Σουηδία: Η ακροδεξιά υποχώρησε την ώρα που η AfD σαρώνει στη Γερμανία – Γιατί η Ευρώπη κινείται σε δύο κατευθύνσεις

Από το 20,5% στο 17,6%

Το 2022 οι Sweden Democrats είχαν προκαλέσει πολιτικό σεισμό. Με 20,5% είχαν αναδειχθεί δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα της χώρας και μεγαλύτερη δύναμη από τους κεντροδεξιούς Moderates. Τέσσερα χρόνια αργότερα, αντί για το επόμενο άλμα, ήρθε η πρώτη υποχώρηση. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα αποτελέσματα, περιορίζονται περίπου στο 17,6%, χάνοντας σχεδόν τρεις ποσοστιαίες μονάδες και υποχωρώντας στην τρίτη θέση. Το γεγονός έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αυτή τη φορά το διακύβευμα ήταν πολύ μεγαλύτερο.

Το 2022 ο πρωθυπουργός Ulf Kristersson είχε σχηματίσει κυβέρνηση με τους Moderates, τους Χριστιανοδημοκράτες και τους Φιλελεύθερους, στηριζόμενος κοινοβουλευτικά στους Sweden Democrats. Οι τελευταίοι έμειναν έξω από το υπουργικό συμβούλιο, αλλά απέκτησαν σημαντική επιρροή στην κυβερνητική πολιτική. Για τις εκλογές του 2026 ο Kristersson είχε κάνει το επόμενο βήμα: είχε δηλώσει ότι ήταν έτοιμος να τους προσφέρει υπουργικές θέσεις εφόσον το δεξιό μπλοκ κέρδιζε. Η κάλπη επομένως μετατράπηκε, σε σημαντικό βαθμό, σε δημοψήφισμα για το εάν η σουηδική ακροδεξιά θα περνούσε για πρώτη φορά από την επιρροή στην άμεση κυβερνητική εξουσία.

Και η πρώτη απάντηση των ψηφοφόρων φαίνεται να είναι αρνητική.

Αλλά υπάρχει ένα παράδοξο

Θα ήταν όμως μεγάλο λάθος να διαβάσει κανείς το αποτέλεσμα ως επιστροφή της Σουηδίας στην πολιτική πραγματικότητα της προηγούμενης δεκαετίας. Γιατί οι Sweden Democrats μπορεί να έχασαν ψήφους. Οι ιδέες τους όμως έχουν κερδίσει πολύ περισσότερο έδαφος. Η Σουηδία των τελευταίων τεσσάρων ετών ακολούθησε πολύ αυστηρότερη πολιτική στο μεταναστευτικό, ενώ η καταπολέμηση της εγκληματικότητας των συμμοριών μετατράπηκε σε κεντρικό ζήτημα της πολιτικής ατζέντας. Το Reuters επισημαίνει ότι η χώρα μετακινήθηκε μέσα σε τέσσερα χρόνια από ένα από τα πιο φιλόξενα ευρωπαϊκά κράτη για τους μετανάστες σε ένα από εκείνα με τα αυστηρότερα καθεστώτα ασύλου.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον: η αυστηρότερη στάση απέναντι στη μετανάστευση δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικό χαρακτηριστικό της δεξιάς. Μεγάλο μέρος της έχει ενσωματωθεί στο πολιτικό mainstream. Αυτό δημιουργεί μια πολύ διαφορετική ερμηνεία του αποτελέσματος. Οι Sweden Democratsμπορεί να έχασαν επειδή, σε έναν βαθμό, κέρδισαν τη μάχη των ιδεών τους. Όταν τα παραδοσιακά κόμματα υιοθετούν τμήματα μιας πολιτικής ατζέντας που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ακραία, ο ψηφοφόρος μπορεί πλέον να επιλέξει την πολιτική χωρίς να επιλέξει το κόμμα που την εισήγαγε.

