Φινλανδία: Ένα φθινοπωρινό road trip στη χώρα των χιλιάδων λιμνών

Από το Ελσίνκι στη λίμνη Saimaa, εκεί όπου το φθινόπωρο λέγεται "ruska": ατελείωτα δάση, ξύλινες προβλήτες, σάουνες, άγρια μανιτάρια και δρόμοι που μοιάζουν να χάνονται μέσα στο νερό

Υπάρχουν ταξίδια που οργανώνονται γύρω από μια πόλη. Άλλα γύρω από ένα μουσείο, μια παραλία ή ένα διάσημο μνημείο. Και υπάρχουν ταξίδια που οργανώνονται γύρω από ένα χρώμα.

Στη Φινλανδία αυτό το χρώμα έχει δική του λέξη: ruska.

Δεν είναι απλώς η φινλανδική μετάφραση του "φθινοπωρινού φυλλώματος". Είναι σχεδόν ένα μικρό φυσικό γεγονός που οι Φινλανδοί περιμένουν κάθε χρόνο: η σύντομη περίοδος κατά την οποία τα τεράστια δάση της χώρας εγκαταλείπουν το πράσινο και μετατρέπονται σε ένα μωσαϊκό από χρυσαφί, πορτοκαλί, κόκκινο και καφέ.

Κρατά λίγο. Και ίσως γι’ αυτό έχει τόση σημασία.

Στον βορρά ξεκινά ήδη από τον Σεπτέμβριο και στη συνέχεια κινείται προς τα νότια. Η επίσημη τουριστική υπηρεσία της Φινλανδίας παρομοιάζει μάλιστα τη ruska με μια βόρεια εκδοχή του ιαπωνικού hanami: μια σύντομη στιγμή ομορφιάς που υπάρχει ακριβώς επειδή πρόκειται να χαθεί. 

Αυτό το φαινόμενο αναζήτησε η Annabelle Thorpe σε ένα road trip για τον Guardian⁠, ξεκινώντας από το Ελσίνκι και κατευθυνόμενη ανατολικά προς τη λίμνη Saimaa.

Μόνο που η Φινλανδία είχε διαφορετικά σχέδια. Τα φύλλα δεν είχαν ακόμη αλλάξει. Και τελικά αυτό αποδείχθηκε ίσως το λιγότερο σημαντικό μέρος του ταξιδιού. 

Η Φινλανδία πέρα από το Λάπλαντ

Η τουριστική εικόνα της Φινλανδίας έχει συνδεθεί τόσο έντονα με τον χειμώνα ώστε είναι εύκολο να ξεχάσουμε ότι υπάρχει μια εντελώς διαφορετική χώρα πριν πέσουν τα πρώτα χιόνια.

Λάπλαντ, τάρανδοι, Βόρειο Σέλας, Ροβανιέμι, Άγιος Βασίλης και παγωμένα δάση έχουν δημιουργήσει ένα πανίσχυρο διεθνές brand.

Αλλά νοτιότερα βρίσκεται η Φινλανδική Lakeland. Και εδώ η Φινλανδία γίνεται σχεδόν στοιχειώδης. Νερό. Δάσος. Ξύλο. Πέτρα. Ουρανός.

Η Lakeland θεωρείται η μεγαλύτερη περιοχή λιμνών της Ευρώπης και αποτελεί έναν από τους τόπους όπου οι ίδιοι οι Φινλανδοί πηγαίνουν για να απομακρυνθούν από τις πόλεις και να ξαναβρούν τη σχέση τους με τη φύση. Εδώ η κλασική εικόνα δεν είναι κάποιο πολυτελές resort αλλά ένα ξύλινο εξοχικό στην όχθη μιας λίμνης, μια μικρή προβλήτα και – σχεδόν πάντοτε – μια σάουνα. 

Αυτό είναι και το τοπίο μέσα στο οποίο εξελίσσεται το ταξίδι. Όχι μια διαδρομή από αξιοθέατο σε αξιοθέατο. Αλλά μια διαδρομή από λίμνη σε λίμνη.

Από το Ελσίνκι προς την ενδοχώρα

Το road trip ξεκινά από το Ελσίνκι και κινείται ανατολικά. Ο πρώτος σταθμός είναι το Radalla Resort, στις όχθες της λίμνης Urajärvi. Η προσδοκία είναι σαφής: μέσα Σεπτεμβρίου, βόρεια Ευρώπη, άρα τα δάση θα έπρεπε ήδη να έχουν μετατραπεί σε έναν φθινοπωρινό πίνακα.

Αντί γι’ αυτό, οι ταξιδιώτες συναντούν… πράσινο. Χιλιόμετρα πράσινου. Μόνο στις άκρες ορισμένων φύλλων αρχίζουν να διακρίνονται οι πρώτες καφέ και κοκκινωπές αποχρώσεις. Μια εργαζόμενη στο ξενοδοχείο δίνει την απλούστερη εξήγηση: είχαν φτάσει πολύ νωρίς.

