Αντί για το πολυσυζητημένο «νόμισμα των BRICS, οι μεγαλύτερες αναδυόμενες οικονομίες στρέφονται σε έναν πολύ πιο ρεαλιστικό στόχο: διασύνδεση ψηφιακών νομισμάτων και συστημάτων πληρωμών, μεγαλύτερη χρήση εθνικών νομισμάτων και περισσότερη ισχύ στο IMF και την World Bank.
Αν κάποιος περίμενε ότι η μεγάλη σύνοδος των BRICS στο Νέο Δελχί αυτό το Σαββατοκύριακο θα παρουσίαζε ένα νέο νόμισμα που θα αμφισβητούσε το δολάριο, πιθανότατα θα απογοητευτεί.
Δεν υπάρχει κοινό νόμισμα. Δεν υπάρχει "BRICS dollar". Δεν υπάρχει κοινή κεντρική τράπεζα.
Και, σύμφωνα με τους Financial Times, ανώτεροι Ινδοί αξιωματούχοι έχουν καταστήσει σαφές ότι δεν υπάρχει ατζέντα αποδολαριοποίησης στη φετινή σύνοδο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν συμβαίνει κάτι σημαντικό. Ίσως συμβαίνει κάτι πολύ πιο σοβαρό.
Οι BRICS φαίνεται να μετακινούνται από το μεγάλο και δύσκολο όνειρο της δημιουργίας ενός ανταγωνιστή του δολαρίου προς μια πιο πρακτική στρατηγική: να δημιουργήσουν σταδιακά χρηματοπιστωτικές υποδομές που μειώνουν την ανάγκη χρήσης του δολαρίου.
Από το «νέο νόμισμα» στις πραγματικές υποδομές
Οι υπουργοί Οικονομικών και οι κεντρικοί τραπεζίτες των BRICS, σε κοινή δήλωσή τους ενόψει της συνόδου της 12ης–13ης Σεπτεμβρίου στο Νέο Δελχί, ζήτησαν μεταρρύθμιση των διεθνών χρηματοπιστωτικών θεσμών ώστε οι αναδυόμενες οικονομίες να αποκτήσουν μεγαλύτερο λόγο στη διακυβέρνησή τους.
Στο στόχαστρο βρίσκονται κυρίως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF) και η World Bank. Αλλά το δεύτερο μέρος της δήλωσης είναι ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρον. Οι BRICS ζητούν επιτάχυνση των εργασιών για ταχύτερες, φθηνότερες, ασφαλέστερες και περισσότερο διαλειτουργικές διασυνοριακές πληρωμές.
Η Ινδία θέλει να πάει ένα βήμα παραπέρα. Προωθεί την ιδέα να μπορούν στο μέλλον να διασυνδεθούν τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών - τα CBDCs - των χωρών BRICS.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από τη δημιουργία ενός κοινού νομίσματος. Και ίσως πολύ πιο εφικτό.
Τι ακριβώς θέλει η Ινδία
Ας πάρουμε ένα υποθετικό παράδειγμα.
Μια ινδική εταιρεία αγοράζει προϊόντα από μια βραζιλιάνικη. Σήμερα μια διεθνής συναλλαγή μπορεί να χρειαστεί να περάσει από τη ρουπία στο δολάριο και τέλος στο ρεάλ.
Το δολάριο λειτουργεί ως ενδιάμεσο νόμισμα. Το ίδιο συμβαίνει σε τεράστιο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου. Η ιδέα που εξετάζεται είναι να μπορούν στο μέλλον ψηφιακές υποδομές κεντρικών τραπεζών να επιτρέπουν κάτι περισσότερο: η ψηφιακή ρουπία μέσω του διασυνδεδεμένου συστήματος πληρωμών να μετατρέπεται σε ψηφιακό ρεάλ.
Χωρίς να χρειάζεται κάθε συναλλαγή να περάσει αναγκαστικά από το αμερικανικό νόμισμα. Αυτό δεν αντικαθιστά το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Μειώνει όμως δυνητικά έναν από τους λόγους για τους οποίους χρησιμοποιείται τόσο πολύ: τον ρόλο του ως ενδιάμεσου μέσου διεθνών πληρωμών.
