Η Τουρκία και η Λιβύη σχεδιάζουν να επανακαθορίσουν τα θαλάσσια όρια στην Ανατολική Μεσόγειο, στο πλαίσιο ενός νέου οικονομικού διαδρόμου. Η πρωτοβουλία έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα και έχει εμπλέξει στην αντιπαράθεση και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Από τον Thomas Latschan | National Review
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αργώ | Greece2Day
Την Τρίτη, το λιβυκό κοινοβούλιο ενέκρινε ομόφωνα συμφωνία με την Τουρκία για τη δημιουργία απευθείας θαλάσσιου οικονομικού διαδρόμου μεταξύ των δύο χωρών. Η Τουρκία είχε συμφωνήσει τον διάδρομο το 2019 με την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας, η οποία αναγνωριζόταν από τον ΟΗΕ και έδρευε στη δυτική Λιβύη. Η συμφωνία, ωστόσο, είχε συναντήσει την αντίθεση της αντίπαλης κυβέρνησης στην ανατολική χώρα. Τώρα, το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης αναθεώρησε την προηγούμενη στάση του. Η απόφαση, την οποία χαιρέτισε το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, είναι πιθανό να επιτείνει τις εντάσεις με άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου - κυρίως με την Ελλάδα.
«Άκυρη και ανυπόστατη»
Η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία απευθείας θαλάσσιου διαδρόμου ανάμεσα στη νότια ακτή της Τουρκίας και τη βόρεια ακτή της Λιβύης. Στην περιοχή έχουν εντοπιστεί σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι κάτω από τον βυθό μπορεί να βρίσκονται αποθέματα φυσικού αερίου αξίας αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Άγκυρα και Τρίπολη επιδιώκουν να κατοχυρώσουν τα οικονομικά τους δικαιώματα επί των πόρων και να προχωρήσουν από κοινού στην αξιοποίησή τους. Ο σχεδιαζόμενος διάδρομος αγνοεί ελληνικά νησιά, όπως η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος. Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα νησιά αυτά διαθέτουν πλήρη Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και έχει ήδη εκφράσει την αντίθεσή της στη συμφωνία.
Σε ανάρτησή του στο X, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι απορρίπτει κατηγορηματικά τη συμφωνία και ότι έχει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. "Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χαρακτηρίσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο άκυρο και ανυπόστατο, επισημαίνοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας", ανέφερε.
Παρόμοια θέση διατύπωσε και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας. Σε ανάρτησή της σημείωσε ότι έθεσε τη λιβυκή ψηφοφορία για το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης με την Τουρκία και υπογράμμισε πως αυτό παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Το Δίκαιο της Θάλασσας
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το ερώτημα ποια από τις διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο είναι νόμιμη. Η Ελλάδα επικαλείται κυρίως τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Σύμφωνα με το άρθρο 121, τα κατοικημένα νησιά που "διατηρούν δική τους οικονομική ζωή" έχουν, ως προς την ΑΟΖ, τα ίδια δικαιώματα με τις ηπειρωτικές περιοχές. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι αυτό ισχύει για την Κρήτη, τη Ρόδο και τη Λέσβο.
Η ελληνική πλευρά επικαλείται επίσης προηγούμενες αποφάσεις, όπως την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης το 2022, σύμφωνα με την οποία η Κολομβία είχε παραβιάσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Νικαράγουας, επιτρέποντας αλιευτικές δραστηριότητες στην ΑΟΖ της. Το Δικαστήριο έκρινε ότι όταν οι διεκδικήσεις αλληλεπικαλύπτονται, πρέπει να επιδιώκεται δίκαιη οριοθέτηση, λαμβάνοντας υπόψη τις ακτές, τη γεωγραφία και τις συνέπειες που θα είχε μια πιθανή γραμμή συνόρων.