Και πράγματι, η ruska δεν ακολουθεί το ημερολόγιο των τουριστικών κρατήσεων. Στη βόρεια Φινλανδία η κορύφωσή της εμφανίζεται κατά μέσο όρο περίπου τη δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου και διαρκεί περίπου δέκα ημέρες, ενώ στη νότια Φινλανδία τα εντονότερα χρώματα εμφανίζονται συνήθως προς τα τέλη Σεπτεμβρίου και τις αρχές Οκτωβρίου. Οι καιρικές συνθήκες μπορούν φυσικά να μετακινήσουν σημαντικά αυτό το παράθυρο. 

Στη Saimaa, ο Guardian τοποθετεί την άφιξη της ruska περίπου στις αρχές Οκτωβρίου.  Και εδώ βρίσκεται ένα από τα ωραιότερα χαρακτηριστικά ενός τέτοιου ταξιδιού: δεν μπορείς να προγραμματίσεις τα πάντα.

Όταν ο δρόμος αρχίζει να γίνεται νερό

Η οδήγηση στη νότια Φινλανδία είναι από μόνη της μέρος της εμπειρίας. Οι πόλεις και τα χωριά δεν εμφανίζονται πάντοτε πάνω στον κεντρικό δρόμο. Πολλοί οικισμοί βρίσκονται προς τις λίμνες, στο τέλος μικρότερων δρόμων. Έτσι, για μεγάλα διαστήματα, ο ταξιδιώτης βλέπει κυρίως δέντρα. Πεύκα. Σημύδες. Κι άλλα πεύκα. Και ξαφνικά το δάσος ανοίγει. Μπροστά εμφανίζεται νερό.

Ο δρόμος ακολουθεί για λίγο την όχθη, περνά πάνω από ένα στενό κομμάτι ξηράς, ενώνει δύο μικρά νησιά και μετά ξαναχάνεται στο δάσος.

Στη διαδρομή που περιγράφει η Thorpe, τα χωράφια σταδιακά δίνουν τη θέση τους στις λίμνες και ο δρόμος αρχίζει να ελίσσεται ανάμεσα στα νερά και στις μικρές νησίδες.  Αυτό είναι ίσως και το μυστικό ενός road trip στη φινλανδική Lakeland.

Δεν χρειάζεται να βιάζεσαι να φτάσεις στον επόμενο προορισμό. Ο ίδιος ο δρόμος είναι ο προορισμός.

Μια στάση σε ένα μάλλον απρόσμενο οινοποιείο

Κάπου στη διαδρομή εμφανίζεται κάτι που δύσκολα περιμένει κανείς να βρει στη Φινλανδία. Ένα οινοποιείο.

Το Ollinmäki Winery δεν θυμίζει βέβαια Τοσκάνη ή Μπορντό. Η λογική του είναι πολύ περισσότερο φινλανδική: αξιοποιεί τα φρούτα και τα berries του βορρά. Η στάση μετατρέπεται έτσι σε μικρή εισαγωγή στη διαφορετική γαστρονομική κουλτούρα της περιοχής.

Δοκιμή έξι κρασιών. Τοπικό τυρί. Και δίπλα ένα πιάτο που σε επαναφέρει αμέσως στη Σκανδιναβία: σούπα από άλκη. Η εμπειρία αποκαλύπτει κάτι που θα επαναλαμβάνεται σε ολόκληρη τη διαδρομή. Η κουζίνα της περιοχής δεν προσπαθεί τόσο να επιβληθεί πάνω στο τοπίο όσο να χρησιμοποιήσει ό,τι αυτό προσφέρει. 

Sahanlahti: μια Φινλανδία που ξαφνικά μοιάζει με Μεσόγειο

Η επόμενη στάση είναι το Sahanlahti, στις όχθες της Saimaa. Και εκεί συμβαίνει κάτι ακόμη πιο απροσδόκητο. Βγαίνει ο ήλιος.

Ο ουρανός γίνεται βαθύς γαλάζιος και το νερό λάμπει κάτω από το φως. Η εικόνα είναι τόσο φωτεινή ώστε, όπως γράφει η Thorpe, το σκηνικό μοιάζει περισσότερο με Μεσόγειο παρά με τη στερεοτυπική εικόνα του ευρωπαϊκού Βορρά.  Αυτή ίσως είναι και μια από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις της φθινοπωρινής Φινλανδίας.

Δεν είναι υποχρεωτικά γκρίζα. Οι ημέρες μπορεί να είναι καθαρές, οι λίμνες να αντανακλούν τον μπλε ουρανό και τα δάση να φωτίζονται από έναν χαμηλό φθινοπωρινό ήλιο. Και καθώς η θερμοκρασία πέφτει, το τοπίο αποκτά αυτή την ιδιαίτερη καθαρότητα του Βορρά.

