Κίνα: Το εμπορικό πλεόνασμα-μαμούθ απειλεί την ευρωπαϊκή βιομηχανία – Γιατί το Πεκίνο εξάγει την πλεονάζουσα παραγωγή του

Οι αριθμοί που ανακοίνωσε το Πεκίνο είναι εντυπωσιακοί. Τον Αύγουστο οι κινεζικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 25% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο: 28,2%. Παρά την αύξηση των εισαγωγών, το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας μόνο για τον Αύγουστο έφθασε τα $119,1 δισ. Και στους πρώτους οκτώ μήνες του 2026: $805,5 δισ. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, την αντίστοιχη περίοδο του 2025 ήταν περίπου $785 δισ.

Και ολόκληρο το 2025 η Κίνα είχε καταγράψει πλεόνασμα-ρεκόρ περίπου: $1,2 τρισ.

Με τη σημερινή πορεία, το 2026 μπορεί να καταρρίψει ακόμη και αυτό το ρεκόρ. Αλλά το πραγματικά ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στο συνολικό νούμερο.

Βρίσκεται στο τι εξάγει πλέον η Κίνα.

Από τα μπλουζάκια στα chips

Υπήρξε μια εποχή όπου η κινεζική εξαγωγική μηχανή ήταν σχεδόν συνώνυμη με:

• φθηνά ρούχα,
• παιχνίδια,
• έπιπλα,
• παπούτσια,
• απλά ηλεκτρονικά.

Η μεγάλη ιστορία του 2026 είναι διαφορετική. Στους πρώτους οκτώ μήνες του έτους, οι εξαγωγές προϊόντων υψηλής τεχνολογίας αυξήθηκαν κατά 42,9%. Τα αυτοκίνητα αυξήθηκαν περισσότερο από 50% τόσο σε αξία όσο και σε όγκο. Και τα high-tech προϊόντα αντιπροσωπεύουν περίπου 29% των συνολικών κινεζικών εξαγωγών αλλά και περίπου: 54% της αύξησής τους.

Αυτό αλλάζει εντελώς τη συζήτηση. Το πρόβλημα για την Ευρώπη δεν είναι πλέον ότι η Κίνα μπορεί να παράγει φθηνότερα καταναλωτικά προϊόντα. Είναι ότι ανταγωνίζεται πλέον την Ευρώπη σε ακριβώς εκείνους τους κλάδους πάνω στους οποίους η Ευρώπη θέλει να στηρίξει το βιομηχανικό της μέλλον:

• ηλεκτρικά αυτοκίνητα
• μπαταρίες
• φωτοβολταϊκά
• μηχανήματα
• ηλεκτρονικά
• ημιαγωγοί
• πράσινη τεχνολογία.

Το παράδοξο: η εξαγωγική δύναμη κρύβει εσωτερική αδυναμία

Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον οικονομικό σημείο. Κοιτάζοντας μόνο τις εξαγωγές, κάποιος θα μπορούσε να συμπεράνει ότι η κινεζική οικονομία βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση. Δεν είναι ακριβώς έτσι. Η οικονομία αναπτύχθηκε μόλις κατά 4,3% στο δεύτερο τρίμηνο, ενώ η βιομηχανική παραγωγή και οι λιανικές πωλήσεις επιβραδύνθηκαν στην αρχή του τρίτου τριμήνου. Οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου έχουν επίσης αποδυναμωθεί. Και πάνω απ' όλα παραμένει το μεγάλο πρόβλημα της κινεζικής οικονομίας: η πολυετής κρίση ακινήτων.

Η πτώση των ακινήτων έχει πλήξει τον πλούτο και την εμπιστοσύνη των νοικοκυριών. Η εσωτερική κατανάλωση παραμένει σχετικά αδύναμη. Οι επιχειρήσεις όμως έχουν τεράστια παραγωγική δυναμικότητα. Και έτσι με συνεχώς αυξανόμενη την παραγωγική δυναμικότητα και αδύναμη την εσωτερική ζήτηση, παρατηρείται το φαινόμενο της πλεονάζουσας παραγωγής, άρα τα προίόντα στρέφονται στις εξαγωγές και παράγεται εμπορικό πλεόνασμα.

