Η Uber δημιούργησε μία από τις μεγαλύτερες αγορές εργασίας της ψηφιακής εποχής χωρίς να κατασκευάζει αυτοκίνητα και χωρίς να προσλαμβάνει τους περισσότερους ανθρώπους που πραγματοποιούν τις διαδρομές της.
Από τον Τηλέμαχο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η μεγάλη της καινοτομία ήταν η πλατφόρμα. Από τη μία εκατομμύρια οδηγοί και από την άλλη εκατοντάδες εκατομμύρια επιβάτες. Και ανάμεσά τους η Uber.
Τώρα όμως η τεχνολογία που υπόσχεται να αλλάξει τις μεταφορές δημιουργεί ένα παράδοξο. Τι συμβαίνει σε μια εταιρεία που έχτισε την αξία της συνδέοντας οδηγούς με επιβάτες…όταν τα αυτοκίνητα δεν χρειάζονται πλέον οδηγούς;
Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα πίσω από τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση της Uber μετά την πανδημία.
3.300 θέσεις εργασίας κόβονται
Η Uber ανακοίνωσε σήμερα ότι θα καταργήσει περίπου 3.300 εταιρικές θέσεις εργασίας. Πρόκειται για περίπου το 10% του προσωπικού της. Είναι η μεγαλύτερη περικοπή προσωπικού στην εταιρεία μετά την πανδημία.
Ο CEO Dara Khosrowshahi εξήγησε ότι η εκρηκτική ανάπτυξη των προηγούμενων ετών δημιούργησε υπερβολική οργανωτική πολυπλοκότητα:
- περισσότερα επίπεδα διοίκησης,
- περισσότερο συντονισμό,
- κατακερματισμένες αρμοδιότητες,
- πιο αργές αποφάσεις.
Η Uber σκοπεύει μεταξύ άλλων να μειώσει κατά περίπου 20% τον αριθμό των εργαζομένων που βρίσκονται επτά ή περισσότερα διοικητικά επίπεδα κάτω από τον CEO. Αλλά εδώ υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια. Ο Khosrowshahi δεν απέδωσε τις απολύσεις στην AI.
Η πολύ μεγαλύτερη τεχνολογική απειλή για το επιχειρηματικό μοντέλο της Uber δεν βρίσκεται απαραίτητα μέσα στα γραφεία της. Βρίσκεται στους δρόμους.
Robotaxis
Η Uber σχεδιάζει να επενδύσει τα επόμενα χρόνια πάνω από $10 δισ. στην αυτόνομη οδήγηση και στα robotaxis. Και ο στόχος δεν είναι να ξαναγίνει κατασκευαστής της δικής της τεχνολογίας αυτόνομης οδήγησης. Η στρατηγική είναι πιο ενδιαφέρουσα. Η Uber θέλει να γίνει η πλατφόρμα πάνω στην οποία θα λειτουργούν τα robotaxis των άλλων.
Έχει δημιουργήσει συνεργασίες και επενδυτικές σχέσεις με περισσότερες από 30 εταιρείες αυτόνομης οδήγησης μέσα σε περίπου δύο χρόνια. Μεταξύ αυτών βρίσκονται διαφορετικοί κατασκευαστές και developers αυτόνομων συστημάτων.
Η λογική είναι:
Η Uber προσπαθεί δηλαδή να διατηρήσει τον σημαντικότερο ρόλο: την πρόσβαση στον πελάτη.
Το πρόβλημα λέγεται Waymo
Η Waymo αποτελεί ίσως το καθαρότερο παράδειγμα του κινδύνου. Η εταιρεία της Alphabet λειτουργεί ήδη robotaxis και έχει συνεργαστεί με την Uber σε πόλεις όπως το Austin και η Atlanta. Όμως επεκτείνεται επίσης σε αγορές χωρίς να χρειάζεται την Uber. Αυτό τροφοδοτεί την ανησυχία ότι μια αρκετά μεγάλη αυτόνομη πλατφόρμα θα μπορούσε τελικά να συνδέει απευθείας το δικό της στόλο με τους επιβάτες.
Και εδώ βρίσκεται το υπαρξιακό ερώτημα.
Σήμερα η αλυσίδα είναι: οδηγός → Uber → επιβάτης.
Αύριο μπορεί να γίνει: Waymo → επιβάτης.
Τότε γιατί χρειάζεται η Uber;
Η Uber θέλει να γίνει το «λειτουργικό σύστημα» των robotaxis
Η απάντηση της εταιρείας είναι ουσιαστικά: επειδή έχουμε ήδη τη ζήτηση. Η Uber διαθέτει πάνω από 200 εκατομμύρια ενεργούς καταναλωτές στην πλατφόρμα της και μια τεράστια υποδομή:
- κρατήσεων,
- πληρωμών,
- τιμολόγησης,
- δρομολόγησης,
- πελατειακής υποστήριξης,
- διαχείρισης ζήτησης.
