Η Σαουδική Αραβία έκλεισε προσωρινά τον στρατηγικό East–West αγωγό μετά από επίθεση με drones που, σύμφωνα με Ριάντ και Βαγδάτη, προήλθαν από το Ιράκ. Την ίδια στιγμή αυξάνεται η πίεση γύρω από το Bab el-Mandeb. Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα πολύ πιο επικίνδυνο ενδεχόμενο: να απειλούνται όχι μόνο τα μεγάλα ενεργειακά chokepoints, αλλά και οι διαδρομές που κατασκευάστηκαν για να τα παρακάμπτουν.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Υπάρχει ένας απλός κανόνας στην ενεργειακή ασφάλεια: όταν ένας δρόμος κλείνει, αναζητείς δεύτερο. Όταν όμως αρχίζει να απειλείται και ο δεύτερος δρόμος, το πρόβλημα αλλάζει χαρακτήρα. Και αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει στη Μέση Ανατολή.
Η Σαουδική Αραβία αναγκάστηκε να διακόψει προσωρινά τη λειτουργία του East–West αγωγού, ενός αγωγού μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, μετά από επίθεση με drones.
Το Ριάντ και η Βαγδάτη ανακοίνωσαν ότι τα drones προήλθαν από το ιρακινό έδαφος. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, καμία οργάνωση δεν έχει αναλάβει την ευθύνη και συνεπώς δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικά εξακριβωμένο ποιος διέταξε την επίθεση.
Η σημασία της εξέλιξης δεν περιορίζεται στις ζημιές που υπέστη ο αγωγός. Ο East–West είχε μετατραπεί τους τελευταίους μήνες σε μία από τις σημαντικότερες βαλβίδες ασφαλείας της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου.
Ο αγωγός που κατασκευάστηκε για να παρακάμπτει το Ορμούζ
Ο East–West αγωγός διασχίζει ουσιαστικά τη Σαουδική Αραβία από ανατολή προς δύση. Μεταφέρει αργό από τις πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές της ανατολικής χώρας προς το Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα. Η γεωγραφία εξηγεί τη στρατηγική του αξία.
Το μεγαλύτερο μέρος των σαουδαραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων βρίσκεται κοντά στον Περσικό Κόλπο. Υπό κανονικές συνθήκες, για να φτάσει το πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές πρέπει να περάσει από το Στενό του Ορμούζ.
Ο East–West προσφέρει τη μεγάλη εναλλακτική: το πετρέλαιο μπορεί να μεταφερθεί χερσαία μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα και από εκεί να φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια.
Ακριβώς γι' αυτό η Saudi Aramco είχε αυξήσει τη μέγιστη δυναμικότητα του συστήματος στα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως ήδη από το πρώτο τρίμηνο του 2026.
Από εφεδρική διαδρομή σε κρίσιμη αρτηρία
Πριν από τη σημερινή κρίση ο αγωγός αποτελούσε κυρίως στρατηγική εφεδρεία. Καθώς όμως η κατάσταση στο Ορμούζ επιδεινώθηκε, απέκτησε πολύ μεγαλύτερη σημασία. Σύμφωνα με το Reuters, οι πρόσφατες ροές μέσω του East–West βρίσκονταν περίπου στα 4–5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Πρόκειται για ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4%–5% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διάκριση. Τα 7 εκατ. βαρέλια αποτελούν τη μέγιστη δυναμικότητα του αγωγού. Δεν σημαίνει ότι τόσα βαρέλια χάθηκαν από την αγορά. Ούτε τα 4–5 εκατ. βαρέλια των πρόσφατων ροών πρέπει να θεωρηθούν αυτομάτως χαμένη παραγωγή.
Η διακοπή είναι προσωρινή και μένει να φανεί πόσο γρήγορα θα επανέλθει η λειτουργία. Αυτό που χάθηκε όμως, έστω προσωρινά, είναι ένα μέρος της ασφάλειας του συστήματος.
Και στις αγορές ενέργειας αυτό έχει αξία.
