Όχι στο τέλος του τρέχοντος, αλλά ούτε και σε 10 χρόνια. Κάπου ενδιάμεσα. Τότε πιθανότατα θα κοιτάξουμε πίσω και θα καταλάβουμε ότι το νομισματικό σύστημα μέσα στο οποίο ζήσαμε όλη μας τη ζωή είχε ήδη αρχίσει να τελειώνει, μόνο που εμείς συζητούσαμε ακόμη για το επιτόκιο της προθεσμιακής.
Από τον Άγη Βερούτη | Capital.gr
Το σημερινό σύστημα πιέζεται ήδη από τρία μέτωπα: από τα crypto, από το ΑΙ και από τα ιδιωτικά stablecoins που κάποια στιγμή μπορεί να εκδώσουν τεράστιες πολυεθνικές με εκατοντάδες εκατομμύρια πελάτες. Και τα τρία έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό που δύσκολα ενθουσιάζει τις εμπορικές τράπεζες: μπορούν να τις βγάλουν από τη μέση. Η απάντηση των κεντρικών τραπεζών λέγεται CBDC και στην Ευρώπη ψηφιακό ευρώ. Η ΕΚΤ έχει ήδη προχωρήσει αρκετά το σχέδιο, με πιλοτικό πρόγραμμα από το 2027 και στόχο το Ευρωσύστημα να είναι τεχνικά έτοιμο για πιθανή έκδοση προς το τέλος της δεκαετίας, εφόσον ολοκληρωθεί εγκαίρως το νομοθετικό πλαίσιο.
Τα crypto έκαναν πρώτα κάτι μάλλον αγενές. Απέδειξαν ότι μπορεί να υπάρξει ψηφιακή αξία που να μεταφέρεται από τον έναν άνθρωπο στον άλλον χωρίς να χρειάζεται εμπορική τράπεζα, κεντρική τράπεζα ή κάποιος άλλος ενδιάμεσος να δώσει την ευλογία του. Το κράτος μπορεί να φορολογήσει το Bitcoin, να ελέγξει ανταλλακτήρια, να κυνηγήσει τη φοροδιαφυγή και να βάλει κανόνες στις εταιρείες που το χρησιμοποιούν. Δεν μπορεί όμως να πάρει τηλέφωνο τον CEO του Bitcoin και να του πει ότι η οικονομία χρειάζεται λίγη περισσότερη ρευστότητα, για τον απλούστατο λόγο ότι CEO δεν υπάρχει. Ούτε μπορεί η Fed, η ΕΚΤ, το ΔΝΤ, η World Bank ή οποιοσδήποτε άλλος οργανισμός να αποφασίσει ότι αύριο χρειάζονται άλλα πέντε εκατομμύρια Bitcoin επειδή η οικονομία ζορίστηκε.
Για το παγκόσμιο νομισματικό σύστημα αυτό είναι κάπως ενοχλητικό και για τις εμπορικές τράπεζες ακόμη χειρότερο. Αν ένα σημαντικό κομμάτι συναλλαγών και αποταμίευσης μεταφερθεί σε crypto, η τράπεζα χάνει την κατάθεση, τη συναλλαγή και τελικά τον λόγο για τον οποίο βρισκόταν μέχρι σήμερα στη μέση. Αυτό είναι η αποδιαμεσολάβηση: να πάψει να χρειάζεται ο μεσάζων. Τα crypto, μάλιστα, τον βγάζουν από τη μέση χωρίς να του ζητήσουν καν την άδεια.