Η τουρκική κυβέρνηση αντιτείνει ότι η γεωγραφία της Μεσογείου δημιουργεί ειδικές συνθήκες. Υποστηρίζει ότι, αν κάθε μικρό ελληνικό νησί κοντά στις τουρκικές ακτές και την Κύπρο αποκτούσε πλήρη ΑΟΖ, η Τουρκία θα περιοριζόταν σημαντικά ως προς την πρόσβασή της στην ανοιχτή θάλασσα. Κατά την Άγκυρα, αυτός ο παράγοντας πρέπει να σταθμιστεί περισσότερο κατά την οριοθέτηση. Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Τουρκία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS και δεν αποδέχεται την παραπομπή της διαφοράς σε διαιτητικό όργανο του ΟΗΕ. Ακόμη και μεταξύ ειδικών του Δικαίου της Θάλασσας, άλλωστε, δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς το πώς θα έμοιαζε μια «δίκαιη κατανομή» στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Η Τουρκία διευρύνει την επιρροή της στη Λιβύη
Όταν η Τουρκία προωθούσε τη συμφωνία το 2019, στη Λιβύη βρισκόταν σε εξέλιξη ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος. Η Άγκυρα παρενέβη στρατιωτικά στη δυτική χώρα για να στηρίξει την κυβέρνηση της Τρίπολης και συνέβαλε στην απόκρουση της επίθεσης των δυνάμεων του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ από την ανατολική Λιβύη. Έκτοτε, οι ισορροπίες έχουν αλλάξει σημαντικά. Η τουρκική κυβέρνηση φαίνεται ότι πέτυχε πολιτική προσέγγιση με τον Χαφτάρ και το περιβάλλον του. Σήμερα διατηρεί σχέσεις αμοιβαίου οφέλους και με τις δύο πλευρές της Λιβύης.
Πέρα από τον σχεδιασμό κοινής αξιοποίησης των ενεργειακών πόρων της Μεσογείου, τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες έχουν εξασφαλίσει τα τελευταία χρόνια συμβάσεις δισεκατομμυρίων για την ανοικοδόμηση της Λιβύης. Παράλληλα, η κρατική τουρκική εταιρεία πετρελαίου ικαι η λιβυκή ισυνεργάζονται ήδη σε σχέδια για σεισμικές έρευνες στα ανοικτά των λιβυκών ακτών. Η Τουρκία έχει αναδειχθεί και σε νέο στρατιωτικό εταίρο των δυνάμεων του Χαφτάρ, προμηθεύοντάς τες με όπλα και προσφέροντας προγράμματα εκπαίδευσης. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζει την επιρροή της Αιγύπτου και της Ρωσίας στην ανατολική Λιβύη και ενισχύει τον γεωπολιτικό της ρόλο στην περιοχή.
Με την έγκριση της συμφωνίας από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, η πλευρά του Χαφτάρ επιδιώκει επίσης να εξασφαλίσει μερίδιο από τους επικερδείς φυσικούς πόρους. Αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή επιρροή του στο μέλλον. Η συμφωνία ενδέχεται να οξύνει περαιτέρω τις διαφορές στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδίως αν Τουρκία και Λιβύη προχωρήσουν σε εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου στην αμφισβητούμενη θαλάσσια περιοχή.
Κίνδυνος για τον αγωγό EastMed
Η συμφωνία περιπλέκει και την προοπτική του αγωγού EastMed, ενός σχεδιαζόμενου έργου για τη μεταφορά φυσικού αερίου από το Ισραήλ και την Κύπρο μέσω της Ελλάδας. Το έργο έχει παρουσιαστεί ως πιθανή συμβολή στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όμως ο διάδρομος Τουρκίας–Λιβύης διασταυρώνεται με την προτεινόμενη διαδρομή του. Η Τουρκία έχει υποστηρίξει ότι έργα που αφορούν καλώδια ή αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα την οποία διεκδικεί χρειάζονται τη δική της συγκατάθεση.
Μακροπρόθεσμα, η εξέλιξη αυτή μπορεί να οδηγήσει σε δύο ανταγωνιστικούς ενεργειακούς και αμυντικούς άξονες στην Ανατολική Μεσόγειο: από τη μία, την Τουρκία και τη Λιβύη· από την άλλη, μια συμμαχία Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου και Ισραήλ, με τη στήριξη της ΕΕ.
Add comment
Comments