“Το πετρέλαιο πρέπει να ρέει ξανά”. Με αυτή τη φράση ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Κυριακή τη συμφωνία με το Ιράν, σηματοδοτώντας μια πιθανή αποκλιμάκωση της σοβαρότερης ενεργειακής κρίσης των τελευταίων ετών.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι το Στενό του Ορμούζ θα “ανοίξει πλήρως”, ενώ η διμερής διακήρυξη προθέσεων αναμένεται να υπογραφεί στη Γενεύη μέσα στην εβδομάδα, ανοίγοντας τον δρόμο για απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Παρά την αισιοδοξία που καλλιεργεί η ανακοίνωση, το περιεχόμενο της συμφωνίας παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστο. Και όσο οι αγορές ανακουφίζονται προσωρινά, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η κρίση μπορεί να έχει αλλάξει οριστικά τις ισορροπίες ισχύος στον Περσικό Κόλπο.
Το στρατηγικό πέρασμα από το οποίο περνά το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί τον σημαντικότερο ενεργειακό διάδρομο του πλανήτη. Πριν από το ξέσπασμα της κρίσης, περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου διέρχονταν από το στενό πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν, το οποίο σε ορισμένα σημεία έχει πλάτος μόλις 30 χιλιομέτρων.
Η κατάσταση ανατράπηκε όταν το Ιράν απέκλεισε πλήρως τη ναυσιπλοΐα, χρησιμοποιώντας ταχύπλοα σκάφη, θαλάσσιες νάρκες και μη επανδρωμένα μέσα. Η κίνηση αυτή αποτέλεσε απάντηση στις αμερικανοϊσραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις του Φεβρουαρίου, κατά τις οποίες επλήγησαν στρατιωτικές εγκαταστάσεις και σκοτώθηκαν κορυφαία στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένου του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Παρότι εδώ και εβδομάδες ισχύει εύθραυστη εκεχειρία, η παγκόσμια οικονομία παραμένει αντιμέτωπη με τις συνέπειες της μεγαλύτερης διαταραχής στη διεθνή ναυσιπλοΐα μετά τις επιθέσεις στους πετρελαϊκούς τερματικούς σταθμούς της Σαουδικής Αραβίας το 2019.
Οι διαφωνίες για τα διόδια και ο ρόλος του Ιράν
Τα πρώτα στοιχεία που διέρρευσαν από φιλοκυβερνητικά ιρανικά μέσα δείχνουν ότι το καθεστώς του Στενού του Ορμούζ παραμένει ανοιχτό ζήτημα.
Το πρακτορείο FARS υποστήριξε ότι η έννοια της “ιρανο-ομανικής κυριαρχίας” στο Στενό ενσωματώθηκε στις διαπραγματεύσεις την τελευταία στιγμή και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδέχθηκαν κατ’ αρχήν την καταβολή τελών διέλευσης από τις ναυτιλιακές εταιρείες προς το Ιράν.
Η Ουάσιγκτον απέρριψε κατηγορηματικά αυτή την εκδοχή. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι η ελεύθερη διέλευση χωρίς χρεώσεις αποτελεί αδιαπραγμάτευτο στόχο και ότι το ζήτημα θα ξεκαθαριστεί στις τεχνικές διαπραγματεύσεις που ακολουθούν.
Η αντίφαση αυτή αποκαλύπτει ότι, παρά τις θριαμβευτικές ανακοινώσεις, τα πιο κρίσιμα ζητήματα της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη επιλυθεί.
Γιατί πολλοί μιλούν για στρατηγική ήττα των ΗΠΑ
Η μεγαλύτερη έκπληξη για τη διεθνή κοινότητα δεν είναι ότι επετεύχθη συμφωνία, αλλά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγκάστηκαν να διαπραγματευτούν την επαναφορά της κατάστασης που ίσχυε πριν από τον πόλεμο.
Παρά τη συντριπτική στρατιωτική υπεροχή της Ουάσιγκτον και τη μόνιμη παρουσία αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στον Κόλπο, η Τεχεράνη κατάφερε να παραλύσει τη διεθνή ναυσιπλοΐα χρησιμοποιώντας ασύμμετρες τακτικές: drones, νάρκες και μικρά ταχύπλοα σκάφη.
Για πολλούς αναλυτές, το γεγονός αυτό θέτει υπό αμφισβήτηση τον παραδοσιακό ρόλο των ΗΠΑ ως εγγυητή της ελευθερίας των θαλάσσιων μεταφορών.
Η Ρεμπέκα Λίσνερ, ανώτερη ερευνήτρια του Council on Foreign Relations, υποστηρίζει ότι ο πόλεμος απέδειξε ταυτόχρονα τη στρατιωτική ισχύ αλλά και τα στρατηγικά όρια της αμερικανικής υπερδύναμης.