Μετά έχουμε το ΑΙ. Προς το παρόν κανένα ΑΙ δεν πατάει ένα κουμπί και μηδενίζει τη Deutsche Bank, και καλό είναι να μην τους δίνουμε ιδέες. Υπάρχει όμως ήδη ΑΙ που μπορεί να κάνει κυβερνοεπιθέσεις ταχύτερες, μεγαλύτερες και πολύ πιο σύνθετες, να βρίσκει αδυναμίες σε συστήματα και να αυτοματοποιεί δουλειά που μέχρι χθες χρειαζόταν ολόκληρες ομάδες ειδικών. Φυσικά και οι τράπεζες θα χρησιμοποιούν ΑΙ για την άμυνά τους, οπότε το επόμενο ωραίο κεφάλαιο της χρηματοπιστωτικής ασφάλειας μπορεί να είναι ΑΙ εναντίον ΑΙ, με τις καταθέσεις μας ανάμεσα στα διασταυρούμενα πυρά. Και όταν εμφανιστεί το πρώτο πραγματικό AGI (ένας θεωρητικός τύπος τεχνητής νοημοσύνης που μπορεί να κατανοήσει, να μάθει και να λύσει οποιαδήποτε πνευματική εργασία όπως ένας άνθρωπος), ποιος ακριβώς πιστεύει ότι ξέρει τι θα γίνει;
Κανείς φυσικά δεν λέει ότι το CBDC φτιάχνεται για να μας σώσει από το ΑΙ. Όσο όμως μεγαλώνει ο κυβερνοκίνδυνος τόσο πιο θελκτική γίνεται για ένα κράτος η ύπαρξη δικής του κεντρικής ψηφιακής νομισματικής υποδομής, που δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τα πληροφοριακά συστήματα των εμπορικών τραπεζών. Και ύστερα υπάρχουν τα ιδιωτικά stablecoins, που μπορεί να αποδειχθούν ακόμη πιο ύπουλη απειλή για τις τράπεζες, επειδή δεν χρειάζεται καν να εμφανιστεί κάποιος καινούργιος τραπεζίτης. Φτάνει μια αεροπορική εταιρεία.
Φανταστείτε μια τεράστια διεθνή αεροπορική με εκατό εκατομμύρια πελάτες. Σήμερα σας δίνει μίλια, αύριο γιατί να μη σας δίνει και το δικό της stablecoin; Βάζετε μέσα €10.000 και παίρνετε φθηνότερα εισιτήρια, δωρεάν βαλίτσες, upgrades, lounge, ξενοδοχεία, αυτοκίνητα και άλλα προνόμια που η τράπεζά σας ούτε μπορεί ούτε έχει ιδιαίτερο λόγο να σας προσφέρει.
Ή φανταστείτε ένα οικοσύστημα εταιρειών τύπου Musk, όπου ένα stablecoin θα μπορούσε κάποτε να δίνει εκπτώσεις σε Tesla, δωρεάν φόρτιση, φθηνότερο Starlink και προνόμια σε ρομπότ-οικιακούς βοηθούς, κρατώντας τον πελάτη μέσα στο ίδιο οικονομικό σύμπαν. Τα χρήματα θα μαζεύονται απευθείας από εκατομμύρια πελάτες και θα μπορούν να χρηματοδοτούν το επόμενο εργοστάσιο ή το επόμενο data center χωρίς να περάσουν πρώτα από το γνωστό γκισέ της χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης. Αν κάποτε το κανονιστικό πλαίσιο επιτρέψει και οικονομική απόδοση, τότε η εταιρεία μπορεί να σας δίνει και περισσότερο από το 0,2% που σας δίνει η τράπεζα, ένα επιτόκιο τόσο γενναιόδωρο ώστε δύσκολα αντιστέκεσαι στον πειρασμό να αγοράσεις τσίχλες με τους τόκους.
Γιατί άλλωστε να δανειστεί η αεροπορική ή οποιαδήποτε άλλη πολυεθνική από τις τράπεζες ή να εκδώσει ομόλογο πληρώνοντας όλο το κόστος της διαμεσολάβησης, όταν μπορεί να αντλήσει κεφάλαια απευθείας από τους ίδιους τους πελάτες της; Ο πελάτης θα παίρνει περισσότερα, η εταιρεία θα δανείζεται φθηνότερα και η τράπεζα θα έχει περισσότερο χρόνο να βελτιώνει την εφαρμογή της στο κινητό. Σήμερα το MiCA (Markets in Crypto-Assets Regulation) στην Ευρώπη απαγορεύει τόκο στα βασικά ρυθμιζόμενα stablecoins, επομένως το συγκεκριμένο μοντέλο δεν αποτελεί σημερινή δυνατότητα. Βοηθάει πάντως αρκετά τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και, κατά μία ευτυχή σύμπτωση, βοηθάει επίσης τις τραπεζικές καταθέσεις να παραμένουν εκεί όπου βρίσκονται.
