Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου μια φυσική καταστροφή παύει να είναι απλώς μια φυσική καταστροφή.
Μετατρέπεται σε πολιτικό γεγονός.
Οι φονικοί σεισμοί που έπληξαν τη βόρεια Βενεζουέλα δεν γκρέμισαν μόνο πολυκατοικίες, δρόμους και γειτονιές. Γκρέμισαν ένα από τα ισχυρότερα πολιτικά σύμβολα του Τσαβισμού: τις κοινωνικές κατοικίες που παρουσιάζονταν επί δύο δεκαετίες ως η μεγαλύτερη απόδειξη ότι η "Μπολιβαριανή Επανάσταση" είχε εκπληρώσει την υπόσχεσή της προς τους φτωχότερους πολίτες.
Σήμερα, οι ίδιες αυτές πολυκατοικίες βρίσκονται μεταμορφωμένες σε βουνά από μπετόν, σίδερα και σκόνη.
Και μαζί τους μοιάζει να καταρρέει οριστικά και ένας ολόκληρος πολιτικός μύθος.
Από σύμβολο κοινωνικής δικαιοσύνης σε σύμβολο κρατικής αποτυχίας
Όταν ο Ούγκο Τσάβες εγκαινίαζε τα μεγάλα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, η εικόνα ήταν σχεδόν ιδανική.
Χιλιάδες οικογένειες που μέχρι τότε ζούσαν σε παραγκουπόλεις ή πρόχειρα σπίτια αποκτούσαν για πρώτη φορά διαμέρισμα με ηλεκτρικό, νερό και σταθερή στέγη.
Οι εικόνες των οικογενειών που παραλάμβαναν τα κλειδιά των νέων κατοικιών αποτέλεσαν για χρόνια βασικό στοιχείο της πολιτικής προπαγάνδας του καθεστώτος.
Για εκατοντάδες χιλιάδες Βενεζουελάνους, ο Τσάβες δεν ήταν απλώς ένας πρόεδρος.
Ήταν ο άνθρωπος που τους έδωσε σπίτι.
Η πραγματικότητα πίσω από την εικόνα
Μετά τον θάνατο του Τσάβες, όμως, η εικόνα άρχισε να αλλάζει.
Η κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου, η κακοδιαχείριση, η εκτεταμένη διαφθορά, οι διεθνείς κυρώσεις αλλά και η αυξανόμενη αυταρχικότητα του καθεστώτος Μαδούρο βύθισαν τη χώρα σε μία από τις βαθύτερες οικονομικές κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας.
Ο υπερπληθωρισμός εξαΰλωσε τις αποταμιεύσεις.
Οι ελλείψεις βασικών αγαθών έγιναν καθημερινότητα.
Περισσότεροι από οκτώ εκατομμύρια πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα, δημιουργώντας το μεγαλύτερο μεταναστευτικό κύμα που γνώρισε ποτέ η Λατινική Αμερική.
Όταν οι σεισμοί αποκάλυψαν τις κατασκευαστικές αδυναμίες
Οι πρόσφατοι σεισμοί έφεραν στο φως ένα ακόμη πρόβλημα.
Οι καταρρεύσεις δεν προκάλεσαν μόνο ερωτήματα για την ένταση της φυσικής καταστροφής αλλά και για την ποιότητα των ίδιων των κατασκευών.
Κάτοικοι κάνουν λόγο για πολυκατοικίες με διαρκείς διαρροές, προβληματικά ασανσέρ, ρωγμές στους τοίχους και κακοτεχνίες που είχαν εμφανιστεί πολύ πριν από τους σεισμούς.
Οι καταγγελίες αυτές αναζωπυρώνουν τη συζήτηση γύρω από το κατά πόσο τα μεγάλα κρατικά έργα κατασκευάστηκαν με τις απαιτούμενες προδιαγραφές ή αν η πολιτική πίεση για γρήγορη παράδοση υπερίσχυσε της ποιότητας.
Η οργή ξεπερνά την τραγωδία
Σε κάθε μεγάλη φυσική καταστροφή οι πολίτες αναζητούν δύο πράγματα:
διάσωση και οργάνωση.
Στη Βενεζουέλα πολλοί δηλώνουν ότι βρήκαν κυρίως εγκατάλειψη.
