Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά εδώ και σχεδόν τέσσερις εβδομάδες, προκαλώντας αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, χωρίς να διαφαίνεται σαφές τέλος στην κρίση.
Οι απειλές και οι επιθέσεις του Ιράν κατά πλοίων στον Περσικό Κόλπο έχουν αυξήσει τον κίνδυνο διέλευσης σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει σχεδόν διακοπεί η ναυσιπλοΐα στο στενό πέρασμα, που αποτελεί βασική οδό για περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και για λιπάσματα ζωτικής σημασίας για τη γεωργία.
Καθώς η ενεργειακή κρίση βαθαίνει, ο πρόεδρος των Ηνωμένες Πολιτείες, Ντόναλντ Τραμπ, προβάλλει διπλωματικές πρωτοβουλίες για τον τερματισμό του αποκλεισμού, ενώ παράλληλα προχωρά στην αποστολή χιλιάδων επιπλέον στρατιωτών στη Μέση Ανατολή και εξετάζει το ενδεχόμενο συνοδείας πετρελαιοφόρων από το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό.
Ωστόσο, το Ιράν διατηρεί σε μεγάλο βαθμό το πάνω χέρι - εν μέρει λόγω των ανορθόδοξων μεθόδων πολέμου που χρησιμοποιεί, όπως φθηνά drones και θαλάσσιες νάρκες, και εν μέρει λόγω της γεωγραφικής του θέσης. Οι δύο αυτοί παράγοντες καθιστούν δυσκολότερη για τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλους την προστασία των πλοίων ή τον στρατιωτικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Παράλληλα, η διατήρηση του ελέγχου είναι οικονομικά επωφελής για την Τεχεράνη. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι θα συνεχίσουν να επιβάλλουν τέλη για την ασφαλή διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων, μετά από έκθεση της Lloyd’s List Intelligence στις 23 Μαρτίου, σύμφωνα με την οποία τουλάχιστον δύο πλοία κατέβαλαν μεγάλα ποσά για να περάσουν.
Γιατί η γεωγραφία ευνοεί το Ιράν;
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 24 μίλια στο στενότερο σημείο τους, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ανάλυσης Vortexa. Ωστόσο, σχεδόν όλη η ναυσιπλοΐα διέρχεται από δύο βασικές θαλάσσιες λωρίδες, οι οποίες είναι ακόμη πιο περιορισμένες σε πλάτος.
"Χαρακτηρίζεται ως σημείο στραγγαλισμού (chokepoint) για πολύ καλό λόγο. Υποτίθεται ότι υπάρχουν πολλά τέτοια σημεία στον κόσμο, όμως θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο, γιατί δεν υπάρχουν εναλλακτικές", δήλωσε ο Nick Childs, ανώτερος συνεργάτης για ναυτικές δυνάμεις και θαλάσσια ασφάλεια στο International Institute for Strategic Studies.
Ένα από τα βασικά προβλήματα για τα πλοία, αλλά και για ενδεχόμενες επιχειρήσεις συνοδείας, είναι ότι τα περιθώρια ελιγμών είναι εξαιρετικά περιορισμένα.
"Στον ανοιχτό ωκεανό υπάρχει πάντα η δυνατότητα αλλαγής πορείας· σε ένα στενό πέρασμα ή μια κλειστή θάλασσα, αυτή η επιλογή δεν υφίσταται", δήλωσε ο Kevin Rowlands, επιμελητής περιοδικού στο Royal United Services Institute.
"Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν δεν χρειάζεται απαραίτητα να εντοπίσει και να κυνηγήσει τους στόχους του. Μπορεί απλώς να περιμένει".
Πέραν τούτου, το Ιράν διαθέτει σχεδόν 1.000 μίλια ακτογραμμής, από την οποία μπορεί να εκτοξεύει αντιαποβατικούς πυραύλους. Οι συστοιχίες αυτές είναι κινητές, γεγονός που δυσχεραίνει τον εντοπισμό και την εξουδετέρωσή τους, ενώ η εκτεταμένη ακτογραμμή του Περσικού Κόλπου επιτρέπει στο Ιράν να πλήττει στόχους πολύ πέρα από τα Στενά του Ορμούζ.