Γιατί αυτός είναι ο πραγματικός φόβος των τραπεζών. Σήμερα καταθέτετε €50.000 και η τράπεζα σας πληρώνει όσο λιγότερο μπορεί, χρησιμοποιώντας τα χρήματά σας ως μία από τις φθηνότερες πηγές χρηματοδότησής της. Με αυτά δίνει δάνεια και χρηματοδοτεί το ενεργητικό της. Αν οι καταθέσεις αρχίσουν να φεύγουν προς crypto, stablecoins και CBDC, χάνει πρώτα το φθηνό χρήμα και πρέπει να το αντικαταστήσει με ακριβότερο. Το σοβαρότερο όμως είναι ότι μπορεί να χάσει τον ίδιο τον ρόλο της.
Ο αποταμιευτής μπορεί να κρατά μέρος των χρημάτων του σε CBDC, μέρος σε crypto και μέρος σε stablecoin κάποιας εταιρείας. Η εταιρεία μπορεί να χρηματοδοτείται απευθείας από τους πελάτες της και οι συναλλαγές να γίνονται χωρίς να περνούν από τον τραπεζικό λογαριασμό όπως τον ξέραμε. Κάπου εκεί η εμπορική τράπεζα θα πρέπει να εξηγήσει γιατί ακριβώς βρίσκεται στη μέση.
Το CBDC μάλιστα της δημιουργεί ένα ακόμη πιο ευχάριστο πρόβλημα. Σε μια τραπεζική κρίση ο καταθέτης του μέλλοντος δεν θα χρειάζεται να περιμένει έξω από ένα υποκατάστημα ούτε να ψάχνει ποια άλλη τράπεζα εμπιστεύεται περισσότερο, αφού απέναντί του θα έχει την ίδια την ΕΚΤ. Δυο πατήματα στο κινητό και καληνύχτα.
Η BIS έχει ήδη δώσει ονόματα στις δύο εκδοχές του προβλήματος: αργή αποδιαμεσολάβηση όταν οι καταθέσεις φεύγουν σταδιακά και γρήγορη αποδιαμεσολάβηση όταν φεύγουν μαζικά μέσα σε μια κρίση. Έτσι εξηγείται και γιατί η ΕΚΤ θέλει όριο στο πόσα ψηφιακά ευρώ θα μπορεί να κρατά κάθε πολίτης και γιατί το CBDC δεν θα πληρώνει τόκο. Δημιουργούμε το ασφαλέστερο ψηφιακό ευρώ και μετά προσέχουμε να μην είναι υπερβολικά ελκυστικό, επειδή μπορεί να αδειάσουν οι τράπεζες. Έχει μια ορισμένη ομορφιά, δε λέω.
Κάπου εδώ φτάνουμε και στο πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι. Το CBDC είναι η ονείρωξη κάθε υποστηρικτή του κεντρικού ελέγχου των μαζών και των NPCs, δηλαδή ημών, ενώ το crypto είναι ο εφιάλτης του. Στη μέση βρίσκεται το τραπεζικό σύστημα, που υποψιάζεται ότι και οι δύο πλευρές ίσως να μπορούν τελικά να ζήσουν και χωρίς αυτό. Εδώ αλλάζει η συζήτηση όμως, γιατί όταν το χρήμα γίνεται κώδικας και λογισμικό, αποκτά δυνατότητες που το χαρτονόμισμα δεν είχε ποτέ. Η ΕΚΤ δηλώνει σήμερα ρητά ότι το ψηφιακό ευρώ δεν θα είναι προγραμματιζόμενο χρήμα και ότι καμία κεντρική αρχή δεν θα αποφασίζει πού επιτρέπεται να ξοδέψεις τα λεφτά σου. Η λέξη-κλειδί εδώ είναι το "σήμερα". Επίσης δεν λέει τίποτα για το "πάγωμα" των χρημάτων σου.
Σήμερα δεν προβλέπεται να μπορεί κάποιος να κάνει τα χρήματά σου να λειτουργούν μόνο σε συγκεκριμένες περιοχές ή να σου πει το σουπερμάρκετ ότι αυτόν τον μήνα έφαγες αρκετά γλυκά και το υπουργείο Υγείας σε αγαπάει τόσο πολύ ώστε από εδώ και πέρα μπορείς να αγοράσεις μόνο μπρόκολο. Ούτε προβλέπεται να πέφτει το κοινωνικό σου σκορ και μαζί το επιτόκιο των καταθέσεών σου επειδή ένας αλγόριθμος ανακάλυψε ότι πριν από δέκα χρόνια πλήρωσες μια εταιρεία που μόλις χθες αποδείχθηκε ότι ήταν βιτρίνα για βίζιτες.
