Μία από τις πιο σοβαρές διπλωματικές αντιπαραθέσεις των τελευταίων ετών εκτυλίσσεται στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι βασικές ευρωπαϊκές δυνάμεις συγκρούονται ανοιχτά για την επιλογή του επόμενου Ύπατου Εκπροσώπου της διεθνούς κοινότητας.
Πίσω από τη διαφωνία για ένα πρόσωπο, πολλοί διπλωμάτες βλέπουν μια πολύ ευρύτερη αντιπαράθεση για την κατεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής στα Βαλκάνια, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο θα διαμορφωθεί το μέλλον της χώρας τρεις δεκαετίες μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον.
Η κρίσιμη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εφαρμογής της Ειρήνης (Peace Implementation Council – PIC) πραγματοποιείται στο Σαράγεβο με τη συμμετοχή εκπροσώπων των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και του Καναδά, της Ιαπωνίας και της Τουρκίας.
Πρόκειται για τη δεύτερη προσπάθεια εξεύρεσης κοινής γραμμής, καθώς η προηγούμενη συνάντηση στις αρχές Ιουνίου κατέληξε σε πλήρες αδιέξοδο.
Η Ουάσιγκτον ζητά την αποχώρηση του Κρίστιαν Σμιτ
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται ο σημερινός Ύπατος Εκπρόσωπος, ο Γερμανός πολιτικός Κρίστιαν Σμιτ, ο οποίος ασκεί έναν θεσμό με εξαιρετικά διευρυμένες εξουσίες.
Το γραφείο του Ύπατου Εκπροσώπου δημιουργήθηκε μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον του 1995 και διαθέτει την αρμοδιότητα να επιβλέπει την εφαρμογή της ειρηνευτικής συμφωνίας, ακόμη και να ακυρώνει αποφάσεις των τοπικών αρχών ή να απομακρύνει αιρετούς αξιωματούχους όταν θεωρεί ότι απειλείται η συνταγματική τάξη.
Η κυβέρνηση Τραμπ, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, απαίτησε την άμεση αποχώρηση του Σμιτ, ανατρέποντας προηγούμενη συνεννόηση που προέβλεπε την παραμονή του έως τις αναμενόμενες εκλογές του Οκτωβρίου, προκειμένου να διασφαλιστεί η θεσμική συνέχεια και η πολιτική σταθερότητα.
Η αλλαγή στάσης της Ουάσιγκτον προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι οποίες θεωρούν ότι μια αιφνιδιαστική αντικατάσταση θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω τη χώρα.
Ο Ιταλός υποψήφιος που δίχασε τους συμμάχους
Η αμερικανική πλευρά προωθεί για τη θέση τον Αντόνιο Ζανάρντι Λάντι, 76χρονο Ιταλό διπλωμάτη.
Η υποψηφιότητά του, ωστόσο, αντιμετωπίστηκε με επιφυλάξεις από αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Οι επικριτές του επισημαίνουν ότι δεν διαθέτει ουσιαστική εμπειρία στα πολιτικά και θεσμικά ζητήματα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, ενώ στο παρελθόν είχε υπηρετήσει στη Σερβία, εκφράζοντας συχνά θετικές απόψεις για το Βελιγράδι χωρίς να έχει αναπτύξει αντίστοιχη ενασχόληση με τη γειτονική Βοσνία.
Ο ίδιος απέφυγε να εμπλακεί δημόσια στη διαμάχη, δηλώνοντας ότι δεν θα ήταν συνετό να τοποθετηθεί όσο η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη. Παράλληλα υποστήριξε ότι οι βασικές θέσεις του συμβαδίζουν πλήρως με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα που έχει παρουσιάσει στους εκπροσώπους του PIC, δεσμεύεται ότι δεν θα ανατρέψει αποφάσεις προηγούμενων Ύπατων Εκπροσώπων, ότι θα συμβουλεύεται το Συμβούλιο πριν από σημαντικές παρεμβάσεις και ότι δεν θα προχωρήσει μονομερώς στην κατάργηση του ίδιου του θεσμού.
Η Ευρώπη στηρίζει γαλλική υποψηφιότητα
Παρά τις διαβεβαιώσεις του Λάντι, Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίζονται να συντάσσονται πίσω από μια εναλλακτική πρόταση.
Οι τρεις χώρες υποστηρίζουν τον Γάλλο διπλωμάτη Ρενέ Τροκάζ, ειδικό απεσταλμένο της Γαλλίας για τα Βαλκάνια, θεωρώντας ότι διαθέτει μεγαλύτερη γνώση των τοπικών ισορροπιών και μπορεί να εξασφαλίσει μεγαλύτερη συνέχεια στη διεθνή παρουσία στη Βοσνία.