Σύμφωνα με την ίδια, οι Ηνωμένες Πολιτείες πέτυχαν μόνο έναν από τους αρχικούς στόχους τους: την καταστροφή του μεγαλύτερου μέρους του ιρανικού πολεμικού ναυτικού. Ωστόσο, η εξουδετέρωση συμβατικών ναυτικών δυνάμεων δεν ήταν αρκετή για να αποτρέψει την Τεχεράνη από το να διατηρήσει τον έλεγχο του Στενού.
Το όπλο της ασύμμετρης ισχύος
Το Ιράν απέδειξε ότι δεν χρειάζεται έναν ισχυρό συμβατικό στόλο για να προκαλέσει τεράστιο κόστος στη διεθνή οικονομία.
Οι επιθέσεις με drones σε ενεργειακές υποδομές γειτονικών κρατών, οι απειλές των Χούθι στην Υεμένη και η συνεχιζόμενη δραστηριότητα της Χεζμπολάχ στον Λίβανο δημιούργησαν ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας για τις αμερικανικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους.
Η Ουάσιγκτον απέφυγε περαιτέρω κλιμάκωση, όπως μια χερσαία επέμβαση, φοβούμενη ότι η σύγκρουση θα μετατρεπόταν σε περιφερειακό πόλεμο με ανυπολόγιστες συνέπειες.
Η Ευρώπη προσπαθεί να καλύψει το κενό
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται ιδιαίτερα ανήσυχες για το ενδεχόμενο το Ιράν να αποκτήσει μόνιμο μοχλό πίεσης πάνω στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7 στη Γαλλία, Ευρωπαίοι ηγέτες πρότειναν τη συμμετοχή ευρωπαϊκών πολεμικών πλοίων στην επιτήρηση του Στενού ώστε να διασφαλιστεί η ελεύθερη διέλευση χωρίς τέλη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε μάλλον αδιάφορος απέναντι στην πρόταση, δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρειάζονται ιδιαίτερη βοήθεια, αν και δεν θα ήταν κακή ιδέα η παρουσία ενός ή δύο ευρωπαϊκών πλοίων στην περιοχή.
Η παγκόσμια οικονομία παραμένει όμηρος
Παρά την επικείμενη επαναλειτουργία του Στενού, οι αγορές εξακολουθούν να ανησυχούν.
Το βασικό ερώτημα είναι γιατί το Ιράν να εγκαταλείψει ένα τόσο αποτελεσματικό εργαλείο πίεσης χωρίς σημαντικά ανταλλάγματα.
Δημοσιεύματα που επικαλούνται προσχέδια της συμφωνίας αναφέρουν ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να αποκτήσει πρόσβαση σε περίπου $12 δισεκατομμύρια παγωμένων κεφαλαίων πριν ακόμη ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Η Ουάσιγκτον διαψεύδει τις πληροφορίες αυτές.
Ανεξάρτητα από το τι τελικά προβλέπει η συμφωνία, η πραγματικότητα είναι ότι η ζημιά που υπέστη η παγκόσμια οικονομία φαίνεται να ήταν μεγαλύτερη από εκείνη που προκάλεσαν οι κυρώσεις στο ίδιο το Ιράν.
Μια νέα εποχή αβεβαιότητας
Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά το μέλλον του διεθνούς συστήματος ασφαλείας.
Για δεκαετίες, η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ συνδυαζόταν με την υπεράσπιση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες, η οποία εξασφάλιζε την απρόσκοπτη διακίνηση εμπορευμάτων και ενέργειας.
Σήμερα, όμως, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι το μοντέλο αυτό βρίσκεται υπό αμφισβήτηση. Η διαχείριση της κρίσης στο Στενό του Ορμούζ ενισχύει τις αμφιβολίες για το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν πρόθυμες ή ικανές να επιβάλουν τους κανόνες που οι ίδιες δημιούργησαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αν η συμφωνία τελικά επιτρέψει στο Ιράν να διατηρήσει ουσιαστικό έλεγχο πάνω στη διέλευση των πλοίων, τότε η κρίση του Ορμούζ δεν θα καταγραφεί απλώς ως ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά αντιπαράθεση ΗΠΑ - Ιράν.
Θα αποτελέσει σημείο καμπής για την παγκόσμια ισορροπία ισχύος και ίσως την αρχή μιας νέας εποχής γεωπολιτικής αστάθειας, όπου ακόμη και η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη θα δυσκολεύεται να μετατρέψει τη στρατιωτική υπεροχή σε στρατηγική νίκη.
Add comment
Comments