Ένας κατασκευαστής robotaxi μπορεί να έχει εξαιρετική τεχνολογία. Αλλά πρέπει ακόμη να βρει επιβάτες. Η Uber θέλει επομένως να μετατρέψει το σημερινό της network effect σε ασπίδα απέναντι στην αυτοματοποίηση.
Το στοίχημα είναι απλό: Δεν χρειάζεται να κατασκευάζουμε το καλύτερο robotaxi, αρκεί τα καλύτερα robotaxis να θέλουν να βρίσκονται στο Uber.
Αυτό εξηγεί γιατί επενδύει σε πολλούς διαφορετικούς παίκτες αντί να στοιχηματίζει αποκλειστικά σε έναν.
Και εδώ εμφανίζεται μια μεγάλη αλλαγή στο επιχειρηματικό μοντέλο
Η παλιά Uber ήταν περίφημα asset-light. Δεν χρειαζόταν να αγοράσει εκατομμύρια αυτοκίνητα. Το κεφάλαιο το παρείχε ουσιαστικά ο οδηγός. Ο οδηγός αγόραζε το αυτοκίνητο, πλήρωνε για τα καύσιμα και τη συντήρηση, παρείχε την εργασία. Ή Uber παρείχε τη πλατφόρμα και έπαιρνε την προμήθεια..
Εξαιρετικό επιχειρηματικό μοντέλο από πλευράς κεφαλαιακών απαιτήσεων. Τα robotaxis αλλάζουν την εξίσωση.
Η Uber έχει δηλώσει ότι τα περισσότερα από τα πάνω από $10 δισ. θα κατευθυνθούν σε επενδύσεις σε συνεργάτες αυτόνομης τεχνολογίας και σε υποστήριξη στόλων και δεσμεύσεις οχημάτων.
Άρα από asset-light εταιρεία, αρχίζει να γίνεται πιο capital-intensive. Και αυτό αποτελεί σημαντικό επενδυτικό ρίσκο.
Ένα παράδειγμα: Rivian
Η συμφωνία με τη Rivian δείχνει πού πηγαίνει το μοντέλο. Η Uber έχει συμφωνήσει να επενδύσει έως $1,25 δισ. στη Rivian έως το 2031, εφόσον επιτευχθούν συγκεκριμένα ορόσημα στην αυτόνομη οδήγηση.
Η πρώτη φάση προβλέπει 10.000 πλήρως αυτόνομα R2 robotaxis ενώ υπάρχει δυνατότητα για έως 50.000 συνολικά. Οι πρώτες εμπορικές αναπτύξεις σχεδιάζονται για San Francisco και Miami το 2028, με επέκταση σε 25 πόλεις έως το 2031.
Και τα οχήματα θα διατίθενται αποκλειστικά μέσω της πλατφόρμας Uber. Αυτό αποκαλύπτει τη στρατηγική: δεν χρειάζεται να κερδίσω τον πόλεμο της αυτόνομης οδήγησης. Χρειάζεται όποιος τον κερδίσει να χρειάζεται εμένα.
Και τι γίνεται με τους οδηγούς;
Εδώ βρίσκεται η πολύ μεγαλύτερη κοινωνικοοικονομική ιστορία. Η Uber δεν απασχολεί ως υπαλλήλους τους περισσότερους οδηγούς της. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν δημιουργεί εισόδημα για εκατομμύρια ανθρώπους. Η gig economy επέτρεψε σε εργαζομένους να μετατρέψουν το συνδυασμό αυτοκίνητο συν χρόνο σε εισόδημα.
Τα robotaxis αφαιρούν ένα από αυτά τα δύο στοιχεία. Τον άνθρωπο. Στο μοντέλο των robotaxi το εισόδημα εργασίας του οδηγού εξαφανίζεται από την εξίσωση. Και μετατρέπεται σε μεγάλο βαθμό σε απόδοση κεφαλαίου.
Ας το δούμε απλοποιημένα.
Έστω ότι μια διαδρομή κοστίζει €20. Σήμερα μέρος των €20 καταλήγει στον οδηγό ως αμοιβή εργασίας. Στο πλήρως αυτόνομο μοντέλο δεν υπάρχει οδηγός. Άρα μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής αξίας μπορεί να κατευθυνθεί προς:
- τον ιδιοκτήτη του robotaxi,
- την πλατφόρμα,
- την εταιρεία αυτόνομης τεχνολογίας,
- τον κατασκευαστή,
- τους επενδυτές που χρηματοδότησαν το κεφάλαιο.
Η τεχνολογία επομένως δεν αλλάζει μόνο τοποιος οδηγεί το αυτοκίνητο. Μπορεί να αλλάξει το ποιος παίρνει το εισόδημα που δημιουργεί η διαδρομή.