Η διαφορετική αυτή προσέγγιση έχει προκαλέσει μία από τις πιο εμφανείς δημόσιες διαφωνίες μεταξύ των δυτικών συμμάχων τα τελευταία χρόνια στην περιοχή.
Ο αγωγός του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων
Πίσω από την έντονη αμερικανική κινητικότητα, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διακρίνουν ένα πολύ πιο συγκεκριμένο οικονομικό κίνητρο.
Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευκολύνει την υλοποίηση του έργου Southern Interconnection, ενός αγωγού φυσικού αερίου συνολικής αξίας περίπου $1 δις..
Το έργο έχει ανατεθεί προσωρινά στην αμερικανική εταιρεία AAFS Infrastructure and Energy, η οποία, σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, διαθέτει περιορισμένη εμπειρία στον τομέα των μεγάλων ενεργειακών υποδομών αλλά ισχυρές προσωπικές διασυνδέσεις με το περιβάλλον του Ντόναλντ Τραμπ.
Η ανάθεση πραγματοποιήθηκε χωρίς διεθνή διαγωνισμό, γεγονός που προκάλεσε αντιδράσεις στις Βρυξέλλες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποίησε ότι μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να δημιουργήσει εμπόδια στην ευρωπαϊκή πορεία της Βοσνίας και να εγείρει ζητήματα συμβατότητας με το κοινοτικό δίκαιο.
Νέα αμερικανική στρατηγική στα Βαλκάνια
Η αντιπαράθεση εντάσσεται και στη συνολικότερη αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στα Βαλκάνια.
Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι οι αμερικανικές παρεμβάσεις στην περιοχή θα αξιολογούνται πλέον με γνώμονα το "άμεσο οικονομικό όφελος" για τις αμερικανικές επιχειρήσεις, εγκαταλείποντας τη μακρόχρονη προσέγγιση που έδινε έμφαση στην οικοδόμηση θεσμών και στη μεταπολεμική σταθεροποίηση.
Η αλλαγή αυτή έχει προκαλέσει ανησυχία σε αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες θεωρούν ότι η οικονομική διάσταση κινδυνεύει να υπερισχύσει της πολιτικής σταθερότητας σε μια περιοχή που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από εύθραυστες ισορροπίες.
Μια χώρα που εξακολουθεί να ζει στη σκιά του πολέμου
Τριάντα χρόνια μετά τον πόλεμο της περιόδου 1992-1995, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη παραμένει βαθιά διαιρεμένη.
Η Συμφωνία του Ντέιτον τερμάτισε τις συγκρούσεις που κόστισαν τη ζωή σε περίπου 100.000 ανθρώπους, αλλά διατήρησε ένα ιδιαίτερα σύνθετο πολιτικό σύστημα βασισμένο στην εθνοτική ισορροπία.
Η χώρα εξακολουθεί να αποτελείται από δύο βασικές διοικητικές οντότητες: την Ομοσπονδία Βόσνιων και Κροατών και τη σερβική Republika Srpska, όπου κυριαρχεί πολιτικά ο αποσχιστικός ηγέτης Μίλοραντ Ντόντικ.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος του Ύπατου Εκπροσώπου εξακολουθεί να θεωρείται καθοριστικός για τη διατήρηση της θεσμικής ισορροπίας και της εφαρμογής της ειρηνευτικής συμφωνίας.
Η απόφαση θα επηρεάσει ολόκληρα τα Βαλκάνια
Η επιλογή του νέου Ύπατου Εκπροσώπου δεν αφορά μόνο τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Θα αποτελέσει ένδειξη του κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν ακόμη να διαμορφώνουν κοινή στρατηγική στα Δυτικά Βαλκάνια ή αν εισέρχονται σε μια περίοδο ανταγωνιστικών προτεραιοτήτων, όπου τα οικονομικά συμφέροντα και η γεωπολιτική θα υπερισχύσουν της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας που οικοδομήθηκε μετά το 1995.
Το αποτέλεσμα της συνεδρίασης στο Σαράγεβο αναμένεται, συνεπώς, να ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια μιας απλής διπλωματικής επιλογής, καθώς μπορεί να καθορίσει τόσο την εσωτερική σταθερότητα της Βοσνίας όσο και τις ισορροπίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή της Ευρώπης.
Add comment
Comments