Αυτά δεν είναι το σημερινό σχέδιο της ΕΚΤ. Η Ιστορία έχει όμως μια κακή συνήθεια: όταν μια εξουσία αποκτά ένα καινούργιο κουμπί, αργά ή γρήγορα βρίσκεται αυτός που θέλει να το πατήσει. Σήμερα μπορεί, με τη νόμιμη διαδικασία, να παγώσει ένας τραπεζικός λογαριασμός. Σε ένα διαφορετικό ψηφιακό σύστημα θα μπορούσε θεωρητικά να παγώσει το ίδιο το χρήμα, όπου κι αν βρίσκεται. Και εδώ έρχεται ξανά εκείνο το περίφημο σενάριο που φιλοξένησε πριν χρόνια το World Economic Forum για τον πολίτη του 2030, ο οποίος δεν θα έχει τίποτα στην ιδιοκτησία του, ούτε καν τα χρήματά του, θα ζει ουσιαστικά ως ενοικιαστής των πραγμάτων που χρησιμοποιεί, δεν θα έχει ιδιωτικότητα και θα είναι "ευτυχισμένος".
Γείτσες! Πες αλεύρι.
Για να μην αδικήσουμε κανέναν, δεν ήταν η επίσημη πολιτική του WEF αλλά ένα υποθετικό σενάριο κάποιου επίσημου χλιμίτζουρα. Οργουελικό και δυστοπικό για οποιοδήποτε φιλελεύθερο πνεύμα, και ονειρικό για παγκόσμιες ελίτ που θέλουν πειθήνιους και ελεγχόμενους δουλοπάροικους. Το "δεν θα έχετε τίποτα και θα είστε ευτυχισμένοι" έγινε διάσημο, ενώ το "δεν θα έχετε ιδιωτικότητα" πέρασε κάπως πιο αθόρυβα. Περίεργο ποιο από τα δύο μας έμεινε περισσότερο. Και αυτήν εδώ ακριβώς τη συνταγή τη χαλάνε τα crypto. Ιδιαίτερα όσα είναι πραγματικά αποκεντρωμένα.
Και τώρα, να ένα εντελώς φανταστικό σενάριο. Ξυπνάει ένα πρωί όλη η Ευρώπη, ανοίγουμε το e-banking και όλοι οι λογαριασμοί γράφουν €0. Κάποιο τελευταίας γενιάς ΑΙ, κατευθυνόμενο από ομάδα χάκερ αντίπαλης κρατικής οντότητας, βρήκε μια αλληλουχία αδυναμιών στα τραπεζικά συστήματα και κατάφερε μέσα σε λίγες ώρες να μετατρέψει τον νομισματικό πλούτο μιας ηπείρου σε μια σειρά από μηνύματα "παρουσιάστηκε τεχνικό πρόβλημα, δοκιμάστε αργότερα".
Το βράδυ βγαίνει η πρόεδρος της ΕΚΤ και ανακοινώνει ότι τα πραγματικά υπόλοιπα όλων έχουν διασωθεί στα ασφαλή αρχεία του συστήματος και μπορούν να επανέλθουν την επόμενη ημέρα σε ψηφιακά ευρώ. Όποιος προτιμά να περιμένει μέχρι να αποκατασταθεί το παλιό τραπεζικό σύστημα είναι, φυσικά, απολύτως ελεύθερος να το κάνει.
Κοιτάς το κινητό και βλέπεις €0, κοιτάς την τηλεόραση και σου λέει
"Μπορείς να έχεις €37.426,18 σε CBDC αύριο στις 00:00.
Πάτησε ACCEPT."
Πόση ώρα πιστεύετε ότι θα χρειαστεί για να αλλάξει ολόκληρο το νομισματικό σύστημα της Ευρώπης; Πέντε χρόνια, πέντε μήνες ή μέχρι το μεσημεριανό;
Add comment
Comments