Το Ορμούζ είναι ήδη το μεγάλο πρόβλημα
Η επίθεση θα είχε πολύ μικρότερη σημασία εάν συνέβαινε υπό κανονικές συνθήκες. Δεν συμβαίνει όμως. Η κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων μέσω του Ορμούζ έχει ήδη περιοριστεί δραματικά εξαιτίας της σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν. Πριν από την κρίση, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου περνούσε από το συγκεκριμένο στενό.
Γι' αυτό ακριβώς ο East–West είχε γίνει τόσο σημαντικός. Η αγορά είχε ουσιαστικά ένα Plan B. Το πρόβλημα είναι ότι τώρα δέχθηκε πλήγμα και το Plan B.
Και στην άλλη άκρη βρίσκεται το Bab el-Mandeb
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο πρόβλημα.
Ακόμη και όταν το σαουδαραβικό πετρέλαιο φτάσει μέσω αγωγού στο Yanbu και φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια, η Ερυθρά Θάλασσα δεν αποτελεί απομονωμένο θαλάσσιο διάδρομο. Στη νότια είσοδό της βρίσκεται το Bab el-Mandeb, ένα ακόμη από τα σημαντικότερα chokepoints του παγκόσμιου εμπορίου.
Οι Χούθι έχουν ενισχύσει τη θέση τους κατά μήκος της δυτικής ακτής της Υεμένης και γύρω από το στρατηγικό πέρασμα, αυξάνοντας την ανησυχία για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Έτσι δημιουργείται ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον - και ανησυχητικό - γεωγραφικό τρίγωνο.
Από το chokepoint risk στο «bypass risk»
Για δεκαετίες οι αναλυτές ενεργειακής ασφάλειας ασχολούνται με τα chokepoints: γεωγραφικά περάσματα από τα οποία πρέπει να περάσουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας.
Το Ορμούζ είναι το κλασικότερο παράδειγμα. Η απάντηση σε αυτόν τον κίνδυνο ήταν η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών - αγωγών, άλλων λιμανιών, στρατηγικών αποθεμάτων και εφεδρικής μεταφορικής δυναμικότητας.
Τώρα όμως εμφανίζεται ένα δεύτερο επίπεδο κινδύνου: δεν απειλείται μόνο το chokepoint· απειλείται και το bypass. Και αυτό είναι πολύ σημαντικότερο από όσο φαίνεται. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο πετρέλαιο παράγει μια χώρα. Εξαρτάται από το αν αυτό το πετρέλαιο μπορεί να μεταφερθεί με ασφάλεια στον αγοραστή.
Γιατί η αγορά μπορεί να αντιδράσει πολύ περισσότερο από την πραγματική απώλεια βαρελιών
Η τιμή του πετρελαίου δεν καθορίζεται μόνο από τη σημερινή παραγωγή και τη σημερινή κατανάλωση. Οι traders τιμολογούν επίσης την πιθανότητα του τι μπορεί να συμβεί αύριο. Εάν ένας αγωγός υποστεί βλάβη αλλά υπάρχουν πέντε ασφαλείς εναλλακτικές, το premium κινδύνου παραμένει περιορισμένο.
Εάν όμως η αγορά αρχίσει να πιστεύει ότι οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να χτυπηθούν ταυτόχρονα, η εικόνα αλλάζει.
- Τα ασφάλιστρα των πλοίων ανεβαίνουν.
- Οι ναύλοι ανεβαίνουν.
- Ορισμένα tankers μπορεί να αποφεύγουν την περιοχή.
- Ο χρόνος μεταφοράς αυξάνεται.
- Και τελικά μειώνεται η ποσότητα πετρελαίου που μπορεί να φτάσει γρήγορα και οικονομικά στην αγορά.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα μπορεί να περάσει από το γεωπολιτικό risk premium σε πραγματικό logistics shock.
Το Ιράκ μπαίνει επικίνδυνα στην εξίσωση
Η προέλευση των drones προσθέτει ακόμη μία γεωπολιτική διάσταση. Σαουδική Αραβία και Ιράκ ανέφεραν ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη εκτοξεύθηκαν από ιρακινό έδαφος. Η Βαγδάτη αντέδρασε λαμβάνοντας μέτρα ασφαλείας και ξεκινώντας έρευνα για τον εντοπισμό των υπευθύνων.
