Δημητριακά, ζάχαρη, έλαια, κρέας και γαλακτοκομικά ακριβαίνουν ταυτόχρονα, ενώ ο FAO μειώνει τις προβλέψεις του για την παγκόσμια παραγωγή σιτηρών. Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ το πετρέλαιο κινείται ξανά κοντά στα $100.
Από την Κίρκη | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Για αρκετούς μήνες η μεγάλη συζήτηση στις αγορές περιστρεφόταν γύρω από ένα σχετικά αισιόδοξο σενάριο. Ο πληθωρισμός θα αποκλιμακωνόταν. Οι κεντρικές τράπεζες θα μπορούσαν σταδιακά να χαλαρώσουν τη νομισματική πολιτική. Τα επιτόκια θα υποχωρούσαν.
Και η παγκόσμια οικονομία θα επέστρεφε, έστω αργά, σε ένα περισσότερο φυσιολογικό περιβάλλον.
Τώρα όμως αρχίζει να εμφανίζεται ένα πρόβλημα. Και μάλιστα από δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Ενέργεια και τρόφιμα.
Ο νέος FAO Food Price Index για τον Αύγουστο ανέβηκε στις 133,3 μονάδες, από 130,8 τον Ιούλιο. Είναι το υψηλότερο επίπεδο από τα τέλη του 2022. Ακόμη σημαντικότερο: η αύξηση δεν περιορίζεται σε ένα προϊόν. Ακριβαίνουν σχεδόν τα πάντα.
Δεν είναι μόνο το σιτάρι
Οι πέντε βασικές κατηγορίες που παρακολουθεί ο FAO κινήθηκαν όλες ανοδικά:
- δημητριακά,
- φυτικά έλαια,
- ζάχαρη,
- κρέας,
- γαλακτοκομικά.
Αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη εκτίναξη της τιμής, για παράδειγμα, του καφέ ή του κακάο. Γιατί υποδηλώνει ότι οι πιέσεις αρχίζουν να γίνονται περισσότερο γενικευμένες.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή ήταν η ζάχαρη. Ο σχετικός δείκτης αυξήθηκε κατά 11,9% μέσα σε έναν μήνα, καθώς οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες επηρέασαν τις προοπτικές παραγωγής σε Βραζιλία, Ευρώπη και Ασία.
Αλλά υπάρχει μια ακόμη σημαντικότερη ένδειξη.
Λιγότερα σιτηρά
Ο FAO αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψή του για την παγκόσμια παραγωγή δημητριακών το 2026. Η νέα εκτίμηση βρίσκεται περίπου στα 2,980 δισ. τόνους. Δηλαδή 3,4 εκατ. τόνους λιγότερους από την προηγούμενη πρόβλεψη.
Σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, η παραγωγή προβλέπεται να είναι περίπου 2% χαμηλότερη - η μεγαλύτερη ετήσια πτώση από το 2018.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε έλλειψη τροφίμων. Σημαίνει όμως κάτι που ενδιαφέρει πολύ περισσότερο τις αγορές: μειώνεται το περιθώριο ασφαλείας. Και όταν μειώνεται το περιθώριο ασφαλείας, οποιοδήποτε νέο σοκ αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Και τώρα εμφανίζεται το El Niño
Εδώ η ιστορία γίνεται πιο ανησυχητική. Οι αγορές παρακολουθούν την ενίσχυση του El Niño, επειδή μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα διαφορετικές αγροτικές περιοχές του κόσμου.
Η Ινδία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι βροχοπτώσεις του Σεπτεμβρίου αποκτούν κρίσιμη σημασία μετά από έναν ήδη αδύναμο μουσώνα.
- Σόγια.
- Καλαμπόκι.
- Ρύζι.
- Βαμβάκι.
- Ζαχαροκάλαμο.