Η αποδολαριοποίηση μπορεί να γίνει χωρίς νέο νόμισμα
Και εδώ βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας. Για να μειωθεί η διεθνής χρήση του δολαρίου δεν είναι απαραίτητο να εμφανιστεί ένα νόμισμα που θα το αντικαταστήσει πλήρως. Μπορεί να συμβεί σταδιακά:
Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι όχι ένας κόσμος χωρίς δολάριο, αλλά ένας κόσμος στον οποίο το δολάριο διαθέτει μικρότερο μονοπώλιο στις χρηματοπιστωτικές "σωληνώσεις".
Και αυτή είναι πολύ πιο ρεαλιστική φιλοδοξία.
Γιατί οι BRICS θέλουν εναλλακτικές «σωληνώσεις»
Η κυριαρχία του δολαρίου δεν προέρχεται μόνο από το γεγονός ότι οι κεντρικές τράπεζες διατηρούν δολάρια στα συναλλαγματικά τους αποθέματα. Βασίζεται σε ένα ολόκληρο οικοσύστημα:
- αμερικανικά Treasuries,
- δολαριακές τραπεζικές καταθέσεις,
- αγορές συναλλάγματος,
- διεθνείς τράπεζες,
- συστήματα εκκαθάρισης,
- διασυνοριακές πληρωμές,
- τιμολόγηση εμπορευμάτων.
Το δολάριο δεν είναι απλώς νόμισμα. Είναι υποδομή.
Γι' αυτό και η πραγματική πρόκληση απέναντί του δεν είναι τόσο εύκολη όσο η δημιουργία ενός νέου χαρτονομίσματος. Πρέπει να δημιουργηθεί εναλλακτική υποδομή.
Το μάθημα της Ρωσίας
Η Ρωσία είναι ίσως η χώρα που έχει το ισχυρότερο κίνητρο. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τις δυτικές κυρώσεις, η Μόσχα αναγκάστηκε να ανακατευθύνει μεγάλο μέρος του εμπορίου της προς τον παγκόσμιο Νότο.
Σήμερα λίγο περισσότερο από το 50% του ρωσικού εξωτερικού εμπορίου πραγματοποιείται με τις βασικές χώρες BRICS, περίπου διπλάσιο ποσοστό από ό,τι πριν από τον πόλεμο. Αυτό δημιουργεί πολύ ισχυρό κίνητρο για τη Ρωσία να υποστηρίζει:
- εναλλακτικά συστήματα πληρωμών,
- συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα,
- νέες τράπεζες ανάπτυξης,
- μη δυτικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης.
Για τη Μόσχα, η υπόθεση είναι πρωτίστως γεωπολιτική. Για την Ινδία όμως δεν είναι. Και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα.
Η Ινδία λέει: όχι πόλεμος στο δολάριο
Το Νέο Δελχί είναι πολύ πιο προσεκτικό. Πηγή που γνωρίζει τις συζητήσεις είπε στο Reuters ότι η Ινδία δεν ενδιαφέρεται να αντικαταστήσει το δολάριο. Η πρόταση για τα CBDCs έχει έναν πολύ πιο πρακτικό στόχο: να γίνουν οι διασυνοριακές συναλλαγές φθηνότερες και ταχύτερες.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Η Ρωσία μπορεί να βλέπει τις εναλλακτικές πληρωμές ως όπλο απέναντι στις δυτικές κυρώσεις. Η Κίνα μπορεί να τις βλέπει ως μέρος της μακροχρόνιας διεθνοποίησης του γουάν.
Η Ινδία μπορεί να τις βλέπει απλώς ως: αποτελεσματικότερη χρηματοπιστωτική υποδομή.
Οι τρεις χώρες μπορούν επομένως να συμφωνούν στο ίδιο εργαλείο για εντελώς διαφορετικούς λόγους.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αδυναμία των BRICS
Οι BRICS έχουν γίνει τεράστιοι. Σήμερα αντιπροσωπεύουν σχεδόν το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού και περίπου 40% της παγκόσμιας οικονομίας με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης.
