Ο Τούρκος πρόεδρος Recep Tayyip Erdoğan καταδίκασε εξαρχής τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν. Στη συνέχεια, ιρανικοί πύραυλοι εισήλθαν στον τουρκικό εναέριο χώρο και Ισραηλινοί αξιωματούχοι κατηγόρησαν την Άγκυρα ότι στρέφει περισσότερη οργή προς την Ιερουσαλήμ παρά προς την Τεχεράνη.
Οι ανταλλαγές αυτές δηλώσεων, όξυναν περαιτέρω τις ήδη επιβαρυμένες σχέσεις Ισραήλ - Τουρκίας και τις μετέτρεψαν σε διαμάχη όχι μόνο για τη ρητορική, αλλά και για την αποτροπή, την περιφερειακή τάξη και το ποιος πραγματικά κλιμακώνει τον πόλεμο.
Η ρήξη δεν ξεκίνησε με το Ιράν. Κάποτε στενοί στρατηγικοί εταίροι με ισχυρούς στρατιωτικούς δεσμούς, το Ισραήλ και η Τουρκία είδαν τις σχέσεις τους να καταρρέουν μετά την επιδρομή στο Mavi Marmara το 2010. Η αποκατάσταση πλήρων διπλωματικών σχέσεων και ανταλλαγής πρεσβευτών το 2022 δεν άντεξε τον πόλεμο στη Γάζα. Μετά τον Οκτώβριο του 2023, η Άγκυρα ανακάλεσε τον πρέσβη της για διαβουλεύσεις, κλιμάκωσε την κριτική της προς το Ισραήλ και το 2024 ανέστειλε το εμπόριο με τη χώρα.
Μέχρι τον Απρίλιο του 2026, η ρήξη ήταν εμφανής όχι μόνο σε επίπεδο πολιτικής αλλά και στον τόνο. Ισραηλινοί διπλωμάτες είχαν ήδη αποχωρήσει από το προξενείο στην Κωνσταντινούπολη μετά τη διπλωματική κατάρρευση που ακολούθησε τον πόλεμο στη Γάζα. Η απουσία ισραηλινού προσωπικού όταν ένοπλοι επιτέθηκαν στο κτίριο που στεγάζει το ισραηλινό προξενείο στην Κωνσταντινούπολη στις 7 Απριλίου υπογράμμισε πόσο είχαν επιδεινωθεί οι σχέσεις σε σχέση με τη σύντομη αισιοδοξία του 2022.
Ο πόλεμος στο Ιράν έδωσε νέα διάσταση σε αυτή την επιδείνωση. Στις 28 Φεβρουαρίου, ο Erdoğan δήλωσε ότι οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις παραβιάζουν την κυριαρχία του Ιράν και διαταράσσουν την ειρήνη του ιρανικού λαού, ενώ χαρακτήρισε επίσης απαράδεκτες τις ιρανικές επιθέσεις αντιποίνων κατά χωρών του Κόλπου.
Δύο ημέρες αργότερα, χαρακτήρισε τα πλήγματα "σαφή παραβίαση" του διεθνούς δικαίου, προσθέτοντας: "Ως γείτονες και αδελφοί τους, συμμεριζόμαστε τον πόνο του ιρανικού λαού". Αυτή η στάση ενίσχυσε τις ισραηλινές κατηγορίες ότι ο Erdoğan τοποθετείται πιο κοντά στην Τεχεράνη, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζει την Τουρκία ως περιφερειακό διαμεσολαβητή.
Η εντονότερη διαμάχη προέκυψε όταν ο πόλεμος έφτασε στον τουρκικό εναέριο χώρο. Τα πρακτορεία Reuters και AP ανέφεραν επαναλαμβανόμενα περιστατικά τον Μάρτιο, κατά τα οποία ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι εισήλθαν στον τουρκικό εναέριο χώρο και αναχαιτίστηκαν από αεράμυνες του ΝΑΤΟ, με συντρίμμια να πέφτουν στη νοτιοανατολική Τουρκία, χωρίς θύματα. Η Άγκυρα διαμαρτυρήθηκε επίσημα και προειδοποίησε την Τεχεράνη ότι τέτοιες παραβιάσεις είναι απαράδεκτες. Ωστόσο, δεν υπήρξε τουρκική στρατιωτική απάντηση κατά του Ιράν, ούτε ενεργοποιήθηκε το Άρθρο 4 ή το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Η διαμάχη μεταφέρθηκε στη συνέχεια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σε αναρτήσεις Τούρκων αξιωματούχων και φιλοκυβερνητικών λογαριασμών στο X, ο Erdoğan και άλλοι αξιωματούχοι παρουσίασαν τον πόλεμο ως αποσταθεροποιητικό, παράνομο και πολιτικά ωφέλιμο για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu.