Το σημαντικό είναι να μην κάνουμε το επόμενο βήμα χωρίς αποδείξεις. Το γεγονός ότι τα drones προήλθαν από το Ιράκ δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η επίθεση διατάχθηκε από το Ιράν.
Η περιοχή φιλοξενεί φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές και οι υποψίες είναι προφανείς, αλλά μέχρι να υπάρξουν αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να διαχωρίζουμε την προέλευση του χτυπήματος από την ταυτότητα εκείνου που το διέταξε.
Αυτό έχει σημασία επειδή μια λανθασμένη απόδοση ευθύνης σε μια τόσο εύφλεκτη περιοχή μπορεί από μόνη της να οδηγήσει σε κλιμάκωση.
Το στρατηγικό δίλημμα της Σαουδικής Αραβίας
Για το Ριάντ το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από μια προσωρινή διακοπή πετρελαϊκών ροών. Η οικονομική στρατηγική του Mohammed bin Salman βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη δυνατότητα της Σαουδικής Αραβίας να μετατραπεί από πετρελαϊκό βασίλειο σε διεθνή κόμβο:
- επενδύσεων,
- τουρισμού,
- logistics,
- τεχνολογίας,
- βιομηχανίας,
- χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
Όλα αυτά απαιτούν ένα βασικό αγαθό: σταθερότητα.
Η επαναλαμβανόμενη δυνατότητα περιφερειακών δρώντων να πλήττουν κρίσιμες υποδομές αυξάνει το risk premium όχι μόνο του σαουδαραβικού πετρελαίου αλλά δυνητικά και των επενδύσεων στην περιοχή.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η παραγωγή
Η αγορά συχνά επικεντρώνεται στον αριθμό των βαρελιών που παράγονται. Αλλά σε μια κρίση αυτού του τύπου η σημαντικότερη μεταβλητή μπορεί να γίνει η μεταφορά. Μπορεί να υπάρχουν εκατομμύρια βαρέλια διαθέσιμα στα πεδία της Μέσης Ανατολής.
Αν όμως δεν μπορούν να περάσουν με ασφάλεια από το Ορμούζ, πρέπει να βρεθεί άλλη διαδρομή. Εάν ο εναλλακτικός αγωγός αντιμετωπίζει επιθέσεις, πρέπει να βρεθεί άλλη λύση. Και εάν η Ερυθρά Θάλασσα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα αυξημένο κίνδυνο, το κόστος ολόκληρης της αλυσίδας ανεβαίνει.
Αυτός είναι ο λόγος που η αγορά μπορεί να υποστεί σοκ ακόμη και χωρίς τεράστια καταστροφή πετρελαϊκής παραγωγής.
Από το πετρέλαιο στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό
Η ιστορία αφορά άμεσα και την Ευρώπη. Το πετρέλαιο δεν παραμένει απλώς στην οθόνη ενός trader. Περνά στην πραγματική οικονομία μέσω diesel, βενζίνης, αεροπορικών καυσίμων, μεταφορών, γεωργίας, logistics και βιομηχανίας.
Και από εκεί περνά στις τιμές καταναλωτή.
Αυτό είναι το δεύτερο μεγάλο σχήμα που αξίζει να κρατήσουμε:
Το πρόβλημα για την ΕΚΤ
Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων και έχει αρχίσει ξανά να αυξάνει τα επιτόκια.
Ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ δημιουργεί το χειρότερο δυνατό δίλημμα. Εάν η ΕΚΤ αυξήσει τα επιτόκια, δεν μπορεί να παράγει περισσότερο πετρέλαιο ούτε να ανοίξει το Ορμούζ. Μπορεί όμως να προσπαθήσει να εμποδίσει την αρχική αύξηση των τιμών ενέργειας να μετατραπεί σε γενικευμένο πληθωρισμό μέσω μισθών και τιμών.
Το κόστος είναι ότι περιορίζει ακόμη περισσότερο την οικονομική δραστηριότητα. Έτσι επιστρέφει ο κλασικός φόβος του στασιμοπληθωρισμού: υψηλότερος πληθωρισμός μαζί με χαμηλότερη ανάπτυξη.
Από το γεωπολιτικό premium στο πραγματικό supply shock
Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να παρακολουθούμε τις επόμενες ημέρες. Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ δύο καταστάσεων.
