Με τις εμπορικές ροές να διαταράσσονται λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τη "στρατιωτικοποίηση" του εμπορίου πρώτων υλών, την επιβολή μονομερών δασμών και τα εθνικιστικά προγράμματα επιδοτήσεων και πρακτικές προμηθειών, ίσως φαίνεται αφελές να παραπονιέται κανείς ότι οι διεθνείς εμπορικοί κανόνες, όπως ορίζονται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), δεν τηρούνται. Η παγκοσμιοποίηση, μας λένε, ανήκει στο παρελθόν.
Δυστυχώς, ορισμένοι από όσους προωθούν αυτή την αφήγηση δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι προσφέρουν άλλοθι στους προστατευτιστές και τους μερκαντιλιστές παγκοσμίως. Όταν ο πρωθυπουργός του Καναδά, Mark Carney, δηλώνει ότι όσοι στήριξαν το εμπορικό σύστημα - το οποίο οδήγησε στη μεγαλύτερη αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης που έχει γνωρίσει ο κόσμος - μοιάζουν με καταστηματάρχες στην κομμουνιστική Τσεχοσλοβακία που γνωρίζουν ότι το σύστημα είναι ελαττωματικό αλλά προσποιούνται ότι λειτουργεί, προκαλεί πραγματική ζημιά στην υπόθεση των ανοιχτών αγορών.
Πάρα πολλοί στις ΗΠΑ έχουν αποδεχθεί - και μάλιστα διαδώσει - τον μύθο ότι η μεταποίηση καταστράφηκε από την Κίνα, ενώ στην πραγματικότητα η βιομηχανική παραγωγή στις ΗΠΑ αυξήθηκε συνολικά στον 21ο αιώνα, με τη χρηματοπιστωτική κρίση (εγχώριας προέλευσης) και την πανδημία Covid να ευθύνονται για τις μεγαλύτερες πτώσεις.
Δεν προκαλεί έκπληξη που οι υποστηρικτές των ανοιχτών αγορών αισθάνονται σε θέση άμυνας, ενώ ακόμη και κυβερνήσεις που παραδοσιακά υποστήριζαν τη φιλελευθεροποίηση των διεθνών κανόνων χάνουν τον προσανατολισμό τους, υψώνοντας εμπορικά εμπόδια που πλήττουν τους στενότερους εμπορικούς τους εταίρους και υιοθετώντας την άποψη ότι η ασφάλεια σημαίνει εγχώρια παραγωγή (κάτι που σπάνια ισχύει), αντί για διαφοροποιημένες πηγές εφοδιασμού.
Η Δύση δεν καθορίζει πλέον μόνη της τους κανόνες
Ακόμη και χωρίς την επιζήμια αφήγηση ότι η απελευθέρωση του εμπορίου είχε αρνητικές συνέπειες, το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα θα αντιμετώπιζε προκλήσεις. Οι ισορροπίες ισχύος μεταξύ των μελών του ΠΟΕ δεν θυμίζουν σε τίποτα την κατάσταση πριν από 30 χρόνια, όταν ένας σχετικά μικρός αριθμός χωρών με παρόμοιες, αγοραίες οικονομίες μπορούσε να θέτει τους κανόνες. Όταν η Κίνα κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο στο παγκόσμιο εμπόριο αγαθών και η Ινδία είναι η πέμπτη μεγαλύτερη και ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία, η Δύση δεν μπορεί πλέον να λειτουργεί όπως παλιά.
Η ανάπτυξη των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας και νέων κέντρων υψηλής τεχνολογίας σημαίνει ότι οι χώρες αντιμετωπίζουν ένα πιο σύνθετο εμπορικό περιβάλλον σε σχέση με την εποχή που οι μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις ήταν κυρίως δυτικές. Πολλοί τομείς έχουν πλέον νέους ανταγωνιστές, που λειτουργούν με διαφορετικά πρότυπα και σε χώρες με διαφορετικά οικονομικά μοντέλα. Η βαθιά ενοποίηση της παγκόσμιας οικονομίας σημαίνει ότι διαφορές σε εργασιακό κόστος, κοινωνικά μοντέλα ή περιβαλλοντικά πρότυπα επηρεάζουν άμεσα την αγορά, η οποία δεν είναι πλέον εθνική αλλά παγκόσμια.