Στο διευρυμένο σχήμα συμμετέχουν μεταξύ άλλων: Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική, Αίγυπτος, Αιθιοπία, Ινδονησία, Ιράν, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Οικονομικά, πρόκειται για τεράστια δύναμη. Πολιτικά όμως πρόκειται για ένα εξαιρετικά ανομοιογενές σύνολο.
Ινδία εναντίον Κίνας
Το μεγαλύτερο ρήγμα βρίσκεται ανάμεσα στις δύο ασιατικές υπερδυνάμεις. Η Ινδία και η Κίνα είναι ταυτόχρονα:
- εταίροι,
- ανταγωνιστές,
- γεωπολιτικοί αντίπαλοι.
- Έχουν συνοριακές διαφορές.
- Ανταγωνίζονται για επιρροή στην Ασία.
- Και το Νέο Δελχί είναι εξαιρετικά επιφυλακτικό απέναντι σε χρηματοπιστωτικές υποδομές που θα μπορούσαν να αυξήσουν την εξάρτησή του από το Πεκίνο.
Το Reuters αποκαλύπτει ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η Ινδία είχε μπλοκάρει πρόταση του Alipay+ για σύνδεση με το ινδικό σύστημα άμεσων πληρωμών λόγω ανησυχιών εθνικής ασφαλείας που σχετίζονταν με την κινεζική προέλευση του συστήματος.
Και τώρα καλείται να δημιουργήσει κοινή χρηματοπιστωτική υποδομή με την ίδια την Κίνα. Αυτό δείχνει πόσο δύσκολη είναι η εξίσωση.
Xi–Modi: η συνάντηση που αξίζει να παρακολουθήσουμε
Γι' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ότι Πεκίνο και Νέο Δελχί οργανώνουν διμερή συνάντηση μεταξύ του Xi Jinping και του Narendra Modi στο περιθώριο της συνόδου. Η Κίνα δηλώνει ότι θέλει να προσεγγίσει τις σχέσεις των δύο χωρών από "στρατηγική και μακροπρόθεσμη προοπτική".
Αλλά η δυσπιστία παραμένει. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη μεταβλητή για το μέλλον των BRICS. Δεν είναι: BRICS εναντίον Δύσης.
Είναι: μπορούν Ινδία και Κίνα να συνεργαστούν αρκετά ώστε οι BRICS να λειτουργήσουν;
Το ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα: Ιράν και ΗΑΕ
Υπάρχει και μια δεύτερη αντίφαση. Το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονται στο ίδιο διευρυμένο σχήμα. Αλλά οι μεταξύ τους χρηματοπιστωτικές σχέσεις έχουν διακοπεί μέσα στη σημερινή κρίση στη Μέση Ανατολή.
Το Reuters επισημαίνει αυτή ακριβώς την περίπτωση ως ένα από τα βασικά εμπόδια στην πραγματική διασύνδεση των CBDCs. Πώς δημιουργείς ενιαίο σύστημα πληρωμών όταν δύο μέλη δεν έχουν καν κανονικές χρηματοπιστωτικές σχέσεις;
Αυτό είναι το πρόβλημα των BRICS σε μία πρόταση. Η οικονομική λογική της συνεργασίας είναι συχνά ισχυρότερη από την πολιτική δυνατότητα συνεργασίας.
Το τεχνικό πρόβλημα που συχνά ξεχνάμε
Ακόμη όμως και εάν εξαφανίζονταν όλες οι γεωπολιτικές διαφορές, θα παρέμενε ένα τεράστιο οικονομικό ζήτημα. Τα εμπορικά ισοζύγια.
Ας υποθέσουμε ότι η Ινδία εισάγει πολύ περισσότερα από την Κίνα από όσα εξάγει προς αυτή. Εάν όλες οι συναλλαγές γίνονται σε ρουπίες και γουάν, κάποιος τελικά θα συσσωρεύει μεγάλες ποσότητες του νομίσματος του άλλου.
Τι θα τις κάνει; Εδώ χρειάζονται: currency swaps και μηχανισμοί εξισορρόπησης των εμπορικών ανισορροπιών. Και αυτό είναι πολύ πιο περίπλοκο από το να συνδέσεις δύο ηλεκτρονικές πλατφόρμες.