Όλες αυτές οι καλλιέργειες μπορούν να επηρεαστούν εάν συνεχιστεί η έλλειψη βροχοπτώσεων. Και το Reuters επισημαίνει ότι ένας πολύ ξηρός Σεπτέμβριος θα μπορούσε να οδηγήσει την Ινδία στον ασθενέστερο μουσώνα της σχεδόν τελευταίας εικοσαετίας.
Για μια χώρα 1,4 δισ. ανθρώπων, αυτό δεν αποτελεί τοπικό πρόβλημα. Μπορεί να γίνειπρόβλημα των διεθνών αγορών.
Γιατί η Ινδία μπορεί να εξαγάγει πληθωρισμό
Όταν μια μεγάλη αγροτική οικονομία έχει κακή σοδειά, συμβαίνουν δύο πράγματα.
Πρώτον, χρειάζεται περισσότερες εισαγωγές.
Δεύτερον, μπορεί να περιορίσει τις εξαγωγές της ώστε να προστατεύσει τις εγχώριες τιμές.
Και τότε με μικρότερη προσφορά στις διεθνείς αγορές οδηγούμαστε σε υψηλότερες διεθνείς τιμές και ακριβότερες εισαγωγές για τις υπόλοιπες χώρες.
Το έχουμε ξαναδεί. Οι περιορισμοί στις εξαγωγές τροφίμων μπορούν να μετατρέψουν ένα τοπικό πρόβλημα παραγωγής σε διεθνές price shock.
Και υπάρχει η Μαύρη Θάλασσα
Στην εξίσωση προστίθεται η γεωπολιτική. Ρωσία και Ουκρανία παραμένουν δύο από τους σημαντικότερους παραγωγούς και εξαγωγείς αγροτικών προϊόντων στον κόσμο.
Οποιαδήποτε διαταραχή:
- στα λιμάνια,
- στις θαλάσσιες μεταφορές,
- στις υποδομές,
- στην ασφάλιση πλοίων,
- ή στις εμπορικές ροές
μπορεί να μεταφερθεί πολύ γρήγορα στις τιμές.
Ο FAO ήδη καταγράφει επιπτώσεις από τις δυσκολίες στις εξαγωγικές ροές της περιοχής. Και εδώ εμφανίζεται το δεύτερο μέρος του προβλήματος.
Το πετρέλαιο πλησιάζει ξανά τα $100
Το Brent έκλεισε την Παρασκευή περίπου στα $95,29 το βαρέλι. Το αμερικανικό WTI περίπου στα $90,76. Σε εβδομαδιαία βάση οι αυξήσεις ήταν περίπου 6,1% και 8,3% αντίστοιχα, με τη γεωπολιτική ένταση γύρω από ΗΠΑ και Ιράν να διατηρεί υψηλό risk premium στην αγορά.
Και το πετρέλαιο δεν επηρεάζει μόνο το κόστος της βενζίνης. Επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής τροφίμων.
Από το πετρέλαιο στο ψωμί
Η σύγχρονη γεωργία είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα. Χρειάζεται:
- καύσιμα για τα γεωργικά μηχανήματα,
- ενέργεια για άρδευση,
- λιπάσματα,
- μεταφορές,
- ψύξη,
- επεξεργασία,
- συσκευασία,
- και τελικά μεταφορά στο κατάστημα.
Άρα η αύξηση του πετρελαίου, συμπαρασύρει το κόστος παραγωγής και κόστος μεταφοράς, οδηγώντας σε υψηλότερα επίπεδα τις τιμές των τροφίμων. Το ενεργειακό σοκ μπορεί επομένως να ενισχύσει το αγροτικό σοκ.
Και τότε δημιουργείται ένας μηχανισμός πολύ δυσκολότερος για τις κεντρικές τράπεζες.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα τρόφιμα βρίσκονται σε ιστορικό ρεκόρ
Χρειάζεται εδώ μία σημαντική διευκρίνιση. Παρά τη νέα άνοδο, ο δείκτης του FAO εξακολουθεί να βρίσκεται σχεδόν 17% χαμηλότερα από το ιστορικό υψηλό του Μαρτίου 2022. Δεν βρισκόμαστε λοιπόν - τουλάχιστον ακόμη - σε επανάληψη του σοκ που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το πρόβλημα είναι διαφορετικό.
