Σε βαθιά αναμόρφωση του τρόπου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προχωρά το υπουργείο Εσωτερικών, με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης που παρουσίασε προς δημόσια διαβούλευση ο υπουργός Θεόδωρος Λιβάνιος.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο φέρνει σαρωτικές αλλαγές τόσο στη διοίκηση Δήμων και Περιφερειών όσο και στον τρόπο διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών, με σημαντικότερη την κατάργηση του δεύτερου γύρου και την καθιέρωση ενός νέου μοντέλου εκλογής σε μία μόνο Κυριακή.
Παράλληλα, προβλέπονται ηλεκτρονική ψηφοφορία, νέοι μηχανισμοί συμμετοχής των πολιτών, ενίσχυση της διαφάνειας και εκτεταμένος ψηφιακός μετασχηματισμός της αυτοδιοίκησης.
Εκλογές σε μία Κυριακή με νέο σύστημα «εναλλακτικής ψήφου»
Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν με εντελώς διαφορετικό σύστημα.
Οι κάλπες για τους 332 δήμους και τις 13 περιφέρειες της χώρας θα στήνονται πλέον κάθε πέντε χρόνια, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου, χωρίς επαναληπτική αναμέτρηση τη δεύτερη Κυριακή.
Οι πολίτες θα επιλέγουν κανονικά τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη και τους δημοτικούς ή περιφερειακούς συμβούλους της προτίμησής τους.
Ωστόσο, στο ίδιο ψηφοδέλτιο θα υπάρχει επιπλέον δυνατότητα “εναλλακτικής” ή συμπληρωματικής ψήφου. Δηλαδή, ο ψηφοφόρος θα μπορεί προαιρετικά να δηλώσει ποιον άλλον συνδυασμό θα προτιμούσε σε περίπτωση που η πρώτη του επιλογή δεν περάσει στην τελική φάση καταμέτρησης.
Πώς θα βγαίνει ο νικητής
Μετά την ολοκλήρωση της ψηφοφορίας θα γίνεται η αρχική καταμέτρηση των ψήφων.
Αν ένας συνδυασμός ξεπεράσει το 42%, τότε εκλέγεται απευθείας δήμαρχος ή περιφερειάρχης από την πρώτη Κυριακή και εξασφαλίζει τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών στα αντίστοιχα συμβούλια.
Σε αυτή την περίπτωση, οι συμπληρωματικές ψήφοι δεν λαμβάνονται υπόψη.
Αν όμως κανένας συνδυασμός δεν πετύχει το όριο του 42%, τότε ενεργοποιείται αυτόματα δεύτερη φάση καταμέτρησης - χωρίς όμως νέα εκλογική διαδικασία.
Στη φάση αυτή παραμένουν οι δύο πρώτοι συνδυασμοί και προσμετρώνται οι εναλλακτικές ψήφοι που είχαν λάβει από ψηφοφόρους μικρότερων παρατάξεων που αποκλείστηκαν.
Ο τελικός νικητής θα είναι εκείνος που θα συγκεντρώσει το υψηλότερο συνολικό ποσοστό μετά την προσθήκη των συμπληρωματικών επιλογών.
Το παράδειγμα που αλλάζει τα δεδομένα
Το υπουργείο Εσωτερικών δίνει χαρακτηριστικό παράδειγμα λειτουργίας του νέου συστήματος:
Αν ένας συνδυασμός λάβει 40% και ο δεύτερος 36%, ενώ οι υπόλοιπες παρατάξεις συγκεντρώσουν συνολικά 24%, τότε οι συμπληρωματικές ψήφοι μπορεί να ανατρέψουν πλήρως το αποτέλεσμα.
Εάν, για παράδειγμα, από το 24% των μικρότερων συνδυασμών το 5% έχει δηλώσει δεύτερη επιλογή τον πρώτο υποψήφιο και το 10% τον δεύτερο, τότε ο δεύτερος μπορεί τελικά να περάσει μπροστά και να εκλεγεί.
Γιατί καταργείται ο δεύτερος γύρος
Σύμφωνα με το υπουργείο, βασικός στόχος της μεταρρύθμισης είναι η αύξηση της συμμετοχής και η ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμοποίησης των αιρετών αρχών.