Γιατί το δολάριο είναι τόσο δύσκολο να αντικατασταθεί
Εδώ βρίσκεται το θεμελιώδες πλεονέκτημα των ΗΠΑ. Όταν μια χώρα αποκτά δολάρια, ξέρει τι μπορεί να κάνει με αυτά. Μπορεί να αγοράσει:
- Treasuries,
- αμερικανικές μετοχές,
- εταιρικά ομόλογα,
- ακίνητα,
- commodities,
- χρηματοπιστωτικά assets σχεδόν οπουδήποτε στον κόσμο.
Η αμερικανική κεφαλαιαγορά έχει:
- βάθος
- ρευστότητα
- τεράστια προσφορά ασφαλών assets
- και σχετικά ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων.
Αυτό δεν μπορεί να δημιουργηθεί με πολιτική διακήρυξη. Και εδώ η Κίνα αντιμετωπίζει το μεγάλο της παράδοξο. Θέλει το γουάν να γίνει περισσότερο διεθνές. Αλλά ταυτόχρονα διατηρεί ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων.
Οι δύο στόχοι συγκρούονται.
Η New Development Bank
Οι BRICS έχουν πάντως ήδη δημιουργήσει έναν πραγματικό θεσμό. Τη New Development Bank (NDB).
Πρόκειται για αναπτυξιακή τράπεζα που δημιουργήθηκε ως εναλλακτική - ή τουλάχιστον συμπλήρωμα - στους δυτικά κυριαρχούμενους θεσμούς χρηματοδότησης. Οι FT την παρουσιάζουν ως ένα από τα σημαντικότερα απτά επιτεύγματα των BRICS.
Και εδώ μπορούμε να δούμε τη μεγαλύτερη στρατηγική:
Όχι πλήρης αντικατάσταση. Παράλληλες επιλογές.
Και τώρα ζητούν μεγαλύτερο μερίδιο μέσα στο ίδιο το σύστημα
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι BRICS δεν ζητούν μόνο εναλλακτικούς θεσμούς. Ζητούν και περισσότερη δύναμη στους υπάρχοντες.
Η κοινή δήλωση των υπουργών Οικονομικών αναφέρει ότι, καθώς αυξάνεται η συμμετοχή των αναδυόμενων οικονομιών στην παγκόσμια παραγωγή και ανάπτυξη, πρέπει να αλλάξει και η παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση.
Άρα η στρατηγική είναι διπλή:
1. Αναμόρφωση του συστήματος
και
2. Οικοδόμηση εναλλακτικών προς το σύστημα.
Αυτό είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από ένα υποθετικό "BRICS νόμισμα".
Το ΔΝΤ είναι θέμα ισχύος
Στο ΔΝΤ η δύναμη μιας χώρας δεν καθορίζεται απλώς από το γεγονός ότι είναι μέλος. Καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα quotas και τα δικαιώματα ψήφου.
Οι αναδυόμενες οικονομίες υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η κατανομή αυτή αντανακλά περισσότερο την παγκόσμια οικονομία του 20ού αιώνα παρά τη σημερινή. Το επιχείρημά τους είναι απλό: ενώ αυξάνεται μερίδιο αναδυόμενων οικονομιών στο παγκόσμιο ΑΕΠ η θεσμική ισχύς τους δεν αυξάνεται ανάλογα.
Οι BRICS θέλουν να κλείσουν αυτό το χάσμα.
40% της οικονομίας – αλλά πόση πραγματική δύναμη;
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο παράδοξο. Με όρους PPP, οι BRICS αντιπροσωπεύουν περίπου 40% της παγκόσμιας οικονομίας. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ελέγχουν 40% της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής ισχύος. Το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα εξακολουθεί να είναι δυσανάλογα δολαριακό, αμερικανικό και σε μεγάλο βαθμό δυτικό.
Αυτό είναι ακριβώς το χάσμα που προσπαθούν να μειώσουν.
Από το reserve currency στο payment currency
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση.