Η κουζίνα του δάσους

Στο Sahanlahti αρχίζει να γίνεται ακόμη πιο εμφανής η σχέση της φινλανδικής κουζίνας με το φυσικό περιβάλλον. Στο τραπέζι φτάνουν μανιταρόσουπα, χήνα με lingonberry, λεπτές φέτες παντζαριού και κατσικίσιο τυρί.  Δεν πρόκειται απλώς για "τοπικά προϊόντα" με τη σύγχρονη γαστρονομική έννοια. Εδώ το δάσος εξακολουθεί να λειτουργεί ως πραγματικό τροφοδοτικό σύστημα.

Το φθινόπωρο είναι εποχή μανιταριών και berries και το foraging παραμένει σημαντικό μέρος της ζωής στη χώρα. Η ίδια η Visit Finland προτείνει τη συλλογή μανιταριών και καρπών ως μία από τις χαρακτηριστικές εμπειρίες του φινλανδικού φθινοπώρου. 

Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος που αυτό είναι τόσο βαθιά ενσωματωμένο στη φινλανδική κουλτούρα. Το λεγόμενο Everyman’s Right επιτρέπει, υπό συγκεκριμένους κανόνες, την πρόσβαση στη φύση και τη συλλογή άγριων berries και μανιταριών ακόμη και από επισκέπτες. 

Έτσι, ένα καλάθι και ένα ζευγάρι μπότες μπορούν να αποτελέσουν εξίσου σημαντικό μέρος του ταξιδιού με το αυτοκίνητο.

Saimaa: όχι ακριβώς λίμνη, αλλά ένας κόσμος από νερό

Και ύστερα έρχεται η πραγματική πρωταγωνίστρια. Η λίμνη Saimaa. Από ψηλά δεν μοιάζει τόσο με μία ενιαία λίμνη όσο με ένα τεράστιο υδάτινο παζλ.

Νερό, στενά περάσματα, νησιά, χερσόνησοι και δάση μπλέκονται μεταξύ τους σε τέτοιο βαθμό ώστε πολλές φορές είναι δύσκολο να καταλάβεις πού τελειώνει η στεριά και πού αρχίζει η λίμνη.

Δεν είναι περίεργο λοιπόν που η περιοχή προσφέρεται για εξερεύνηση με βάρκα, κανό ή kayak. Το φθινόπωρο μάλιστα η εμπειρία αλλάζει εντελώς: λιγότερος κόσμος, χαμηλότερες θερμοκρασίες, ήρεμα νερά και δάση που σταδιακά αλλάζουν χρώμα. Υπάρχουν οργανωμένες φθινοπωρινές διαδρομές στη Saimaa που συνδυάζουν canoeing, διαμονή σε μικρές δασικές καλύβες, ξυλόσομπα, σάουνα και – αν ο ουρανός συνεργαστεί – ακόμη και θέα του Βόρειου Σέλαος.

Αναζητώντας μία από τις σπανιότερες φώκιες του κόσμου

Η Saimaa κρύβει και έναν εξαιρετικά σπάνιο κάτοικο. Τη Saimaa ringed seal, τη δακτυλιωτή φώκια της Saimaa. Η αναζήτησή της συνδυάζεται με εξόρμηση με μικρό μηχανοκίνητο σκάφος και συλλογή μανιταριών σε ένα από τα νησιά. Τα καλάθια μπαίνουν στη βάρκα. Το σκάφος περνά ανάμεσα στα νησιά. Και οι ταξιδιώτες αναζητούν ταυτόχρονα chanterelles, φώκιες και ψαραετούς. Είναι μια σκηνή που δύσκολα θα μπορούσε να ανήκει σε άλλη χώρα.

Και που εξηγεί γιατί στη Lakeland η φύση δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό των διακοπών. Είναι το ίδιο το πρόγραμμα.

Järvisydän: μια ιστορία που ξεκινά τον 17ο αιώνα

Ο τελευταίος μεγάλος σταθμός της διαδρομής είναι το Järvisydän. Και εδώ το ταξίδι αποκτά και ιστορικό βάθος. Σύμφωνα με την οικογενειακή παράδοση, η ιστορία του τόπου ξεκινά το 1654, όταν η οικογένεια Heiskanen απέκτησε γη για να δημιουργήσει πανδοχείο πάνω στη διαδρομή μεταξύ Αγίας Πετρούπολης και Ελσίνκι. Περισσότερα από 350 χρόνια αργότερα, το παλιό πανδοχείο έχει μετατραπεί σε resort περίπου 100 δωματίων, με σύγχρονες γυάλινες καμπίνες μέσα στο δάσος, ξύλινα καταλύματα και μικρότερα camping pods.

Το εντυπωσιακό όμως δεν είναι τόσο η πολυτέλεια όσο ο τρόπος με τον οποίο το συγκρότημα επιχειρεί να ενσωματωθεί στο περιβάλλον. Πέτρα. Ξύλο. Φωτιά. Νερό. Και φυσικά…Σάουνα. Δεν γίνεται να ταξιδέψεις στη Φινλανδία και να αντιμετωπίσεις τη σάουνα σαν μια ακόμη υπηρεσία ξενοδοχείου. Είναι πολύ περισσότερο από αυτό.