Τα στοιχεία που επικαλείται το υπουργείο δείχνουν δραματική πτώση συμμετοχής στις επαναληπτικές εκλογές.
Στον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2023 στην Αθήνα ψήφισε μόλις το 26,7% των εγγεγραμμένων, στη Θεσσαλονίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%.
Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι η επαναληπτική διαδικασία δημιουργεί τεράστιο διοικητικό και οικονομικό κόστος, ενώ αποθαρρύνει ιδιαίτερα τους ετεροδημότες που πρέπει να μετακινηθούν δύο συνεχόμενα Σαββατοκύριακα.
Έρχεται και ηλεκτρονική ψήφος
Ο νέος Κώδικας εισάγει επίσης δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας μέσω ειδικών εκλογικών κέντρων, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι το μέτρο θα διευκολύνει κυρίως νέους ψηφοφόρους, πολίτες που ζουν μακριά από τον τόπο εγγραφής τους αλλά και όσους δυσκολεύονται να συμμετέχουν με τον παραδοσιακό τρόπο.
Ένας ενιαίος Κώδικας για όλη την Αυτοδιοίκηση
Πέρα από τις εκλογές, το υπουργείο επιχειρεί να συγκεντρώσει για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο όλο το θεσμικό καθεστώς λειτουργίας δήμων και περιφερειών.
Μέχρι σήμερα, πολλές αρμοδιότητες ήταν διάσπαρτες σε διαφορετικούς νόμους, με αποτέλεσμα αλληλοεπικαλύψεις, γραφειοκρατία και συχνές συγκρούσεις αρμοδιοτήτων.
Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να ξεκαθαρίσει:
- τις αρμοδιότητες των αιρετών οργάνων,
- τη λειτουργία οικονομικών υπηρεσιών,
- τις διαδικασίες ελέγχου νομιμότητας,
- το καθεστώς αμοιβών και αδειών των αιρετών,
- τις σχέσεις κράτους, δήμων και περιφερειών,
- αλλά και το πλαίσιο ψηφιακής λειτουργίας της αυτοδιοίκησης.
Ψηφιακός μετασχηματισμός και μεγαλύτερη συμμετοχή πολιτών
Σημαντικό κομμάτι της μεταρρύθμισης αφορά τη χρήση ψηφιακών εργαλείων.
Ο Κώδικας προβλέπει ηλεκτρονικές εφαρμογές για τη συμμετοχή των πολιτών, αλλά και τη δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία.
Παράλληλα, αναβαθμίζονται τα συμβούλια νέων με σαφέστερους κανόνες λειτουργίας και ψηφιακές διαδικασίες εκλογής.
Οι βασικοί στόχοι της μεταρρύθμισης
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, η νέα αρχιτεκτονική της αυτοδιοίκησης στοχεύει:
- στη μείωση της γραφειοκρατίας,
- στην ενίσχυση της διαφάνειας,
- στη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων,
- στη βελτίωση της οικονομικής διαχείρισης,
- στην ενίσχυση της λογοδοσίας,
- και στην ταχύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον έλεγχο νομιμότητας των αποφάσεων των ΟΤΑ μέσω νέου πληροφοριακού συστήματος και ειδικής Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας.
Τα έξι βιβλία του νέου Κώδικα
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης χωρίζεται σε έξι βασικές ενότητες.
Το πρώτο βιβλίο καθορίζει το εκλογικό σύστημα και τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, το δεύτερο αφορά τα όργανα διοίκησης και τα νομικά πρόσωπα, ενώ το τρίτο αποσαφηνίζει τις αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών.
Το τέταρτο επικεντρώνεται στη δημοσιονομική διαχείριση, στις συμβάσεις και στα οικονομικά των ΟΤΑ, το πέμπτο στον έλεγχο νομιμότητας και στις πειθαρχικές διαδικασίες και το έκτο σε οριζόντιες ρυθμίσεις και τη συμμόρφωση με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Με τις αλλαγές αυτές, η κυβέρνηση επιχειρεί να περάσει την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε ένα νέο μοντέλο λειτουργίας, περισσότερο ψηφιακό, πιο συγκεντρωμένο θεσμικά και με διαφορετική εκλογική φιλοσοφία από αυτή που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Add comment
Comments