Υπάρχουν δύο διαφορετικές έννοιες:
Reserve currency
και
Payment currency.
Ένα νόμισμα μπορεί να χρησιμοποιείται από κεντρικές τράπεζες ως αποθεματικό. Και μπορεί να χρησιμοποιείται από επιχειρήσεις για καθημερινές διεθνείς συναλλαγές. Το δολάριο κυριαρχεί και στα δύο.
Οι BRICS δεν είναι σήμερα κοντά στο να εκτοπίσουν το δολάριο από τον πρώτο ρόλο. Μπορούν όμως να προσπαθήσουν να μειώσουν την εξάρτηση από αυτό στον δεύτερο.
Και τα CBDCs έχουν νόημα ακριβώς εκεί.
Η πραγματική στρατηγική μπορεί να είναι αυτή
Αν το βάλουμε σε ένα σχήμα:
Γιατί η Ουάσιγκτον παρακολουθεί
Οι ΗΠΑ έχουν κάθε λόγο να ενδιαφέρονται. Η ισχύς του δολαρίου προσφέρει στην Ουάσιγκτον ένα μοναδικό γεωπολιτικό πλεονέκτημα. Οι αμερικανικές κυρώσεις είναι τόσο αποτελεσματικές ακριβώς επειδή τεράστιο μέρος των διεθνών συναλλαγών περνά μέσα από χρηματοπιστωτικές υποδομές στις οποίες οι ΗΠΑ μπορούν να ασκήσουν επιρροή.
Όσο περισσότερες εναλλακτικές υπάρχουν, τόσο μικρότερη μπορεί να γίνει μακροπρόθεσμα αυτή η ισχύς.
Αυτό εξηγεί γιατί ο Donald Trump είχε απειλήσει στο παρελθόν τις χώρες BRICS με πρόσθετους δασμούς εάν επιχειρούσαν να υπονομεύσουν το δολάριο. Οι FT σημειώνουν ότι η απειλή τελικά δεν υλοποιήθηκε, αλλά έδειξε πόσο σοβαρά αντιμετωπίζεται στην Ουάσιγκτον το ζήτημα.
Αλλά οι BRICS δεν είναι G7
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο αντίβαρο σε όλη τη συζήτηση. Οι BRICS δεν είναι:
- κοινή αγορά,
- τελωνειακή ένωση,
- νομισματική ένωση,
- στρατιωτική συμμαχία,
- ούτε διαθέτουν μόνιμη γραμματεία αντίστοιχη των ευρωπαϊκών θεσμών.
Η προσπάθεια να τους αντιμετωπίζουμε ως κάποιο είδος "αντι-G7" μπορεί να είναι παραπλανητική. Ούτε καν συμφωνούν για το τι ακριβώς θέλουν να γίνουν.
- Η Κίνα επιθυμεί μεγαλύτερη γεωπολιτική ισχύ.
- Η Ρωσία θέλει εναλλακτική στη δυτική τάξη.
- Η Ινδία θέλει έναν πολυπολικό κόσμο χωρίς να γίνει δορυφόρος της Κίνας.
- Η Βραζιλία επιδιώκει μεγαλύτερη φωνή του Παγκόσμιου Νότου.
- Τα κράτη του Κόλπου θέλουν κυρίως επιλογές.
Αυτά δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Και ίσως αυτό να είναι το μυστικό της επιτυχίας τους
Υπάρχει όμως και η αντίθετη ανάγνωση. Ίσως οι BRICS να μη χρειάζεται να γίνουν ποτέ μια δεύτερη Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Matias Spektor του Fundação Getulio Vargas υποστηρίζει στους FT ότι το αρχικό νόημα του σχήματος ήταν να δείξει ότι μπορεί να υπάρξει ένας κόσμος έξω από την αμερικανική μονοπολικότητα - και από αυτή την άποψη θεωρεί ότι έχει ήδη επιτύχει.
Αυτό αλλάζει το κριτήριο επιτυχίας. Οι BRICS δεν χρειάζεται να συμφωνούν σε όλα. Χρειάζεται να μπορούν να συνεργάζονται σε όσα συμφωνούν. Και οι πληρωμές μπορεί να είναι ένα από αυτά.