Το Reuters σημειώνει ακριβώς αυτή την απόκλιση: οι εξαγωγές στηρίζουν μια οικονομία που εξακολουθεί να υποφέρει από υποτονική εσωτερική ζήτηση και επενδύσεις.

Η Κίνα εξάγει ουσιαστικά το πρόβλημά της

Από την κινεζική πλευρά, η στρατηγική είναι απολύτως λογική. Εάν οι Κινέζοι καταναλωτές δεν μπορούν ή δεν θέλουν να απορροφήσουν ολόκληρη την παραγωγή, υπάρχουν δύο επιλογές: να μειωθεί η παραγωγή ή να βρεθούν αγοραστές στο εξωτερικό. Το Πεκίνο έχει ισχυρά κίνητρα να επιλέξει το δεύτερο. Γιατί η μείωση της παραγωγής σημαίνει κλείσιμο εργοστασίων, πλήγμα στη  απασχόληση, περιορισμό των επενδύεων, χτύπημα στην ανάπτυξη.  

Οι εξαγωγές επιτρέπουν στην Κίνα να διατηρεί τη βιομηχανική της μηχανή σε λειτουργία. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι καθαρές εξαγωγές πρόσθεσαν περίπου 0,8 ποσοστιαίες μονάδες στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, σύμφωνα με τον οικονομολόγο Lynn Song της ING. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Η πλεονάζουσα κινεζική παραγωγή δεν εξαφανίζεται. Μεταφέρεται στις αγορές των εμπορικών εταίρων της.

Αυτό που είναι λύση για την Κίνα γίνεται πρόβλημα για την Ευρώπη

Ας πάρουμε ένα απλουστευμένο παράδειγμα. Μια κινεζική βιομηχανία EV διαθέτει:

• μεγάλη κλίμακα παραγωγής,
• φθηνή εφοδιαστική αλυσίδα,
• καθετοποιημένη παραγωγή μπαταριών,
• χαμηλότερο κόστος,
• τεράστια εγχώρια αγορά.

Εάν η εγχώρια ζήτηση επιβραδυνθεί, μπορεί να αυξήσει τις εξαγωγές. Ο Ευρωπαίος καταναλωτής κερδίζει. Παίρνει καλύτερο ή φθηνότερο αυτοκίνητο. Ο Ευρωπαίος παραγωγός όμως αντιμετωπίζει ισχυρότερο ανταγωνισμό. Και εκεί βρίσκεται το μεγάλο δίλημμα. Κερδίζουν οι Ευρωπαίοι καταναλωτές, όμως καραδοκεί στον ορίζοντα ο κίνδυνος της αποβιομηχάνισης. Δεν υπάρχει δωρεάν γεύμα.

Το ευρωπαϊκό έλλειμμα έφθασε τα €360,6 δισ.

Και εδώ οι αριθμοί γίνονται πολιτικά δύσκολοι. Το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης έφθασε το 2025 τα €360,6 δισ. αυξημένο κατά περίπου 15% σε σχέση με το 2024. Και στο πρώτο εξάμηνο του 2026 το χάσμα διευρύνθηκε ακόμη κατά 9%. Αυτός είναι ο λόγος που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αρχίσει να αλλάζει τόνο. Ο επίτροπος Εμπορίου Maroš Šefčovič δήλωσε ότι θέλει από το Πεκίνο συγκεκριμένες δεσμεύσεις και κάποιες πρώτες απτές κινήσεις έως τις αρχές Οκτωβρίου. Η Ευρώπη ανησυχεί ιδιαίτερα για την αύξηση των κινεζικών εξαγωγών σε:

• κλωστοϋφαντουργικά,
• χημικά,
• πλαστικά,
• μηχανήματα,
• μπαταρίες,
• ηλεκτρικά και υβριδικά αυτοκίνητα.

Και η προειδοποίηση του Šefčovič είναι σημαντική: εάν ο διάλογος δεν αποφέρει αποτελέσματα, θα αυξηθεί η πολιτική πίεση στην Ευρώπη για άλλες λύσεις. Δηλαδή, σε απλά ελληνικά: περισσότερα εμπορικά μέτρα.

