Λαγκάρντ κατά Μελανσόν: «Παραβίαση των ευρωπαϊκών Συνθηκών η διαγραφή του γαλλικού χρέους που κατέχει η ΕΚΤ»

Με κατηγορηματικό τρόπο απέρριψε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Christine Lagarde την πρόταση του Jean-Luc Mélenchon για διαγραφή του γαλλικού δημόσιου χρέους που βρίσκεται στα χέρια του Ευρωσυστήματος, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα παραβίαζε ευθέως τις ευρωπαϊκές Συνθήκες. Ο ηγέτης της Ανυπότακτης Γαλλίας (La France Insoumise – LFI) έχει επαναφέρει στο επίκεντρο της προεκλογικής συζήτησης μία από τις πιο αμφιλεγόμενες οικονομικές προτάσεις του: τη διαγραφή του τμήματος του γαλλικού δημόσιου χρέους που έχει αποκτηθεί από την κεντρική τράπεζα.

Το ποσό αντιστοιχεί, σύμφωνα με το δημοσίευμα, περίπου στο 18% του συνολικού δημόσιου χρέους της Γαλλίας. Η Lagarde δεν άφησε πολλά περιθώρια παρερμηνείας. Χαρακτήρισε την πρόταση "πραγματικά όχι καλή ιδέα" και υπογράμμισε ότι η εφαρμογή της θα αποτελούσε σαφή παραβίαση της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το άρθρο 123 και το θεσμικό «τείχος» της ΕΚΤ

Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται το άρθρο 123 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ευρωπαϊκή νομισματική αρχιτεκτονική απαγορεύει τη νομισματική χρηματοδότηση των κρατών από την ΕΚΤ και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες. Η λογική είναι θεμελιώδης για τη λειτουργία του ευρώ: οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να χρηματοδοτούν τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα μέσω της κεντρικής τράπεζας.

Η ΕΚΤ μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αγοράζει κρατικά ομόλογα στη δευτερογενή αγορά στο πλαίσιο της νομισματικής πολιτικής. Η οριστική διαγραφή τους υπέρ του κράτους, όμως, θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με μετατροπή της αγοράς ομολόγων σε μόνιμη χρηματοδότηση του Δημοσίου. Αυτό ακριβώς είναι το όριο στο οποίο αναφέρεται η Lagarde.

Μελανσόν: «Πάρτε τα ομόλογα και πετάξτε τα στη φωτιά»

Ο Mélenchon δεν παρουσιάζει για πρώτη φορά την πρόταση. Την είχε θέσει στο τραπέζι ήδη κατά τη διάρκεια της πανδημίας και την είχε εντάξει στην πολιτική του ατζέντα κατά την προεδρική εκστρατεία του 2022. Τον Αύγουστο την επανέφερε με ακόμη πιο χαρακτηριστική διατύπωση: "Απλώς πηγαίνεις στην Banque de France, παίρνεις τους τίτλους του χρέους και τους πετάς στη φωτιά". Πίσω από τη θεαματική διατύπωση βρίσκεται ένα απλό πολιτικό επιχείρημα.

Εφόσον σημαντικό τμήμα του δημόσιου χρέους βρίσκεται εντός του συστήματος των κεντρικών τραπεζών, ο Mélenchon θεωρεί ότι αυτό το χρέος μπορεί να διαγραφεί, μειώνοντας δραστικά το βάρος που αντιμετωπίζει το γαλλικό Δημόσιο. Το πρόβλημα είναι ότι η πρόταση προσκρούει ευθέως στο θεσμικό πλαίσιο πάνω στο οποίο έχει οικοδομηθεί η Ευρωζώνη.

Aghion: «Καταστροφική» πρόταση

Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται στην ΕΚΤ. Ο Philippe Aghion, βραβευμένος με το Νόμπελ Οικονομικών του 2025, έχει χαρακτηρίσει την πρόταση "καταστροφική". Σκληρή ήταν και η αντίδραση του Γάλλου πρωθυπουργού Sébastien Lecornu, ο οποίος υποστήριξε ότι μια τέτοια απόφαση θα κατέστρεφε το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο της Γαλλίας: την εμπιστοσύνη. Και εδώ βρίσκεται η δεύτερη διάσταση του προβλήματος.

Ακόμη και πέρα από τα νομικά εμπόδια, μια μονομερής διαγραφή κρατικού χρέους που βρίσκεται στα χέρια του Ευρωσυστήματος θα δημιουργούσε σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία της Γαλλίας και για τον τρόπο με τον οποίο οι αγορές θα αποτιμούσαν στο μέλλον το γαλλικό κρατικό χρέος.