"Στη βόρεια, ιρανική πλευρά δεν υπάρχει επίπεδο έδαφος. Υπάρχουν λόφοι, βουνά, κοιλάδες, κατοικημένες περιοχές και υπεράκτια νησιά. Όλα αυτά καθιστούν δυσκολότερο τον εντοπισμό μιας επερχόμενης απειλής και διευκολύνουν το Ιράν να αποκρύπτει κινητά οπλικά συστήματα", πρόσθεσε ο Rowlands.
Ποιες απειλές αντιμετωπίζουν τα πλοία στα Στενά του Ορμούζ;
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η ικανότητα του Ιράν να προκαλεί ζημιές σε εμπορικά πλοία, μέσω του φάσματος των επιθετικών του μέσων, έχει μειωθεί από την έναρξη του πολέμου.
"Εν τούτοις, είναι σχεδόν αδύνατο να μηδενιστεί πλήρως ο κίνδυνος και μπορούμε να αναμένουμε ότι τα πλοία θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν ένα υπολειπόμενο επίπεδο απειλής για κάποιο διάστημα, από ορισμένα ή και από όλα αυτά τα συστήματα", σύμφωνα με τον Rowlands.
"Η πολυπλοκότητα των απειλών σημαίνει ότι οποιαδήποτε επιχείρηση συνοδείας πλοίων θα πρέπει πιθανότατα να υπερβαίνει το παραδοσιακό μοντέλο νηοπομπής πολεμικών πλοίων που κινούνται μπροστά και πίσω από τα δεξαμενόπλοια", τόνισε ο Rowlands. "Είναι πιο πιθανό μια ναυτική αποστολή να βασιστεί σε πολυεπίπεδη άμυνα, με επιτήρηση από δορυφόρους, αεροσκάφη περιπολίας και εναέρια drones. Τα πλοία ενδέχεται να ακολουθούν συγκεκριμένες διαδρομές που έχουν προηγουμένως εκκαθαριστεί από νάρκες", ανέφερε.
"Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταφέρει να αποδυναμώσουν σημαντικά πολλές από τις συμβατικές ναυτικές δυνατότητες του Ιράν", ανέφερε ο Nick Childs. "Ωστόσο, η μεγαλύτερη απειλή εξακολουθεί να προέρχεται από το ανορθόδοξο οπλοστάσιο της Τεχεράνης, όπως drones, ταχύπλοα σκάφη επιθέσεων και ακόμη και μη επανδρωμένα σκάφη γεμάτα εκρηκτικά".
"Αν οι Ιρανοί αποφασίσουν να ποντίσουν νάρκες, μπορούν να τις ρίξουν από την πρύμνη ενός κατά τα άλλα αθώου φαινομενικά ντάου (παραδοσιακού ιστιοφόρου)", δήλωσε ο Childs. "Παρότι οι ΗΠΑ έχουν πιθανότατα λάβει υπόψη τα κύρια ιρανικά υποβρύχια, ενδέχεται να υπάρχουν ακόμη “μίνι υποβρύχια” που πρέπει να υπολογιστούν", πρόσθεσε, αναφερόμενος σε μικρά υποβρύχια που μπορούν να επιχειρούν σε ρηχά νερά.
Σύμμαχοι των ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και το Μπαχρέιν, εργάζονται επίσης για την κατάρτιση αποτελεσματικών σχεδίων προστασίας της διεθνούς ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Πού βρίσκεται η κατάσταση σήμερα;
Το Ιράν έχει επιτεθεί σε τουλάχιστον 19 πλοία κοντά στα Στενά του Ορμούζ, στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν δεν χρειάζεται καν να καταστρέψει πλοία για να πετύχει τον στόχο του, δηλαδή τη διατάραξη του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας. Όσο η απειλή παραμένει υψηλή, οι ναυτιλιακές εταιρείες δύσκολα θα αναλάβουν το ρίσκο να επαναλάβουν τη διέλευση. Ωστόσο, ορισμένα πλοία που συνδέονται με το Ιράν, την Κίνα, την Ινδία και το Πακιστάν έχουν καταφέρει να περάσουν.