Ήδη οι οδηγοί αντιδρούν
Στην Atlanta, οργανωμένοι οδηγοί ζητούν από τις πολιτειακές και τοπικές αρχές να περιορίσουν την ανάπτυξη των robotaxis. Μεταξύ των προτάσεών τους βρίσκεται ειδική επιβάρυνση $0,50–$1 ανά διαδρομή robotaxi και περιορισμοί στην πρόσβαση αυτόνομων ταξί στο αεροδρόμιο της πόλης.
Οι οδηγοί υποστηρίζουν ότι μετά την επέκταση της Waymo έχουν δει λιγότερες διαδρομές και χαμηλότερα έσοδα, αν και προς το παρόν τα στοιχεία που επικαλούνται είναι κυρίως εμπειρικά και όχι μια ολοκληρωμένη στατιστική μέτρηση.
Αυτό είναι σημαντικό. Γιατί μας δείχνει πώς μπορεί να αρχίσει η πολιτική σύγκρουση:
Ακριβώς όπως συνέβη σε προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις.
Δεν σημαίνει ότι αύριο εξαφανίζονται οι οδηγοί
Εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Η τεχνολογία δεν βρίσκεται ακόμη στο σημείο όπου εκατομμύρια οδηγοί Uber μπορούν απλώς να αντικατασταθούν.
Υπάρχουν:
- ρυθμιστικά εμπόδια,
- καιρικές συνθήκες,
- τεχνικοί περιορισμοί,
- ασφάλιση,
- ευθύνη,
- κόστος στόλου,
- συντήρηση,
- γεωγραφικοί περιορισμοί.
Ακόμη και οι πρόσφατες άδειες στη Nevada δείχνουν τη διαφορά μεταξύ ρυθμιστικής δυνατότητας και πραγματικής κλίμακας. Tesla, Uber και Waymo απέκτησαν εγκρίσεις που επιτρέπουν συνολικά έως 8.000 robotaxis στην Clark County, αλλά οι ίδιες οι εταιρείες δεν αναμένουν απαραίτητα να φτάσουν σύντομα αυτά τα ανώτατα όρια.
Άρα δεν βρισκόμαστε ακόμη στο τέλος του οδηγού Βρισκόμαστε όμως πιθανότατα στην αρχή του ανταγωνισμού ανθρώπου και αυτόνομου στόλου για την ίδια διαδρομή.
Το μεγάλο παράδοξο της Uber
Και κάπου εδώ η ιστορία γίνεται σχεδόν ειρωνική. Η Uber έγινε μία από τις σημαντικότερες εταιρείες της gig economy επειδή κατάφερε να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία για να οργανώσει τεράστιες ποσότητες ανθρώπινης εργασίας.
Το smartphone έκανε δυνατό οποιοσδήποτε οδηγό να συναντήσει οποιονδήποτε επιβάτη σε πραγματικό χρόνο. Τώρα η επόμενη τεχνολογική επανάσταση μπορεί να αφαιρέσει από την ίδια αγορά τον εργαζόμενο.
Η Uber πρέπει επομένως να πραγματοποιήσει μια εξαιρετικά δύσκολη μετάβαση. Και αυτό εξηγεί γιατί τα $10 δισ. είναι πολύ σημαντικότερος αριθμός από τις 3.300 απολύσεις. Οι απολύσεις είναι η σημερινή είδηση. Τα $10 δισ. είναι το στοίχημα για το ποια Uber θα υπάρχει σε δέκα χρόνια.
Και ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν αφορά καν την Uber
Αφορά ολόκληρη την οικονομία. Για δεκαετίες η τεχνολογία αντικαθιστούσε κυρίως χειρωνακτική εργασία στη βιομηχανία.
Η AI και η αυτονομία αρχίζουν να επεκτείνουν αυτή τη διαδικασία:
- στις μεταφορές,
- στις υπηρεσίες,
- στη διοίκηση,
- στη γνώση.
Η Uber είναι απλώς ένα εξαιρετικά καθαρό εργαστήριο για να παρακολουθήσουμε τη μετάβαση. Γιατί μπορούμε σχεδόν να δούμε σε πραγματικό χρόνο την οικονομική αξία μιας υπηρεσίας να μετακινείται από τον εργαζόμεν προς το λογισμικό και το κεφάλαιο.
Και τότε η μεγαλύτερη ερώτηση της εποχής των robotaxis δεν θα είναι: "Πότε θα οδηγήσει μόνο του το αυτοκίνητο;" Θα είναι: "Όταν δεν χρειάζεται πλέον οδηγός, ποιος θα παίρνει τα χρήματα που μέχρι σήμερα αποτελούσαν το εισόδημά του;"
Αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο story από την Uber.
Add comment
Comments