Στις 17 Απριλίου, όταν ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Abbas Araghchi, ανακοίνωσε ότι το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει ξανά για την εμπορική ναυσιπλοΐα, η αντίδραση στο εσωτερικό της χώρας ήταν άμεση. Σκληροπυρηνικοί σχολιαστές, ημιεπίσημα μέσα ενημέρωσης και φωνές στην κρατική τηλεόραση αμφισβήτησαν τόσο τη χρονική στιγμή όσο και τη διατύπωση της δήλωσης.
Λίγες ημέρες αργότερα, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι το Στενό κλείνει εκ νέου, επικαλούμενες τη συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η αλληλουχία αυτή ερμηνεύθηκε από τμήματα του αμερικανικού Τύπου ως ένδειξη ρήγματος μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας και των στρατιωτικών σκληροπυρηνικών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η ερμηνεία αυτή, ωστόσο, απλουστεύει μια σύνθετη πραγματικότητα, καθώς βασίζεται στην εσφαλμένη υπόθεση ότι στο Ιράν υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών αποφάσεων.
Πού βρίσκεται η εξουσία
Ο πόλεμος δεν οδήγησε σε ένα διπλό σύστημα, όπου οι πολιτικοί εκφράζονται διαφορετικά από το στρατιωτικό κατεστημένο. Αντίθετα, η εξουσία έχει συγκεντρωθεί ακόμη περισσότερο σε έναν πυρήνα στρατιωτικής και ασφαλείας, περιορίζοντας τα περιθώρια ευελιξίας.
Το πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιος λαμβάνει σήμερα τις αποφάσεις. Από την έναρξη του πολέμου, η εξουσία έχει μετατοπιστεί προς έναν συνεκτικό πυρήνα που περιλαμβάνει το IRGC, το Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας και πολιτικές προσωπικότητες με στενούς δεσμούς με το σύστημα ασφαλείας.
Οι πολιτικοί θεσμοί - όπως η προεδρία και το υπουργείο Εξωτερικών - παραμένουν ενεργοί, αλλά ο ρόλος τους έχει μετασχηματιστεί. Δεν λειτουργούν πλέον ως ανεξάρτητα κέντρα στρατηγικής, αλλά ως φορείς υλοποίησης αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού. Σε αυτό το πλαίσιο, η διπλωματία δεν είναι ανεξάρτητη από τη στρατιωτική στρατηγική, αλλά ενσωματωμένη σε αυτήν.
Διαβάστε ακόμα: Η κρίση χρέους στις ΗΠΑ περνά μέσα από την υγεία
Ο ρόλος των βασικών προσώπων
Το το Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας και παραμένει βασικό όργανο λήψης αποφάσεων, με αυξημένη παρουσία στρατιωτικών. Μεταξύ των βασικών προσώπων περιλαμβάνονται ο Mohammad Bagher Zolghadr και ο Ahmad Vahidi.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η άνοδος του Mohammad Bagher Ghalibaf, ο οποίος λειτουργεί ως η πιο ορατή πολιτική έκφραση του πυρήνα ασφαλείας. Δεν αποτελεί ανεξάρτητο πόλο εξουσίας, αλλά μέρος ενός δικτύου με κοινό στρατιωτικό υπόβαθρο και κοινή στρατηγική κατεύθυνση.
Ο Ανώτατος Ηγέτης και η μεταβατική φάση
Στο παρελθόν, υπό τον Ali Khamenei, ο Ανώτατος Ηγέτης είχε τον τελικό λόγο σε όλες τις στρατηγικές αποφάσεις. Ωστόσο, μετά τη δολοφονία του και την ανάδειξη του Mojtaba Khamenei στη θέση αυτή, το σύστημα λειτουργεί διαφορετικά.
Ο νεότερος Khamenei δεν ασκεί απόλυτη εξουσία, αλλά λειτουργεί ως μία φωνή μέσα σε μια ευρύτερη διαδικασία συναίνεσης μεταξύ των ελίτ ασφαλείας. Αυτό αντανακλά τη μεταβατική φάση στην οποία βρίσκεται το ιρανικό σύστημα.
Πραγματιστές και ιδεολόγοι
Η βασική διαίρεση στο Ιράν δεν είναι μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών, αλλά εντός του ίδιου του σκληροπυρηνικού στρατοπέδου.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται πιο πραγματιστικές δυνάμεις, όπως ο Ghalibaf, που βλέπουν τη διπλωματία ως εργαλείο συμπληρωματικό της στρατιωτικής πίεσης. Από την άλλη, ένα πιο ιδεολογικό ρεύμα, συνδεδεμένο με το λεγόμενο Jebhe-ye Paydari (Μέτωπο Σταθερότητας της Ισλαμικής Επανάστασης), αντιμετωπίζει κάθε ένδειξη ευελιξίας ως υποχώρηση.
Η αντίδραση στη δήλωση Araghchi εξηγείται μέσα από αυτή τη διαίρεση: δεν απορρίφθηκε η διπλωματία καθεαυτή, αλλά ο τρόπος παρουσίασής της, που θεωρήθηκε ένδειξη αδυναμίας.
Ο ρόλος των θεσμών και της προπαγάνδας
Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης στο Ιράν λειτουργούν συχνά ως πλατφόρμες του ιδεολογικού στρατοπέδου, ενώ παρόμοια δυναμική εμφανίζεται και στο κοινοβούλιο, όπου οι σκληροπυρηνικοί διαθέτουν ισχυρή πλειοψηφία.
Παρότι οι ομάδες αυτές δεν λαμβάνουν τις τελικές αποφάσεις, επηρεάζουν το πολιτικό περιβάλλον και ενισχύουν δημόσια τις διαφωνίες, δημιουργώντας την εικόνα εσωτερικής ρήξης.
Ένα σύστημα σε μετάβαση
Το επεισόδιο του Ορμούζ ανέδειξε ένα σύστημα σε μετάβαση: ένα νέο μοντέλο εξουσίας με επίκεντρο την ασφάλεια συνυπάρχει με στοιχεία του παλαιότερου συστήματος.
Ο πόλεμος ενίσχυσε τον ρόλο των ελίτ ασφαλείας, ενώ ταυτόχρονα ενεργοποίησε τη λαϊκή βάση του καθεστώτος. Αυτή η βάση, πιο ιδεολογική και λιγότερο διαλλακτική, περιορίζει τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών.
Η πολιτική πίεσης του Donald Trump εντείνει περαιτέρω το πρόβλημα, καθώς κάθε ένδειξη ευελιξίας από την Τεχεράνη παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα πίεσης, αυξάνοντας το πολιτικό κόστος στο εσωτερικό.
Εν κατακλείδι
Το Ιράν δεν είναι διχασμένο ανάμεσα σε πολιτικούς και στρατιωτικούς. Βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση μετά τον Khamenei, όπου η εξουσία κατανέμεται σε ένα σκληροπυρηνικό δίκτυο που προσπαθεί να διαχειριστεί ταυτόχρονα πόλεμο, διπλωματία και εσωτερικές ισορροπίες.
Προς το παρόν, το σύστημα λειτουργεί λιγότερο ως ιεραρχία με έναν απόλυτο ηγέτη και περισσότερο ως ένας συνασπισμός ισχύος που αναζητά ισορροπία υπό πίεση.
Add comment
Comments