Η κατεύθυνση άλλαξε. Οι τιμές δεν αποκλιμακώνονται πλέον. Ανεβαίνουν. Και ανεβαίνουν σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός στις μεγάλες οικονομίες δεν έχει εξαφανιστεί.
Γιατί αυτό ενδιαφέρει τη Fed και την ΕΚΤ
Ας δούμε την αλυσίδα:
Και σήμερα έχουμε ήδη ενδείξεις ότι η νομισματική εξίσωση γίνεται δυσκολότερη. Στις ΗΠΑ, τα τελευταία ισχυρά στοιχεία για την αγορά εργασίας αύξησαν ξανά τις πιθανότητες αύξησης των επιτοκίων από τη Fed, ενώ οι αποδόσεις των Treasuries ανέβηκαν.
Η αγορά δεν φοβάται απλώς υψηλότερες τιμές τροφίμων. Φοβάται ότι αυτές μπορούν να κρατήσουν τα επιτόκια ψηλά για περισσότερο.
Το χειρότερο σενάριο έχει όνομα
Και λέγεται: Στασιμοπληθωρισμός. Δηλαδή: ταυτόχρονη παρουσία υψηλού πληθωρισμού και σχεδόν μηδενικής ανάπτυξης.
Είναι ένα από τα δυσκολότερα περιβάλλοντα οικονομικής πολιτικής. Αν μια οικονομία βρίσκεται σε ύφεση χωρίς πληθωρισμό, η κεντρική τράπεζα μπορεί να μειώσει τα επιτόκια.
Αν βρίσκεται σε υπερθέρμανση με πληθωρισμό, μπορεί να τα αυξήσει.
Αν όμως έχει ταυτόχρονα: χαμηλή ανάπτυξη και υψηλό πληθωρισμό; Κάθε επιλογή έχει κόστος.
Αύξηση επιτοκίων: χτυπά περισσότερο την ανάπτυξη.
Μείωση επιτοκίων: κινδυνεύει να τροφοδοτήσει περισσότερο τον πληθωρισμό.
Και υπάρχει μια μεγάλη διαφορά από τον πληθωρισμό της ζήτησης Αν οι τιμές ανεβαίνουν επειδή οι καταναλωτές ξοδεύουν υπερβολικά, η νομισματική πολιτική έχει σχετικά καθαρό μηχανισμό αντιμετώπισης.
- Αυξάνεις τα επιτόκια.
- Μειώνεις τη ζήτηση.
- Περιορίζεις τον πληθωρισμό.
Αλλά η Fed ή η ΕΚΤ δεν μπορούν να δημιουργήσουν βροχή στην Ινδία.
- Δεν μπορούν να αυξήσουν τη σοδειά ζαχαροκάλαμου στη Βραζιλία.
- Δεν μπορούν να ανοίξουν μια κλειστή θαλάσσια εμπορική διαδρομή.
- Και δεν μπορούν να παράγουν περισσότερο πετρέλαιο.
Αυτός είναι πληθωρισμός από την πλευρά της προσφοράς. Και είναι πολύ πιο δυσάρεστος.
Ο λογαριασμός δεν μοιράζεται ισότιμα
Υπάρχει επίσης μια σημαντική κοινωνική διάσταση. Η αύξηση της τιμής των τροφίμων λειτουργεί σχεδόν σαν αντίστροφα προοδευτικός φόρος. Ένα εύπορο νοικοκυριό διαθέτει σχετικά μικρό μέρος του εισοδήματός του για βασικά τρόφιμα. Ένα χαμηλότερου εισοδήματος νοικοκυριό διαθέτει πολύ μεγαλύτερο.