Η μετανάστευση δεν ήταν πλέον το μοναδικό θέμα

Υπάρχει και μια δεύτερη αλλαγή. Η σουηδική προεκλογική συζήτηση δεν περιστράφηκε αποκλειστικά γύρω από τη μετανάστευση. Υγεία, κοινωνικό κράτος, οικονομία, κόστος ζωής και δημόσιες υπηρεσίες απέκτησαν πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα, ενώ τόσο η κυβέρνηση όσο και η αντιπολίτευση συμφωνούν πλέον σε αρκετές από τις μεγάλες επιλογές για ασφάλεια, επανεξοπλισμό και στήριξη της Ουκρανίας. Αυτό έχει σημασία για ένα κόμμα όπως οι Sweden Democrats.

Όσο η μετανάστευση και η εγκληματικότητα κυριαρχούν απόλυτα στην πολιτική ατζέντα, βρίσκονται στο δικό τους προνομιακό γήπεδο. Όσο όμως οι ψηφοφόροι επιστρέφουν σε ζητήματα όπως υγεία, εισόδημα, κοινωνικές υπηρεσίες και οικονομία, τα παραδοσιακά κόμματα αποκτούν ξανά μεγαλύτερο χώρο.

Και τότε κοιτάζει κανείς τη Γερμανία

Εδώ ακριβώς γίνεται το σουηδικό αποτέλεσμα πραγματικά ενδιαφέρον για ολόκληρη την Ευρώπη. Γιατί σχεδόν ταυτόχρονα στη Γερμανία συμβαίνει το αντίθετο. Η AfD καταγράφει εντυπωσιακές επιδόσεις και έχει μετατραπεί σε κυρίαρχη δύναμη σε τμήματα της ανατολικής Γερμανίας. Άρα η απλή αφήγηση ότι "η Ευρώπη κινείται προς τα δεξιά" δεν αρκεί πλέον. Δύο χώρες μπορούν να αντιμετωπίζουν κοινά ευρωπαϊκά προβλήματα – μετανάστευση, ενεργειακό κόστος, πόλεμο στην Ουκρανία, οικονομική ανασφάλεια, αποδυνάμωση των παραδοσιακών κομμάτων – και παρ' όλα αυτά να παράγουν διαφορετικές πολιτικές αντιδράσεις.

Το ερώτημα είναι γιατί.

Στη Σουηδία η δεξιά κυβέρνησε ήδη με τη στήριξή τους

Μια πιθανή εξήγηση βρίσκεται ακριβώς εκεί. Οι Sweden Democrats δεν μπορούσαν πλέον να εμφανίζονται ως απολύτως εξωτερική αντισυστημική δύναμη. Επί τέσσερα χρόνια στήριζαν την κυβέρνηση Kristersson και είχαν ουσιαστική επιρροή στην πολιτική της. Η συμμετοχή στην εξουσία – ακόμη και χωρίς υπουργούς – αλλάζει τη σχέση ενός λαϊκιστικού κόμματος με τον ψηφοφόρο. Δεν μπορεί πλέον να υποστηρίζει πειστικά ότι για όλα ευθύνεται το "σύστημα" όταν το ίδιο αποτελεί μέρος της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας που στηρίζει την κυβέρνηση.

Στη Γερμανία, αντίθετα, η AfD εξακολουθεί να βρίσκεται πίσω από το περίφημο Brandmauer, το "τείχος προστασίας" που έχουν υψώσει τα υπόλοιπα κόμματα αρνούμενα κυβερνητική συνεργασία μαζί της. Αυτό έχει προφανή δημοκρατική και ιστορική λογική στη Γερμανία. Δημιουργεί όμως και ένα πολιτικό παράδοξο. Η AfD μπορεί να συνεχίζει να εμφανίζεται ως το κόμμα που δεν έχει κυβερνήσει ποτέ και επομένως δεν ευθύνεται για τίποτα.