Με αυτή την έννοια, οι κανόνες του διεθνούς εμπορικού συστήματος είναι θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα δεν προκύπτουν επειδή απέτυχε η παγκοσμιοποίηση, αλλά επειδή πέτυχε.
Η παγκοσμιοποίηση ως «θύμα» της επιτυχίας της
Αυτό θα πρέπει να προσφέρει κάποια παρηγοριά σε όσους υποστηρίζουν ένα ανοιχτό, φιλελεύθερο εμπορικό σύστημα, ακόμη και στις σημερινές συνθήκες. Το "Τζίνι βγήκε από το μπουκάλι" και ο κόσμος δεν μπορεί να επιστρέψει - εκτός από την περίπτωση ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου - στην κατάσταση των αρχών του 20ού αιώνα. Σε πρόσφατο συνέδριο εμπορίου, οι συμμετέχοντες εξέφραζαν ανησυχίες για τις προκλήσεις της διεθνούς συγκυρίας. Όταν ρωτήθηκαν αν το εμπόριο θα αυξηθεί ή θα μειωθεί το 2026, όλοι απάντησαν ότι θα αυξηθεί. Αν αυτό δεν συμβεί, δεν θα οφείλεται στους δασμούς του Trump ή στην αποτυχία συμφωνίας νέων κανόνων, αλλά σε κάτι πολύ πιο σοβαρό, όπως ένας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις του στην ενέργεια.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να υπάρξει εφησυχασμός ως προς την ανάγκη ύπαρξης διεθνών εμπορικών κανόνων. Παρότι ίσως είναι αδύνατο να επιτευχθεί η ιδανική παγκόσμια τάξη που οραματίστηκαν κατά την ίδρυση του ΠΟΕ, ένας κόσμος χωρίς κανένα πλαίσιο για τη διαχείριση διαφορών σχετικά με αθέμιτες πρακτικές, "οπλοποίηση" του εμπορίου ή ζητήματα εθνικής ασφάλειας θα μπορούσε να εντείνει τις πολιτικές εντάσεις, να μειώσει την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και να αυξήσει το κόστος για τους καταναλωτές.
Ο ρόλος των νέων συμφωνιών και των ΗΠΑ
Ειρωνικά, η μονομερής στάση των ΗΠΑ έχει ωθήσει άλλες χώρες να ενισχύσουν τέτοια πλαίσια συνεργασίας. Η Ινδία - παραδοσιακά διστακτική σε εμπορικές συμφωνίες - έχει συνάψει συμφωνίες με το Ηνωμένο Βασίλειο και την ΕΕ και επανεκκινεί διαπραγματεύσεις με τον Καναδά, ενώ η ΕΕ και το CPTPP διερευνούν στενότερη συνεργασία, για παράδειγμα στο ψηφιακό εμπόριο. Το σημαντικό είναι ότι η αμερικανική προσέγγιση δεν οδήγησε σε μαζική μίμηση από άλλες χώρες.
Ο ΠΟΕ εξακολουθεί να έχει σημασία
Η 14η Υπουργική Διάσκεψη του ΠΟΕ (26–29 Μαρτίου) αποτυπώνει τη διττή στάση των χωρών απέναντι στους εμπορικούς κανόνες. Από τη μία πλευρά, μια συνολική μεταρρύθμιση του οργανισμού φαίνεται πιο μακρινή από ποτέ. Ακόμη και σε ζητήματα όπου υπάρχει θεωρητική συμφωνία, πολιτικές διαφωνίες παρεμβαίνουν. Για παράδειγμα, ενώ όλοι συμφωνούν στην παράταση της αναστολής δασμών στο ηλεκτρονικό εμπόριο, υπάρχει διαφωνία για τη διάρκειά της.
Από την άλλη πλευρά, παρατηρούνται θετικές εξελίξεις: τα μέλη έδειξαν λιγότερη ανοχή σε τακτικές παρεμπόδισης, επιτρέποντας την προώθηση συμφωνιών μεταξύ πρόθυμων χωρών, ακόμη και σε προσωρινή βάση.
Το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα παραμένει σε λειτουργία, αν και ατελές και πιεσμένο. Παρά την αυξημένη αβεβαιότητα, αρκετές χώρες αναγνωρίζουν ότι ο προστατευτισμός θα επιδεινώσει την κατάσταση.
Η παγκοσμιοποίηση δεν έχει τελειώσει - απλώς εξελίσσεται σε ένα πιο σύνθετο και ανταγωνιστικό περιβάλλον.
Add comment
Comments