Άρα μια αύξηση 10% στα βασικά τρόφιμα δεν έχει την ίδια πραγματική επίπτωση σε όλους.
Για τους οικονομικά ασθενέστερους μεταφράζεται άμεσα σε: μικρότερο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα.
Και για τις αναπτυσσόμενες χώρες η κατάσταση είναι ακόμη σοβαρότερη.
Ο FAO καταγράφει ήδη 41 χώρες που χρειάζονται εξωτερική βοήθεια λόγω σοβαρών προβλημάτων επισιτιστικής ασφάλειας.
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτή την εξίσωση
Η ελληνική οικονομία είναι εισαγωγέας ενέργειας και συμμετέχει σε μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων. Άρα ένα διεθνές σοκ μεταφέρεται - με διαφορετικές χρονικές υστερήσεις - και στις εγχώριες τιμές. Και υπάρχει μια δεύτερη επίπτωση.
Αν οι πληθωριστικές πιέσεις αναγκάσουν την ΕΚΤ να διατηρήσει υψηλότερα επιτόκια: το ακριβότερο χρήμα οδηγεί σε ακριβότερα στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια, χαμηλότερες επενδύσεις και μεγαλύτερο κόστος εξυπηρέτησης νέου χρέους.
Έτσι ένα πρόβλημα που ξεκινά από το χωράφι μπορεί τελικά να φτάσει μέχρι την αγορά ομολόγων.
Το νέο πληθωριστικό τρίγωνο
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Το 2022 είχαμε ένα τεράστιο εξωτερικό σοκ μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Το 2026 διαμορφώνεται μια διαφορετική εικόνα. Δεν υπάρχει ένας μόνο καταλύτης. Υπάρχουν πολλοί:
- γεωπολιτική
- ενέργεια
- καιρός / El Niño
- αγροτική παραγωγή
- εμπορικές διαταραχές.
Και όλοι μπορούν να καταλήξουν στο ίδιο σημείο: τιμές καταναλωτή.
Δεν έχουμε ακόμη νέα επισιτιστική κρίση. Τα σημερινά στοιχεία δεν δικαιολογούν προβλέψεις για μια νέα παγκόσμια επισιτιστική κρίση αντίστοιχη με το 2022. Ούτε σημαίνουν ότι ο πληθωρισμός θα εκτοξευθεί αναγκαστικά.
Οι αγροτικές τιμές είναι εξαιρετικά ευμετάβλητες. Καλύτερες σοδειές, αλλαγές στον καιρό ή αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής έντασης μπορούν να αντιστρέψουν γρήγορα μέρος της ανόδου.
Αλλά το προειδοποιητικό υπάρχει.
- Ο δείκτης τροφίμων βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022.
- Το πετρέλαιο κινείται κοντά στα $100.
- Οι παγκόσμιες προβλέψεις για τα σιτηρά αναθεωρούνται προς τα κάτω.
- Και η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου εξακολουθεί να συζητά εάν χρειάζεται υψηλότερα, όχι χαμηλότερα, επιτόκια.
Αυτή είναι μια πολύ διαφορετική εικόνα από εκείνη που προεξοφλούσαν οι αγορές πριν από λίγους μήνες.
Το πραγματικό ερώτημα
Δεν είναι λοιπόν αν θα πληρώσουμε λίγο ακριβότερα το ψωμί ή τη ζάχαρη. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν βρισκόμαστε στην αρχή ενός νέου γύρου supply shocks, πριν οι οικονομίες προλάβουν να απαλλαγούν πλήρως από τον προηγούμενο πληθωρισμό.
Γιατί τότε η αλυσίδα γίνεται εξαιρετικά επικίνδυνη.
Και κάπου εκεί μια φαινομενικά απλή ανακοίνωση του FAO για τις τιμές των τροφίμων μετατρέπεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο: σε προειδοποίηση για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Add comment
Comments