Εθελοντές, συγγενείς και τοπικές οργανώσεις βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή των επιχειρήσεων, ενώ οι κρατικοί μηχανισμοί κατηγορούνται ότι αντέδρασαν με μεγάλες καθυστερήσεις.
Οι εικόνες κατοίκων που έσκαβαν μόνοι τους στα χαλάσματα αναζητώντας συγγενείς ενίσχυσαν την αίσθηση πως το κράτος αδυνατεί πλέον να επιτελέσει ακόμη και τις πιο βασικές λειτουργίες του.
Η φθορά του Τσαβισμού
Η πολιτική σημασία της καταστροφής είναι ίσως μεγαλύτερη από την ίδια τη φυσική της διάσταση.
Για περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα, ο Τσαβισμός στηρίχθηκε σε μια άτυπη κοινωνική συμφωνία:
το κράτος μοίραζε κατοικίες, επιδοτήσεις και κοινωνικές παροχές, ενώ οι πολίτες ανταπέδιδαν με πολιτική στήριξη.
Η συμφωνία αυτή δείχνει πλέον να έχει εξαντληθεί.
Οι οικονομικές δυνατότητες του κράτους έχουν περιοριστεί δραματικά. Η εμπιστοσύνη των πολιτών έχει διαβρωθεί.
Και οι σεισμοί λειτούργησαν ως καταλύτης για να εκφραστεί δημόσια μια δυσαρέσκεια που εδώ και χρόνια σιγόβραζε.
Το τέλος ενός πολιτικού αφηγήματος
Η μεγαλύτερη ζημιά ίσως να μην αφορά τις ίδιες τις υποδομές.
Αφορά την κατάρρευση του πολιτικού συμβολισμού.
Οι ίδιες πολυκατοικίες που κάποτε χρησιμοποιούνταν στις τηλεοπτικές ομιλίες του Τσάβες ως απόδειξη της επιτυχίας της επανάστασης, σήμερα εμφανίζονται ως μνημεία εγκατάλειψης.
Είναι δύσκολο για οποιαδήποτε κυβέρνηση να διατηρήσει την πολιτική της νομιμοποίηση όταν τα πιο εμβληματικά έργα της μετατρέπονται σε σύμβολα αποτυχίας.
Τι ακολουθεί
Η προσωρινή κυβέρνηση καλείται πλέον να διαχειριστεί μια κρίση πολλαπλών διαστάσεων.
Πρέπει να στεγάσει χιλιάδες αστέγους, να αποκαταστήσει βασικές υποδομές, να διερευνήσει τα αίτια των καταρρεύσεων και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει μια κοινωνία που εμφανίζεται περισσότερο καχύποπτη από ποτέ απέναντι στους θεσμούς.
Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η τραγωδία θα λειτουργήσει ως αφετηρία πολιτικής ανασυγκρότησης ή αν θα επιταχύνει ακόμη περισσότερο την αποσύνθεση του συστήματος που οικοδομήθηκε από τον Ούγκο Τσάβες και διατηρήθηκε επί χρόνια από τον Νικολάς Μαδούρο.
Η στιγμή της αλήθειας
Συχνά οι επαναστάσεις κρίνονται όχι όταν βρίσκονται στο απόγειό τους αλλά όταν δοκιμάζονται στις πιο δύσκολες στιγμές.
Οι σεισμοί της Βενεζουέλας δεν ανέτρεψαν μόνο κτίρια.
Έφεραν στην επιφάνεια τις βαθιές ρωγμές ενός πολιτικού μοντέλου που υποσχέθηκε κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά κατηγορείται πλέον ότι άφησε πίσω του μια χώρα οικονομικά εξαντλημένη, θεσμικά αποδυναμωμένη και κοινωνικά διχασμένη.
Τα χαλάσματα των εργατικών κατοικιών δεν αποτελούν πλέον μόνο εικόνες μιας φυσικής τραγωδίας.
Για πολλούς Βενεζουελάνους αποτελούν το πιο ισχυρό σύμβολο ότι η "Μπολιβαριανή Επανάσταση", όπως τη γνώρισαν, ανήκει οριστικά στο παρελθόν.
Add comment
Comments