Είναι όμως πραγματικά «overcapacity»;

Εδώ χρειάζεται προσοχή.  Η ευρωπαϊκή και αμερικανική αφήγηση λένε περίπου ότι η Κίνα, μέσω κρατικών επιδοτήσεων, οδηγεί την οικονομία της σε υπερπαραγωγή και φθηνές εξαγωγές, κάτι που συνιστά ορισμό του αθέμιτου ανταγωνισμού.

Υπάρχει ένα μέρος αλήθειας σε αυτή την εικόνα. Αλλά δεν εξηγεί τα πάντα. Και η σημερινή ανάλυση του Alan Beattie στους Financial Times βάζει μια πολύ σημαντική παράμετρο. Η κινεζική ανταγωνιστικότητα δεν προέρχεται μόνο από επιδοτήσεις. Για παράδειγμα, εκτίμηση της Rhodium Group που επικαλούνται οι FT υπολογίζει ότι μόλις περίπου 5% του πλεονεκτήματος κόστους της BYD έναντι της Tesla στην Κίνα οφείλεται στις επιδοτήσεις.

Το υπόλοιπο σχετίζεται περισσότερο με: 

• κλίμακα,
• εφοδιαστική αλυσίδα,
• καθετοποίηση,
• παραγωγική αποτελεσματικότητα,
• χαμηλότερο κόστος,
• και τον εξαιρετικά σκληρό ανταγωνισμό στην ίδια την κινεζική αγορά.

Αυτό κάνει το ευρωπαϊκό πρόβλημα πολύ δυσκολότερο.

Ο δασμός δεν δημιουργεί ανταγωνιστικότητα

Εάν ένα κινεζικό προϊόν είναι φθηνότερο μόνο επειδή επιδοτείται, η λύση είναι σχετικά απλή: δασμός. Εάν όμως είναι φθηνότερο επειδή ο παραγωγός του είναι:

• μεγαλύτερος,
• ταχύτερος,
• περισσότερο καθετοποιημένος
• και παραγωγικότερος,

τότε ο δασμός κάνει κάτι διαφορετικό. Δεν διορθώνει το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας. Απλώς αγοράζει χρόνο. Και εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη ευρωπαϊκή παγίδα. Η Ευρώπη μπορεί να προστατεύσει μια βιομηχανία από τον κινεζικό ανταγωνισμό. Αλλά εάν μέσα στον χρόνο που κέρδισε δεν βελτιώσει:

• παραγωγικότητα
• ενεργειακό κόστος
• κλίμακα
• επενδύσεις
• καινοτομία
• ρυθμιστικό περιβάλλον

τότε όταν τελειώσει η προστασία θα βρίσκεται ακριβώς στο ίδιο σημείο. Ίσως και χειρότερα.

Από το China shock στο China shock 2.0

Η Δύση έχει ξαναζήσει κάτι παρόμοιο. Μετά την ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001, η τεράστια αύξηση των κινεζικών εξαγωγών προκάλεσε αυτό που αργότερα ονομάστηκε China shock. Τότε όμως το επίκεντρο ήταν κυρίως η παραγωγή χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας. Το πιθανό China shock 2.0 είναι διαφορετικό. Δεν αφορά μόνο ρούχα, έπιπλα, παιχνίδια. Αφορά: EVs, μπαταρίες, φωτοβολταϊκά πάνελ, ημιαγωγούς, μηχανήματα, AI hardware.

Δηλαδή αφορά το βιομηχανικό μέλλον των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Και γι' αυτό το εμπορικό πλεόνασμα γίνεται γεωπολιτικό

Οι FT κάνουν σήμερα μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Το Πεκίνο φαίνεται να αντιμετωπίζει όλο και περισσότερο τα εμπορικά πλεονάσματα όχι απλώς ως μέσο ανάπτυξης και απασχόλησης, αλλά και ως εργαλείο για κυριαρχία στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και στις κρίσιμες τεχνολογίες. Και τότε η αλυσίδα γίνεται πολύ μεγαλύτερη: