Η Ελλάδα υπέγραψε σήμερα στο Τελ Αβίβ μία από τις μεγαλύτερες αμυντικές συμφωνίες της σύγχρονης ιστορίας της. Το συνολικό κόστος ανέρχεται επισήμως σε €3,035 δισ. και αντικείμενο δεν είναι η αγορά ενός ακόμη οπλικού συστήματος, αλλά η δημιουργία μιας νέας, ολοκληρωμένης αρχιτεκτονικής αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone άμυνας: της "Ασπίδας του Αχιλλέα".
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η συμφωνία περιλαμβάνει τρία από τα σημαντικότερα ισραηλινά συστήματα αεράμυνας: SPYDER, BARAK MX και David’s Sling, μαζί με ραντάρ MMR και - ίσως το σημαντικότερο κομμάτι ολόκληρου του προγράμματος - ένα νέο εθνικό σύστημα Command & Control, το οποίο θα συνδέει τις διαφορετικές δυνατότητες αεράμυνας σε ένα κοινό δίκτυο.
Παράλληλα υπογράφηκε συμπληρωματική συμφωνία €26 εκατ. για Drone Dome, με σκοπό την προστασία στρατηγικών εγκαταστάσεων από UAV και drones. Αλλά για να καταλάβουμε τι πραγματικά αγοράζει η Ελλάδα, πρέπει να ξεφύγουμε λίγο από τα ονόματα των πυραύλων.
Γιατί η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται αλλού.
Από τα μεμονωμένα όπλα σε ένα ενιαίο «δίχτυ»
Μέχρι σήμερα η ελληνική αεράμυνα βασίζεται σε ένα μωσαϊκό διαφορετικών συστημάτων. Patriot αμερικανικής προέλευσης, S-300 ρωσικής προέλευσης και διάφορα συστήματα μικρότερης εμβέλειας προστατεύουν τον ελληνικό εναέριο χώρο.
Το πρόβλημα ενός τέτοιου μοντέλου δεν είναι απαραιτήτως ότι κάθε σύστημα ξεχωριστά είναι ανεπαρκές. Είναι ότι ο σύγχρονος πόλεμος απαιτεί τα διαφορετικά μέσα να βλέπουν, να επικοινωνούν και να αποφασίζουν μαζί.
Η Ουκρανία, ο πόλεμος Ισραήλ - Ιράν και οι επιθέσεις με drones έχουν δείξει πόσο έχει αλλάξει το πεδίο. Η απειλή μπορεί πλέον να είναι ταυτόχρονα: βαλλιστικός πύραυλος, cruise missile, μαχητικό αεροσκάφος ή ένα drone που κοστίζει ένα μικρό κλάσμα της αξίας του πυραύλου που επιχειρεί να το αναχαιτίσει.
Η "Ασπίδα του Αχιλλέα" επιχειρεί να αντιμετωπίσει ακριβώς αυτό το πρόβλημα. Δεν δημιουργεί απλώς περισσότερη αεράμυνα. Δημιουργεί επίπεδα αεράμυνας.
SPYDER: η πρώτη γραμμή
Στη χαμηλότερη βαθμίδα βρίσκεται το SPYDER της Rafael. Πρόκειται για κινητό σύστημα αεράμυνας που προορίζεται για την αντιμετώπιση απειλών όπως αεροσκάφη, ελικόπτερα, UAV και άλλοι εναέριοι στόχοι σε μικρότερες και, ανάλογα με τη διαμόρφωση, μεγαλύτερες αποστάσεις.
Ο ρόλος του μέσα σε μια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική είναι κρίσιμος. Δεν έχει οικονομικό ή επιχειρησιακό νόημα να χρησιμοποιείται ένας πολύ ακριβότερος πύραυλος μεγάλης εμβέλειας για κάθε μικρότερη απειλή.
Το SPYDER προσθέτει επομένως ένα χαμηλότερο στρώμα προστασίας. Πιο πάνω όμως βρίσκεται ένα πολύ πιο ευέλικτο σύστημα.
BARAK MX: το ενδιάμεσο στρώμα
Το BARAK MX της Israel Aerospace Industries (IAI) είναι σχεδιασμένο ως modular σύστημα αεράμυνας. Μπορεί να αντιμετωπίζει διαφορετικές κατηγορίες εναέριων απειλών και να λειτουργεί με διαφορετικούς αναχαιτιστές ανάλογα με την απόσταση και το είδος του στόχου.
Στην ελληνική αρχιτεκτονική δημιουργεί ουσιαστικά τη μεσαία ζώνη μεταξύ της τοπικής αεράμυνας και της ανώτερης αντιβαλλιστικής προστασίας. Και εκεί φτάνουμε στο ακριβότερο και στρατηγικά σημαντικότερο επίπεδο.
David’s Sling: η αντιβαλλιστική ομπρέλα
Το David’s Sling βρίσκεται ψηλότερα στην αρχιτεκτονική. Έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση πολύ σοβαρότερων απειλών, μεταξύ των οποίων βαλλιστικοί πύραυλοι και βαριές ρουκέτες.
Η Ελλάδα γίνεται μόλις ο δεύτερος ξένος πελάτης του συστήματος μετά τη Φινλανδία. Και υπάρχει μια σημαντική διαφορά σε σχέση με ένα σύστημα που αγοράζεται ουσιαστικά "στα χαρτιά".
Το David’s Sling έχει ήδη χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά. Σύμφωνα με το Reuters, χρησιμοποιήθηκε από το Ισραήλ για την αναχαίτιση ιρανικών πυραύλων στον φετινό πόλεμο.
Άρα σχηματικά η λογική είναι:
Αλλά ακόμη κι αυτή η περιγραφή χάνει το σημαντικότερο στοιχείο.
Ο πραγματικός «εγκέφαλος»: Command & Control
Το κλειδί της συμφωνίας πιθανότατα δεν είναι ο πύραυλος. Είναι η πληροφορία. Η Rafael θα αναπτύξει νέο εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου που θα ενοποιεί τις ελληνικές δυνατότητες αεράμυνας. Παράλληλα, τα MMR multi-mission radars της ELTA/IAI θα αποτελούν μέρος του δικτύου επιτήρησης.
Στην πράξη, η φιλοσοφία είναι: αισθητήρας → εντοπισμός → κοινή επιχειρησιακή εικόνα → αξιολόγηση απειλής → επιλογή κατάλληλου όπλου → αναχαίτιση.
Ένα ραντάρ ή άλλος αισθητήρας μπορεί να εντοπίσει τον στόχο. Το δίκτυο γνωρίζει τι είναι διαθέσιμο για να τον αντιμετωπίσει. Το Command & Control αξιολογεί την απειλή και επιτρέπει την επιλογή του κατάλληλου μέσου.
Αυτό είναι η ουσία της λεγόμενης δικτυοκεντρικής άμυνας.
Ο Νίκος Δένδιας την περιγράφει ως μετάβαση "από ένα άθροισμα οπλικών συστημάτων σε ένα ολιστικό σύστημα αποτροπής". Σύμφωνα με το ελληνικό Υπουργείο Άμυνας, η ευρύτερη "Ασπίδα" έχει πέντε διαστάσεις: θάλασσα, στεριά, αέρα, κυβερνοχώρο και διάστημα.
Και αυτό εξηγεί γιατί το πρόγραμμα δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα.
F-35 + φρεγάτες + δορυφόροι + Ασπίδα
Η Ελλάδα σχεδιάζει συνολικές αμυντικές δαπάνες περίπου €28 δισ. έως το 2036 για την ευρύτερη στρατιωτική αναβάθμιση, στην οποία περιλαμβάνονται η "Ασπίδα του Αχιλλέα", έως 40 F-35 και νέες φρεγάτες από τη Γαλλία και την Ιταλία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα προγράμματα αρχίζουν να αποκτούν νόημα όταν εξετάζονται ως δίκτυο και όχι ως κατάλογος αγορών.
- Ένα F-35 είναι αισθητήρας όσο είναι και μαχητικό.
- Μια σύγχρονη φρεγάτα είναι πλατφόρμα όπλων αλλά και κόμβος αισθητήρων.
- Το ίδιο ισχύει για επίγεια ραντάρ, UAV και δορυφόρους.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Υπουργείου Άμυνας, ακόμη και η δορυφορική διάσταση εντάσσεται στην ίδια φιλοσοφία, ενώ η Ελλάδα θα φιλοξενεί έναν από τους δύο κόμβους του ευρωπαϊκού GOVSATCOM για ασφαλείς κυβερνητικές δορυφορικές επικοινωνίες.
Έτσι η εξίσωση γίνεται:
αισθητήρες παντού → κοινή εικόνα → ένας εγκέφαλος → διαφορετικά όπλα.
Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο από τον αριθμό των πυραύλων.
Και το Drone Dome;
Εδώ υπάρχει μια δεύτερη αλλαγή που έφερε κυρίως η Ουκρανία. Ένα κράτος μπορεί να διαθέτει πανάκριβα μαχητικά και προηγμένους αντιαεροπορικούς πυραύλους και παρ’ όλα αυτά να είναι ευάλωτο σε φθηνά drones.
Για τον λόγο αυτό υπογράφηκε ξεχωριστή συμφωνία €26 εκατ. για συστήματα Drone Dome της Rafael, τα οποία προορίζονται για την προστασία στρατηγικών εγκαταστάσεων και την ενίσχυση της υφιστάμενης anti-drone άμυνας.
Το σημείο είναι σημαντικό. Η σύγχρονη αεράμυνα πρέπει να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα έναν βαλλιστικό πύραυλο τεράστιας αξίας και ένα UAV που μπορεί να κοστίζει ελάχιστα συγκριτικά.
