Η δημοσίευση της νέας έκθεσης Global Justice Report από το γαλλικό World Inequality Lab επανέφερε στο προσκήνιο μια παλιά αλλά εξαιρετικά κρίσιμη συζήτηση: τι είναι αυτό που βγάζει πραγματικά τους ανθρώπους από τη φτώχεια;
Οι συντάκτες της έκθεσης υποστηρίζουν ότι οι πλούσιες χώρες θα πρέπει να περιορίσουν την οικονομική τους ανάπτυξη, να επιβάλουν φορολογικούς συντελεστές έως και 90% στα υψηλά εισοδήματα και να χρηματοδοτήσουν ένα παγκόσμιο ταμείο αναδιανομής πλούτου προς τις φτωχότερες περιοχές του πλανήτη.
Η πρόταση ακούγεται ελκυστική σε όσους θεωρούν ότι η φτώχεια είναι πρωτίστως πρόβλημα κατανομής του πλούτου. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία δείχνει κάτι πολύ διαφορετικό: οι κοινωνίες δεν ξεφεύγουν από τη φτώχεια επειδή μοιράζουν τον υπάρχοντα πλούτο, αλλά επειδή δημιουργούν νέο.
Η ιστορία δίνει μία μόνο απάντηση
Από τη Βιομηχανική Επανάσταση μέχρι σήμερα, η συνταγή που μείωσε τη φτώχεια σε πρωτοφανή επίπεδα ήταν μία: περισσότερη παραγωγή, περισσότερες επενδύσεις και μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη.
Πριν από διακόσια χρόνια, η συντριπτική πλειονότητα της ανθρωπότητας ζούσε σε συνθήκες που σήμερα θα χαρακτηρίζονταν ακραία φτώχεια. Η έλλειψη επαρκούς τροφής, θέρμανσης, στέγης και ιατρικής περίθαλψης ήταν ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
Αυτό που άλλαξε τον κόσμο δεν ήταν κάποια παγκόσμια αναδιανομή πλούτου. Ήταν η εκρηκτική αύξηση της παραγωγικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας που δημιούργησε νέο πλούτο σε πρωτοφανή κλίμακα.
Η φτώχεια υποχώρησε επειδή οι κοινωνίες παρήγαγαν περισσότερα αγαθά, περισσότερες υπηρεσίες και περισσότερες ευκαιρίες.
Διαβάστε ακόμα: Μην σκοτώνετε την αγελάδα
Οι φτωχοί κερδίζουν όταν μεγαλώνει η οικονομία
Μια από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη ωφελεί μόνο τους πλούσιους και αφήνει πίσω τα χαμηλά εισοδήματα.
Τα δεδομένα, όμως, λένε το αντίθετο.
Έρευνες οικονομολόγων της Παγκόσμιας Τράπεζας έδειξαν ότι όταν αυξάνεται το μέσο εισόδημα μιας χώρας, αυξάνεται σχεδόν με τον ίδιο ρυθμό και το εισόδημα του φτωχότερου 20% του πληθυσμού.
Με απλά λόγια, η ανάπτυξη δεν είναι ένα παιχνίδι όπου οι πλούσιοι κερδίζουν και οι φτωχοί χάνουν. Όταν η οικονομία μεγαλώνει, οι περισσότεροι ανεβαίνουν μαζί της.
Η Αιθιοπία χρειάζεται ανάπτυξη, όχι αναδιανομή
Το πραγματικό δίλημμα για τις φτωχές χώρες δεν είναι αν οι πλούσιοι θα ωφεληθούν περισσότερο από την ανάπτυξη.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα υπάρξει ανάπτυξη.
Ο οικονομολόγος Lant Pritchett έχει δείξει ότι ακόμη και μια ανάπτυξη που κατανέμεται άνισα στην Αιθιοπία βελτιώνει πολύ περισσότερο την πρόσβαση σε καθαρό νερό, εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη απ’ ό,τι μια απολύτως ισόρροπη ανάπτυξη σε μια ήδη πλούσια χώρα όπως η Δανία.
Ο λόγος είναι προφανής: η Δανία έχει ήδη λύσει τα βασικά προβλήματα διαβίωσης. Η Αιθιοπία όχι.
Δισεκατομμύρια βοήθειας, μηδενική πρόοδος
Αν η ξένη βοήθεια ήταν η λύση, ορισμένες αφρικανικές χώρες θα έπρεπε ήδη να αποτελούν ιστορίες επιτυχίας.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό έχει λάβει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε διεθνή βοήθεια τις τελευταίες δεκαετίες. Η Μοζαμβίκη χρηματοδοτούσε επί χρόνια μεγάλο μέρος του κρατικού της προϋπολογισμού από ξένους δωρητές.
Παρά τα τεράστια ποσά, η ανάπτυξη παρέμεινε αναιμική και η φτώχεια βαθιά ριζωμένη.
Το πρόβλημα δεν ήταν η έλλειψη χρημάτων. Ήταν η απουσία παραγωγικής οικονομίας.
Γιατί κάποιες χώρες παραμένουν φτωχές
Οι χώρες δεν παραμένουν φτωχές επειδή ο υπόλοιπος κόσμος τις έχει ξεχάσει.
Παραμένουν φτωχές επειδή δεν διαθέτουν τους θεσμούς που επιτρέπουν τη δημιουργία πλούτου.
Αδύναμα δικαιώματα ιδιοκτησίας, διαφθορά, ανασφάλεια δικαίου, κρατικός παρεμβατισμός και κλειστές αγορές αποθαρρύνουν τις επενδύσεις και περιορίζουν την παραγωγικότητα.
Αντίθετα, όπου ενισχύονται οι οικονομικές ελευθερίες, οι επενδύσεις αυξάνονται, οι επιχειρήσεις πολλαπλασιάζονται και τα εισοδήματα βελτιώνονται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι χώρες με τις χαμηλότερες επιδόσεις στους δείκτες οικονομικής ελευθερίας είναι συνήθως και οι φτωχότερες του πλανήτη.
Η σκληρή αλήθεια που πολλοί δεν θέλουν να ακούσουν
Η ιδέα ότι η φτώχεια μπορεί να εξαλειφθεί μέσω αναδιανομής χωρίς ισχυρή οικονομική ανάπτυξη παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής σε πολιτικούς κύκλους και διεθνείς οργανισμούς.
Όμως η ιστορία είναι αμείλικτη.
Καμία χώρα δεν βγήκε από τη φτώχεια χωρίς να γίνει πλουσιότερη.
Καμία κοινωνία δεν εξασφάλισε υψηλό βιοτικό επίπεδο χωρίς να αυξήσει την παραγωγικότητά της.
Και κανένα πρόγραμμα βοήθειας δεν κατάφερε να υποκαταστήσει τη δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης.
Η πραγματική επιλογή για τις φτωχές χώρες δεν είναι ανάμεσα στην ανάπτυξη και την αναδιανομή. Είναι ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη στασιμότητα. Και η ιστορία δείχνει ότι η δεύτερη οδηγεί σχεδόν πάντα στη διατήρηση της φτώχειας.
Add comment
Comments