Η μεγάλη δοκιμή του Νέου Δελχί
Γι' αυτό η σύνοδος της 12ης–13ης Σεπτεμβρίου αξίζει προσοχή. Δεν θα περιμένουμε ένα εντυπωσιακό νέο νόμισμα. Θα παρακολουθήσουμε κάτι πολύ πιο πεζό - αλλά δυνητικά σημαντικότερο: θα καταφέρουν να συμφωνήσουν σε πραγματική διασύνδεση των συστημάτων πληρωμών;
Το Reuters σημειώνει ότι προηγούμενες προσπάθειες για κοινή χρηματοπιστωτική υποδομή είχαν ελάχιστη πρόοδο.
Άρα ακόμη και ένα συγκεκριμένο roadmap θα ήταν αξιοσημείωτο.
Όχι «τέλος του δολαρίου»
Η μεγαλύτερη παγίδα στην κάλυψη των BRICS είναι οι εντυπωσιακοί τίτλοι:
- "Το τέλος του δολαρίου".
- "Νέο παγκόσμιο νόμισμα".
- "Οι BRICS ανατρέπουν τις ΗΠΑ".
Τα σημερινά δεδομένα δεν δικαιολογούν κάτι τέτοιο. Το δολάριο διαθέτει πλεονεκτήματα που δημιουργήθηκαν επί δεκαετίες και δεν αντιγράφονται εύκολα. Η σοβαρή ερώτηση είναι διαφορετική.
Τι συμβαίνει εάν οι χώρες BRICS δεν χρειάζεται να αντικαταστήσουν το δολάριο για να μειώσουν σταδιακά την εξάρτησή τους από αυτό;
Εάν μπορούν να πραγματοποιούν μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου τους:
- σε εθνικά νομίσματα,
- μέσω CBDCs,
- μέσω νέων payment rails,
- μέσω currency swaps,
και με χρηματοδότηση από δικούς τους θεσμούς, τότε η αλλαγή μπορεί να είναι πολύ πιο αργή. Αλλά και πολύ πιο πραγματική.
Το δολάριο δεν χρειάζεται να πέσει για να αλλάξει ο κόσμος
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η παγκόσμια νομισματική τάξη δεν είναι απαραίτητο να αλλάξει με μια μεγάλη στιγμή τύπου Bretton Woods.
Μπορεί να αλλάξει:
- μία συναλλαγή τη φορά,
- ένα payment system τη φορά,
- ένα swap agreement τη φορά,
- ένα CBDC τη φορά.
Το αποτέλεσμα δεν θα είναι απαραίτητα ένας κόσμος χωρίς δολάριο. Μπορεί να είναι ένας κόσμος με: δολάριο + γουάν + ευρώ + εθνικά νομίσματα + CBDCs + περιφερειακά payment systems.
Ένας περισσότερο κατακερματισμένος χρηματοπιστωτικός κόσμος. Και αυτό ταιριάζει πολύ περισσότερο στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα. Οι BRICS δεν έχουν σήμερα το κοινό νόμισμα, τη θεσμική συνοχή ή την πολιτική ενότητα που θα απαιτούνταν για να ανατρέψουν το δολάριο.
Έχουν όμως κάτι που πριν από 20 χρόνια δεν είχαν: οικονομικό μέγεθος, τεχνολογία και κίνητρο να αρχίσουν να κατασκευάζουν εναλλακτικές.
Και γι' αυτό η πραγματική ιστορία της συνόδου στο Νέο Δελχί δεν είναι εάν θα δημιουργηθεί ένα νέο παγκόσμιο νόμισμα. Είναι εάν αρχίζει να δημιουργείται μια δεύτερη χρηματοπιστωτική υποδομή κάτω από το υπάρχον σύστημα.
Γιατί το δολάριο δεν χρειάζεται να χάσει τον θρόνο του για να μειωθεί η ισχύς του.
Αρκεί ο υπόλοιπος κόσμος να αποκτήσει περισσότερους δρόμους που δεν περνούν υποχρεωτικά από την Ουάσιγκτον.
Add comment
Comments