Η οικονομία της αναχαίτισης - πόσο κοστίζει ο στόχος και πόσο το όπλο που χρησιμοποιείς εναντίον του - έχει γίνει πλέον κεντρικό στρατιωτικό πρόβλημα.
Τα €750 εκατ. που μένουν στην Ελλάδα
Υπάρχει όμως και μια σημαντική οικονομική διάσταση που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στα οπλικά συστήματα. Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας αναφέρει ότι 19 ελληνικές εταιρείες συμμετέχουν ήδη στις σχετικές διαδικασίες. Η ελληνική συμμετοχή ξεπερνά το 25% του προγράμματος, δηλαδή περίπου €750 εκατ., ενώ προβλέπεται δημιουργία παραγωγικής βάσης στην Ελλάδα με δυνατότητα εξαγωγών.
Αυτό είναι πιθανώς το δεύτερο σημαντικότερο οικονομικό στοίχημα της συμφωνίας. Για δεκαετίες ένα από τα προβλήματα των ελληνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων ήταν ότι τεράστια ποσά δαπανώνταν στο εξωτερικό χωρίς αντίστοιχη δημιουργία εγχώριας τεχνογνωσίας.
Η νέα πολιτική προβλέπει τουλάχιστον 25% συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας, με έμφαση στη μεταφορά τεχνογνωσίας και παραγωγής. Εάν εφαρμοστεί πραγματικά, τότε μέρος των €3 δισ. δεν θα αποτελεί απλώς εισαγωγή αμυντικού εξοπλισμού.
Θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βιομηχανική επένδυση.
Το ακόμη σημαντικότερο: ο πηγαίος κώδικας
Υπάρχει εδώ μια λεπτομέρεια με τεράστια στρατηγική σημασία. Η Αθήνα έχει δηλώσει ότι θεωρεί κρίσιμο να διαθέτει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστημάτων Command & Control. Ο Δένδιας έχει εξηγήσει ότι ειδικά για το C2 η Ελλάδα δεν μπορεί να εξαρτάται από ξένη χώρα - ακόμη και από σύμμαχο - χωρίς δυνατότητα παρέμβασης στην αρχιτεκτονική και την εξέλιξη του συστήματος.
Είναι εύκολο να υποτιμήσει κανείς τη σημασία αυτού του σημείου. Στον δικτυοκεντρικό πόλεμο, όποιος ελέγχει το software που συνδέει τους αισθητήρες με τα όπλα ελέγχει ουσιαστικά το νευρικό σύστημα της άμυνας. Η εθνική αυτονομία επομένως δεν μετριέται πλέον μόνο στο εάν μια χώρα μπορεί να κατασκευάσει έναν πύραυλο.
Μετριέται και στο εάν μπορεί να καταλάβει, να τροποποιήσει και να εξελίξει τον κώδικα που αποφασίζει πώς χρησιμοποιείται.
Γιατί «Ασπίδα του Αχιλλέα»;
Ακόμη και η ονομασία περιγράφει τη φιλοσοφία. Σύμφωνα με τον Δένδια, η ομηρική ασπίδα του Αχιλλέα είχε πέντε επάλληλα στρώματα. Το σύγχρονο ελληνικό σύστημα ακολουθεί συμβολικά την ίδια λογική: πέντε πεδία - στεριά, θάλασσα, αέρας, κυβερνοχώρος και διάστημα - που συνδέονται μεταξύ τους.
Και αυτό μας φέρνει στο ουσιαστικό συμπέρασμα.
Δεν αγοράζουμε απλώς πυραύλους
Η συμφωνία των €3,035 δισ. είναι μεγάλη. Αλλά ο αριθμός από μόνος του δεν εξηγεί τη σημασία της. Το πραγματικό στοίχημα είναι αν η Ελλάδα θα καταφέρει να μετατρέψει:
SPYDER + BARAK MX + David’s Sling + Drone Dome + MMR + υφιστάμενα συστήματα + πλοία + αεροσκάφη + δορυφόρους, σε ένα ενιαίο λειτουργικό δίκτυο.
Εάν αυτό επιτευχθεί, η "Ασπίδα του Αχιλλέα" δεν θα είναι ένα ακόμη εξοπλιστικό πρόγραμμα.
Θα είναι η μετάβαση από τη λογική: "ποιο όπλο διαθέτουμε;" στη λογική: "τι βλέπει ολόκληρο το δίκτυο και ποιο είναι το καλύτερο διαθέσιμο μέσο για να αντιμετωπίσει την απειλή;"
Αυτό ακριβώς είναι το μοντέλο προς το οποίο κινείται ο σύγχρονος πόλεμος. Και γι’ αυτό η σημαντικότερη αγορά της σημερινής συμφωνίας μπορεί τελικά να μην είναι κανένας από τους πυραύλους.
Μπορεί να είναι ο εγκέφαλος που θα τους συνδέει.
Add comment
Comments