Γιατί η πρόταση ακούγεται τόσο ελκυστική

Σε πρώτη ανάγνωση, η λογική του Mélenchon μοιάζει εξαιρετικά απλή. Εάν το κράτος χρωστά ένα μεγάλο ποσό σε μια κεντρική τράπεζα που αποτελεί μέρος του δημόσιου ευρωπαϊκού συστήματος, γιατί να μη διαγραφεί απλώς το χρέος; Το πρόβλημα βρίσκεται στο προηγούμενο που θα δημιουργούσε. Εάν μία κυβέρνηση μπορούσε να απαιτήσει τη διαγραφή των ομολόγων της που κατέχει το Ευρωσύστημα, το ίδιο θα μπορούσαν να απαιτήσουν και οι υπόλοιπες κυβερνήσεις.

Τότε η ακολουθία θα μπορούσε να είναι: αγορά κρατικών ομολόγων από το Ευρωσύστημα → διαγραφή τους → ουσιαστική χρηματοδότηση κρατικών δαπανών μέσω της κεντρικής τράπεζας.

Ακριβώς αυτό επιχειρεί να αποτρέψει η απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το μεγάλο ερώτημα: Ποιος θα πλήρωνε τελικά;

Η διαγραφή ενός χρέους δεν σημαίνει ότι εξαφανίζεται οικονομικά χωρίς συνέπειες. Τα κρατικά ομόλογα αποτελούν περιουσιακά στοιχεία στους ισολογισμούς των κεντρικών τραπεζών. Η ακύρωσή τους θα δημιουργούσε αντίστοιχη απώλεια στην πλευρά του ενεργητικού. Το ακριβές οικονομικό αποτέλεσμα θα εξαρτιόταν από τον τρόπο εφαρμογής μιας τέτοιας απόφασης και από τη διαχείριση των ισολογισμών των κεντρικών τραπεζών.

Το σημαντικότερο όμως ζήτημα θα ήταν θεσμικό: η σχέση μεταξύ κυβερνήσεων και ανεξάρτητης κεντρικής τράπεζας θα άλλαζε ριζικά. Αν οι αγορές θεωρούσαν ότι οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να αγοράζουν κρατικό χρέος το οποίο αργότερα πολιτικές κυβερνήσεις μπορούν να απαιτούν να διαγραφεί, η διάκριση μεταξύ νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής θα γινόταν πολύ δυσκολότερο να διατηρηθεί.

Η πρόταση αποκτά πλέον εκλογική σημασία

Η συζήτηση δεν είναι απλώς θεωρητική. Η Γαλλία οδηγείται σε προεδρικές εκλογές τον Απρίλιο και ο Mélenchon εμφανίζεται ενισχυμένος στις δημοσκοπήσεις. Πρόσφατη μέτρηση της Toluna-Harris Interactive τοποθετεί την υποστήριξή του περίπου στο 16%, έναντι 12% τον Απρίλιο, δίνοντάς του σύμφωνα με το δημοσίευμα σημαντικές πιθανότητες να διεκδικήσει την είσοδό του στον δεύτερο γύρο. Αυτό σημαίνει ότι μια ιδέα η οποία μέχρι πρόσφατα μπορούσε να αντιμετωπίζεται ως περιθωριακή οικονομική πρόταση αποκτά πλέον διαφορετικό πολιτικό βάρος.

Και η συζήτηση αφορά πολύ περισσότερα από τη Γαλλία.

Τι θα σήμαινε για την Ευρωζώνη

Εάν η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης έθετε επίσημα ζήτημα διαγραφής του κρατικού χρέους που βρίσκεται στο Ευρωσύστημα, η αντιπαράθεση θα αφορούσε τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας του ευρώ. Το ερώτημα θα ήταν εάν η ΕΚΤ παραμένει μια ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα που ασκεί νομισματική πολιτική ή εάν μπορεί να μετατραπεί, έστω εμμέσως, σε μηχανισμό χρηματοδότησης και διαγραφής των χρεών των κρατών. Για τη Lagarde, η απάντηση είναι σαφής: οι ευρωπαϊκές Συνθήκες δεν επιτρέπουν κάτι τέτοιο.

Για τον Mélenchon, αντίθετα, οι τίτλοι μπορούν απλώς να καταλήξουν… στη φωτιά.

Η πραγματική σύγκρουση, επομένως, δεν αφορά μόνο το γαλλικό δημόσιο χρέος. Αφορά δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για το ποιος πρέπει να πληρώνει το κόστος του κρατικού δανεισμού και πού τελειώνει η δημοσιονομική κυριαρχία μιας κυβέρνησης μέσα σε μια νομισματική ένωση.