Στην πρώτη, οι traders φοβούνται ότι κάτι μπορεί να συμβεί και ανεβάζουν την τιμή του πετρελαίου. Αυτό είναι κυρίως risk premium. Στη δεύτερη, αγωγοί κλείνουν, πλοία αλλάζουν διαδρομές, ασφάλιστρα εκτινάσσονται και πραγματικές ποσότητες αργούν να φτάσουν στους καταναλωτές. Τότε έχουμε αρχίσει να περνάμε σε physical supply shock.
Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στα δύο είναι κρίσιμη. Και η επίθεση στον East–West σγωγό μας φέρνει πιο κοντά σε αυτήν.
Η αγορά είχε Plan B – Τώρα χρειάζεται Plan C
Αυτό είναι τελικά το ισχυρότερο συμπέρασμα της ιστορίας.
Για δεκαετίες το μεγάλο ερώτημα ήταν: τι θα συμβεί εάν κλείσει το Ορμούζ;
Η Σαουδική Αραβία είχε μια απάντηση: τον East–West αγωγό.
Το πετρέλαιο θα διέσχιζε τη χώρα και θα έβγαινε στην Ερυθρά Θάλασσα. Σήμερα όμως εμφανίζεται ένα δεύτερο ερώτημα: τι συμβαίνει εάν απειλείται και ο αγωγός που κατασκευάστηκε για να παρακάμπτει το Ορμούζ;
Και ακολουθεί ένα τρίτο: τι συμβαίνει εάν, αφού φτάσει στην Ερυθρά Θάλασσα, η ναυσιπλοΐα αντιμετωπίζει αυξανόμενο κίνδυνο και στο Bab el-Mandeb;
Ποια ασφαλής διαδρομή απομένει;
Το μεγαλύτερο μάθημα της κρίσης
Η Ευρώπη έμαθε το 2022 ότι ενεργειακή ασφάλεια δεν σημαίνει απλώς να υπάρχει αρκετό πετρέλαιο ή φυσικό αέριο στον πλανήτη. Σημαίνει επίσης:
- πού βρίσκεται,
- ποιος το ελέγχει,
- πόσο γρήγορα μπορεί να μεταφερθεί,
- και κυρίως εάν οι δρόμοι που το μεταφέρουν παραμένουν ανοιχτοί.
Το ίδιο μάθημα επιστρέφει σήμερα με πολύ πιο έντονο τρόπο. Το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής μπορεί να βρίσκεται κάτω από το έδαφος. Αλλά εάν το Ορμούζ είναι επικίνδυνο, ο East–West ευάλωτος και το Bab el-Mandeb ασταθές, τότε το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον: πόσα βαρέλια μπορούν να παραχθούν;
Είναι: πόσα από αυτά μπορούν πραγματικά να φτάσουν στην παγκόσμια αγορά;
Το συμπέρασμα
Η διακοπή του East–West μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή. Οι ζημιές μπορεί να αποκατασταθούν γρήγορα και οι ροές να επανέλθουν. Αυτό παραμένει απολύτως πιθανό.
Το στρατηγικό μήνυμα όμως έχει ήδη σταλεί. Η σημαντικότερη εναλλακτική πετρελαϊκή διαδρομή της Σαουδικής Αραβίας απέναντι στο Ορμούζ δεν είναι άτρωτη.
Και στην άλλη πλευρά της Ερυθράς Θάλασσας το Bab el-Mandeb παραμένει πηγή αυξανόμενου κινδύνου. Για δεκαετίες ο μεγαλύτερος εφιάλτης της παγκόσμιας αγοράς ήταν το κλείσιμο του Ορμούζ.
Τώρα εμφανίζεται ένα ακόμη πιο δύσκολο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν δεν απειλείται μόνο η βασική αρτηρία του παγκόσμιου πετρελαίου, αλλά αρχίζουν να απειλούνται και οι δρόμοι που κατασκευάστηκαν ακριβώς για να την παρακάμπτουν;
Η αγορά είχε ένα Plan B.
Το πραγματικό ενεργειακό ερώτημα του 2026 είναι εάν υπάρχει Plan C.
Add comment
Comments