Το σουηδικό πείραμα

Η Σουηδία προσφέρει επομένως ένα ενδιαφέρον ευρωπαϊκό πολιτικό πείραμα. Τι συμβαίνει όταν ένα ριζοσπαστικό δεξιό κόμμα παύει να είναι παρίας; Η πρώτη πιθανότητα είναι αυτή που φοβούνται οι αντίπαλοί του: νομιμοποιείται, μεγαλώνει και τελικά καταλαμβάνει την εξουσία. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη. Μόλις αποκτήσει πραγματική πολιτική επιρροή, αρχίζει να υφίσταται την ίδια φθορά που υφίστανται όλα τα κόμματα εξουσίας.

• Οι συμβιβασμοί γίνονται αναπόφευκτοι.
• Οι υποσχέσεις συγκρούονται με την πραγματικότητα.
• Και ο αντισυστημικός ψηφοφόρος ανακαλύπτει ότι το κόμμα διαμαρτυρίας έχει γίνει μέρος του συστήματος που κατήγγελλε.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν αυτό εξηγεί την υποχώρηση των Sweden Democrats. Αλλά είναι μια υπόθεση που αξίζει να παρακολουθήσουμε πολύ προσεκτικά.

Η νίκη της Andersson έχει και ένα μεγάλο πρόβλημα

Υπάρχει, τέλος, ένας λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε το αποτέλεσμα ως καθαρή νίκη της σουηδικής κεντροαριστεράς. Οι ίδιοι οι Σοσιαλδημοκράτες οδεύουν, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα, σε ποσοστό κάτω από 28%, δηλαδή σε μία από τις χειρότερες εκλογικές επιδόσεις της μακράς ιστορίας τους. Και ακόμη κι αν το σημερινό προβάδισμα των 176–173 εδρών επιβεβαιωθεί, η Andersson θα πρέπει να λύσει ένα εξαιρετικά δύσκολο κυβερνητικό παζλ. Το Centre Party αρνείται να συμμετάσχει σε κυβέρνηση μαζί με το Left Party, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης διαφωνούν σε σημαντικά ζητήματα, από τη φορολόγηση του πλούτου έως την πυρηνική ενέργεια.

Άρα: 176 έδρες δεν σημαίνουν αυτομάτως σταθερή κυβέρνηση.

Και η Σουηδία μπορεί να περάσει από το εκλογικό θρίλερ σε ένα ακόμη δυσκολότερο θρίλερ κυβερνητικών διαπραγματεύσεων.

Το πραγματικό μήνυμα από τη Σουηδία

Η χθεσινή κάλπη δεν αποδεικνύει ότι τελείωσε η άνοδος της ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής δεξιάς. Κάθε άλλο. Οι Sweden Democrats παραμένουν μια τεράστια πολιτική δύναμη με σχεδόν έναν στους πέντε ψηφοφόρους, ενώ μεγάλο μέρος της ατζέντας που κάποτε τους απομόνωνε έχει ήδη μετακινηθεί προς το κέντρο της σουηδικής πολιτικής. Αλλά αποδεικνύει κάτι ίσως σημαντικότερο: η άνοδος αυτών των κομμάτων δεν είναι μονόδρομος.

Και η σύγκριση με τη Γερμανία δημιουργεί ένα ερώτημα που θα απασχολήσει όλο και περισσότερο την ευρωπαϊκή πολιτική. Τι περιορίζει αποτελεσματικότερα ένα ριζοσπαστικό κόμμα; Να παραμένει μονίμως αποκλεισμένο από την εξουσία, διατηρώντας άθικτη την αντισυστημική του ταυτότητα; Ή να πλησιάσει αρκετά την εξουσία ώστε να αναγκαστεί να αναλάβει και το κόστος της;

Η Σουηδία μόλις μας έδωσε ένα πρώτο – και εξαιρετικά ενδιαφέρον – στοιχείο για την απάντηση.