Ένας τρόπος για να προωθηθεί ένας νέος φόρος είναι να αποδειχθεί με σοβαρά επιχειρήματα ότι πρόκειται για καλή ιδέα: να εντοπιστεί ένα πρόβλημα και να προταθεί μια λύση. Για παράδειγμα, αν οι εκπομπές άνθρακα είναι επιβλαβείς, τότε δικαιολογείται ένας φόρος άνθρακα.
Όταν όμως τέτοια τεκμηρίωση απουσιάζει, απομένει μόνο η επίκληση της “δικαιοσύνης”. Αυτό επιχειρεί ο Gabriel Zucman στο βιβλίο του “Πρέπει να φορολογήσουμε τους δισεκατομμυριούχους”. Στην πράξη δεν παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη οικονομική ανάλυση· το βιβλίο μοιάζει περισσότερο με μια σύντομη, συναισθηματική υπεράσπιση του οικονομικού λαϊκισμού, που στηρίζεται κυρίως στο επιχείρημα ότι “δεν είναι δίκαιο”.
Κάτι που έρχεται σε τόσο έντονη αντίθεση με την καθιερωμένη οικονομική σκέψη, ίσως θα έπρεπε να συνοδεύεται από πιο ισχυρές αποδείξεις.
Στην οικονομική πολιτική υπάρχει πάντα μια ισορροπία ανάμεσα στην αποτελεσματικότητα – το κατά πόσο ένας φόρος πετυχαίνει τον στόχο του – και την ισότητα, δηλαδή το πώς γίνεται αντιληπτός ως δίκαιος. Αν δεν μπορεί να στηριχθεί μια πρόταση στο ένα, συχνά επιστρατεύεται το άλλο. Για παράδειγμα, η ίση φορολόγηση κεφαλαιακών κερδών και εισοδήματος μπορεί να φαίνεται δίκαιη, αλλά θεωρείται αναποτελεσματική.
Στην περίπτωση του Zucman, απουσιάζει εντελώς η συζήτηση για την αποτελεσματικότητα. Και αυτό γιατί, σύμφωνα με την επικρατούσα οικονομική θεωρία –συμπεριλαμβανομένων των έργων του νομπελίστα Sir James Mirrlees για τη βέλτιστη φορολόγηση – δεν υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ ενός φόρου περιουσίας της τάξης του 2% στους δισεκατομμυριούχους. Η βασική ιδέα είναι ότι το κεφάλαιο, όταν επενδύεται σωστά, συμβάλλει στην αύξηση της μελλοντικής ευημερίας· γι’ αυτό και η υπερβολική φορολόγησή του θεωρείται επιζήμια.
Αυτή είναι η καθιερωμένη προσέγγιση που θα έπρεπε να αντικρούσει ο Zucman. Αντί γι’ αυτό, την παρακάμπτει και επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά σε επιχειρήματα περί δικαιοσύνης.
Διαβάστε ακόμα: Το κινεζικό μοντέλο δείχνει σημάδια κάμψης
Ως παράδειγμα, αναφέρει μια ιδιαιτερότητα του γαλλικού φορολογικού συστήματος, που επιτρέπει σε ορισμένους μέσω εταιρειών συμμετοχών να αναβάλλουν τη φορολόγηση μερισμάτων. Αν αυτό αποτελεί πρόβλημα, θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο της συγκεκριμένης νομοθεσίας. Ωστόσο, χρησιμοποιείται ως βασικό επιχείρημα για την επιβολή ενός γενικευμένου φόρου περιουσίας στους δισεκατομμυριούχους.
Προσωπικά εκφράζω επίσης την ανησυχία ότι, αν καθιερωθεί η αρχή ενός τέτοιου φόρου, είναι πιθανό με τον χρόνο να επεκταθεί και σε χαμηλότερα εισοδήματα, με υψηλότερους συντελεστές — όπως έχει συμβεί ιστορικά με άλλες μορφές φορολόγησης.
Σύμφωνα με τη θεωρία της βέλτιστης φορολόγησης, οι φόροι στην περιουσία απορρίπτονται για λόγους αποτελεσματικότητας. Η κυρίαρχη άποψη προκρίνει ένα σύστημα όπου η επένδυση δεν φορολογείται, ενώ φορολογείται η κατανάλωση, ιδίως με προοδευτικό τρόπο. Με απλά λόγια, τα χρήματα που επενδύονται ή επανεπενδύονται παραμένουν αφορολόγητα, ενώ φορολογούνται όταν χρησιμοποιούνται για κατανάλωση.
Ο ίδιος ο Zucman φαίνεται να αναγνωρίζει αυτή τη λογική, αλλά διαφωνεί με το αποτέλεσμα: ότι οι πλούσιοι δεν καταναλώνουν όλα τα εισοδήματά τους και έτσι αποφεύγουν τη φορολόγηση. Αντί να το δει ως χαρακτηριστικό ενός συστήματος που ενθαρρύνει την επένδυση, το αντιμετωπίζει ως αδικία.
Έτσι, το βασικό του επιχείρημα καταλήγει να είναι ηθικό: ότι είναι άδικο οι δισεκατομμυριούχοι να μπορούν να επανεπενδύουν τα κέρδη τους χωρίς να φορολογούνται. Από αυτή την οπτική προκύπτει και η πρόταση για φόρο περιουσίας - μια λύση που προφανώς, δεν στηρίζεται σε πιο σύνθετη οικονομική ανάλυση.
Αν το επιχείρημα αυτό μεταφραστεί σε όρους αποτελεσματικότητας, σημαίνει ουσιαστικά ότι θα πρέπει να περιοριστεί η δυνατότητα όσων επενδύουν επιτυχώς να συνεχίσουν να επενδύουν, και οι πόροι να κατευθυνθούν στο κράτος. Δεν είναι τυχαίο, επομένως, ότι η επιχειρηματολογία επικεντρώνεται στη “δικαιοσύνη” και όχι στην οικονομική αποδοτικότητα.
Τέλος, καταφεύγοντας σε κάποια ειρωνεία, προβαίνω σε δύο επισημάνσεις του Zucman: ότι στη Γαλλία οι φόροι αντιστοιχούν περίπου στο 51% του εθνικού εισοδήματος και ότι “το κράτος δεν σπαταλά τα φορολογικά του έσοδα”. Όπως υπονοεί, δεν είναι βέβαιο ότι τα δύο αυτά σημεία συνάδουν μεταξύ τους.
Add comment
Comments