Σε ένα ευρέως διαδεδομένο μήνυμα, ο Erdoğan ανέφερε: "Κάθε σταγόνα αίματος που χύνεται σε έναν πόλεμο που προκλήθηκε από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν θα παρατείνει την πολιτική επιβίωση του Netanyahu". Λογαριασμοί της τουρκικής προεδρίας επανέλαβαν επίσης ότι η Τουρκία δεν ενέκρινε ούτε τις επιθέσεις στο Ιράν ούτε τα ιρανικά αντίποινα.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι απάντησαν δημόσια. Σύμφωνα με αναφορές, ο Netanyahu έγραψε στις 11 Απριλίου στο X ότι "το Ισραήλ υπό την ηγεσία μου θα συνεχίσει να πολεμά το τρομοκρατικό καθεστώς του Ιράν και τους πληρεξουσίους του, σε αντίθεση με τον Erdoğan, που τους ανέχεται και σφαγιάζει τους ίδιους τους Κούρδους πολίτες του".
Ισραηλινά μέσα ανέφεραν επίσης ότι ο υπουργός Άμυνας Israel Katz κατηγόρησε τον Erdoğan ότι δεν αντέδρασε δυναμικά ακόμη και μετά την είσοδο ιρανικών πυραύλων στον τουρκικό εναέριο χώρο, παρουσιάζοντάς τον ως ηγέτη με ρητορική χωρίς πράξεις.
Ο πολιτικός αναλυτής Kobi Michael εκτίμησε ότι μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση Ισραήλ - Τουρκίας παραμένει απίθανη, καθώς και οι δύο χώρες είναι στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, οι οποίες διαθέτουν σημαντική επιρροή. Υποστήριξε ότι ο Erdoğan βλέπει ευκαιρία στην αδυναμία του Ιράν, την περιφερειακή αστάθεια και τα διπλωματικά προβλήματα του Ισραήλ, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη στρατηγική θέση της Τουρκίας και να αναδειχθεί σε ηγέτη του σουνιτικού κόσμου.
Αντίθετη άποψη εξέφρασε ο Barın Kayaoğlu, ο οποίος παρουσίασε την Τουρκία ως ανεξάρτητο δρώντα που παρερμηνεύεται από το Ισραήλ. Υποστήριξε ότι η Τουρκία έχει αποδείξει τον ρόλο της στην περιφερειακή ασφάλεια και απέρριψε τους ισχυρισμούς περί ΝΑΤΟϊκής διάστασης της κρίσης, τονίζοντας ότι δεν υπήρξε επίκληση των σχετικών άρθρων της Συμμαχίας.
Προειδοποίησε επίσης ότι οποιαδήποτε στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών θα ήταν καταστροφική, ενώ εκτίμησε ότι η εξομάλυνση των σχέσεων θα μπορούσε να επανέλθει μόνο μετά από σημαντική πολιτική αλλαγή στο Ισραήλ.
Οι δύο αναλυτές προσφέρουν διαφορετικές ερμηνείες της ίδιας κρίσης: ο Michael βλέπει τον Erdoğan να εκμεταλλεύεται τον πόλεμο και την αδυναμία του Ιράν, ενώ ο Kayaoğlu θεωρεί ότι η Τουρκία παρεξηγείται ως προς τη στάση της.
Το αποτέλεσμα είναι μια σχέση που δεν ορίζεται πλέον κυρίως από διπλωματικές διαφορές, αλλά από ανταγωνιστικές στρατηγικές αφηγήσεις που ενισχύονται σε πραγματικό χρόνο μέσω δηλώσεων, στρατιωτικών περιστατικών και πολιτικών μηνυμάτων.
Καμία πλευρά δεν φαίνεται να επιδιώκει άμεσα τον πόλεμο, ωστόσο κάθε νέα περιφερειακή κρίση ενισχύει την αντίληψη ότι η άλλη πλευρά δεν είναι απλώς αντίπαλος, αλλά μέρος της απειλής.
Add comment
Comments