνο ουσιαστικά απαντά στις αμερικανικές πληροφορίες: Η Ρωσία δεν σχεδιάζει να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ. Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση. Άλλο είναι η Μόσχα να σχεδιάζει προληπτική επίθεση σε κράτος του ΝΑΤΟ και άλλο να υποστηρίζει ότι διατηρεί το δικαίωμα αντιποίνων εναντίον βρετανικών στρατιωτικών στόχων εφόσον θεωρήσει ότι η Βρετανία συμμετέχει άμεσα σε επιθέσεις εναντίον της. Αυτό ακριβώς είναι το επικίνδυνο γκρίζο σημείο της σημερινής κρίσης.

Η Ρωσία μπορεί ταυτόχρονα να ισχυρίζεται ότι δεν θέλει πόλεμο με το ΝΑΤΟ, αλλά και ότι θεωρεί συγκεκριμένες ενέργειες κρατών-μελών του ΝΑΤΟ πιθανή συμμετοχή στον πόλεμο.

Τι θα συνέβαινε αν η Ρωσία χτυπούσε βρετανική βάση;

Εδώ βρίσκεται το πραγματικά επικίνδυνο ερώτημα. Εάν η Ρωσία χτυπούσε βρετανική στρατιωτική εγκατάσταση μέσα στην Ουκρανία, η κατάσταση θα ήταν σοβαρή, αλλά δεν θα ενεργοποιούσε αυτομάτως τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ. Εάν όμως πραγματοποιούσε σκόπιμο στρατιωτικό πλήγμα εναντίον βρετανικής στρατιωτικής εγκατάστασης στο Ηνωμένο Βασίλειο ή στην επικράτεια άλλου κράτους - μέλους της Συμμαχίας, τότε η κρίση θα περνούσε σε εντελώς διαφορετική κατηγορία.

Θα μπορούσε να τεθεί ζήτημα Άρθρου 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο ένοπλη επίθεση εναντίον ενός συμμάχου αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Άρθρο 5 ενεργοποιείται μηχανικά με μία συγκεκριμένη στρατιωτική απάντηση. Τα κράτη - μέλη αποφασίζουν ποια μέτρα θεωρούν αναγκαία. Σημαίνει όμως ότι η Ευρώπη θα βρισκόταν στην πιο επικίνδυνη αντιπαράθεση Ρωσίας – ΝΑΤΟ από την έναρξη του πολέμου.

Η στρατηγική της «ελεγχόμενης απειλής»

Η ρωσική στάση φαίνεται να κινείται πάνω σε μια πολύ λεπτή γραμμή. Από τη μία πλευρά, η Μόσχα θέλει να πείσει το Λονδίνο ότι η συνεχής διεύρυνση της βρετανικής στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο έχει πραγματικό κόστος και πραγματικό κίνδυνο αντιποίνων. Από την άλλη, δεν θέλει να εμφανιστεί ότι προετοιμάζει πόλεμο με ολόκληρη τη Συμμαχία. Γι' αυτό μέσα στην ίδια ημέρα ακούγονται δύο φαινομενικά αντικρουόμενα μηνύματα:

Zakharova: Μπορούμε να πλήξουμε βρετανικούς στρατιωτικούς στόχους ακόμη και εκτός Ουκρανίας.

Peskov: Δεν υπάρχει καμία πρόθεση επίθεσης στο ΝΑΤΟ.

Η αντίφαση είναι μόνο φαινομενική. Η ρωσική θέση επιχειρεί να δημιουργήσει μια νέα κόκκινη γραμμή: "Δεν θα επιτεθούμε πρώτοι στο ΝΑΤΟ – αλλά αν θεωρήσουμε ότι ένα κράτος του ΝΑΤΟ συμμετέχει άμεσα στον πόλεμο εναντίον μας, διατηρούμε το δικαίωμα να απαντήσουμε".

Και αυτή είναι πολύ πιο επικίνδυνη διατύπωση από μια απλή διπλωματική απειλή.

Το πρόβλημα της λανθασμένης εκτίμησης

Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι απαραίτητα ότι Putin ή Burnham επιθυμούν έναν άμεσο πόλεμο Ρωσίας – Βρετανίας. Δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να αποδεικνύουν κάτι τέτοιο. Ο κίνδυνος βρίσκεται στην κλιμακούμενη αλληλουχία ενεργειών και αντιδράσεων. Η Βρετανία δίνει περισσότερα και πιο προηγμένα όπλα στην Ουκρανία. Η Ουκρανία αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα να πλήττει βαθιά μέσα στη Ρωσία. Η Ρωσία θεωρεί ότι το Λονδίνο μετατρέπεται από προμηθευτή όπλων σε άμεσο συμμετέχοντα. Η Μόσχα απειλεί με αντίποινα. Το Λονδίνο δηλώνει ότι δεν θα εκφοβιστεί.

Και κάθε επόμενο βήμα μετακινεί λίγο περισσότερο τη γραμμή που χωρίζει τον πόλεμο μέσω Ουκρανίας από μια άμεση αντιπαράθεση Ρωσίας – ΝΑΤΟ. Αυτός είναι και ο λόγος που η επίσκεψη του επικεφαλής της CIA στη Μόσχα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Οι δύο πλευρές μπορεί να ανταλλάσσουν δημόσια απειλές. Παράλληλα όμως φαίνεται ότι εξακολουθούν να διατηρούν ανοικτούς τους μυστικούς διαύλους επικοινωνίας που απαιτούνται ώστε μια απειλή, ένας πύραυλος ή μια λανθασμένη εκτίμηση να μην οδηγήσουν σε κάτι που κανείς δεν μπορεί πλέον να ελέγξει. Η ρωσική υπηρεσία SVR επιβεβαίωσε ότι ο επικεφαλής της Sergei Naryshkin συναντήθηκε με τον Ratcliffe και ότι συζητήθηκαν ευαίσθητα ζητήματα αρμοδιότητας των δύο υπηρεσιών.

Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη είδηση πίσω από τη σημερινή ανταλλαγή απειλών. Η Ρωσία δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ. Ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι βρετανικοί στρατιωτικοί στόχοι δεν είναι πλέον κατ' ανάγκη εκτός ορίων. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο προτάσεις βρίσκεται πλέον μία από τις πιο επικίνδυνες γκρίζες ζώνες του πολέμου στην Ουκρανία.