Η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι "μη εχθρικά πλοία" μπορούν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, εφόσον συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές. Σύμφωνα με έκθεση της Lloyd’s List Intelligence, τουλάχιστον 16 πλοία έχουν περάσει, μεταξύ των οποίων ένα που φέρεται να κατέβαλε τέλος ύψους 2 εκατ. δολαρίων, καθώς και αρκετά "πλοία-φαντάσματα" που χρησιμοποιούσαν ψευδείς ταυτότητες διαλυμένων σκαφών. Ακόμη κι αν η κίνηση των δεξαμενόπλοιων αποκατασταθεί πλήρως, θα χρειαστεί χρόνος για να αποσυμφορηθεί η κατάσταση: σχεδόν 2.000 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα εντός του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με τον International Maritime Organization.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προβάλλει αυτό που χαρακτηρίζει ως πρόοδο σε διπλωματικό επίπεδο. Την ίδια ώρα, το Ιράν επιμένει ότι δεν βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και αναγνωρίζει ότι έχει υπάρξει ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω διαμεσολαβητών. Σύμφωνα με πρόσφατες εξελίξεις, οι επαφές φαίνεται να γίνονται έμμεσα, μέσω τρίτων χωρών ή μεσολαβητών, με την Τεχεράνη να απορρίπτει την ύπαρξη άμεσων συνομιλιών, παρά τις αντίθετες δηλώσεις από την Ουάσινγκτον.
Οι αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ σε διαπραγματεύσεις διατυπώνονται στα πλαίσια ενός σκηνικού ενίσχυσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας, με χιλιάδες πεζοναύτες και ναύτες των Ηνωμένες Πολιτείες να κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή. Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο CNN νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι η 11η Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών (MEU) και η αμφίβια δύναμη Boxer Amphibious Ready Group βρίσκονται καθ’ οδόν. Παράλληλα, είχε γίνει γνωστό ότι η αντίστοιχη μονάδα του αποβατικού πλοίου USS Tripoli αναπτύσσεται επίσης στην περιοχή, χωρίς να αποκαλύπτεται ο ακριβής προορισμός ή η αποστολή της.
Οι μονάδες αυτές χρησιμοποιούνται συνήθως σε επιχειρήσεις όπως εκκενώσεις και αμφίβιες αποστολές που απαιτούν μεταφορά δυνάμεων από πλοίο σε ξηρά, όπως επιδρομές και επιθέσεις. Αυτό έχει εντείνει τις εκτιμήσεις για ενδεχόμενη ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων, αν και η κυβέρνηση Τραμπ έχει μέχρι στιγμής αποκλείσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο στο Ιράν.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να ποντάρουν στο γεγονός ότι και μόνο η ανάπτυξη του αποβατικού πλοίου USS Tripoli και άλλων ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή, ως επίδειξη ισχύος, μπορεί να αρκεί για να μεταβάλει τους υπολογισμούς του Ιράν. Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στη λογική της "αποτροπής", δηλαδή της χρήσης στρατιωτικής ισχύος ως μέσου πίεσης και επηρεασμού της συμπεριφοράς του αντιπάλου, χωρίς απαραίτητα άμεση σύγκρουση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί επίσης με πλήγματα σε επιπλέον στόχους που σχετίζονται με το πετρελαϊκό εμπόριο του Ιράν, εάν συνεχιστεί ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ. Την περασμένη Παρασκευή, ο αμερικανικός στρατός έπληξε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί Kharg, από όπου διακινείται περίπου το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν. Οι εγκαταστάσεις που συνδέονται άμεσα με το πετρελαϊκό εμπόριο στο νησί, το οποίο τελεί υπό κυβερνητικό έλεγχο, δεν επλήγησαν, ωστόσο ο Τραμπ προειδοποίησε ότι ενδέχεται να αποτελέσουν τον επόμενο στόχο, κάτι που θα σηματοδοτούσε περαιτέρω κλιμάκωση.
Add comment
Comments