Βρυξέλλες και Οτάβα εξετάζουν μια σχέση που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία της ΕΕ. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προτείνει τον Καναδά ως πρώτο "συνδεδεμένο μέλος", ο Μαρκ Κάρνεϊ μιλά για "συμμαχία του μέλλοντος" και η Ρομπέρτα Μέτσολα θεωρεί ότι το μοντέλο θα μπορούσε να επεκταθεί σε Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία. Η Ουάσιγκτον, όμως, αντιδρά, με τον Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί για νέους δασμούς.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να ανοίξει μια καινούργια πόρτα στις διεθνείς σχέσεις της: μια χώρα να συνδεθεί με την ΕΕ πολύ στενότερα από έναν συνηθισμένο εμπορικό εταίρο, χωρίς όμως να γίνει πλήρες κράτος-μέλος. Πρώτος υποψήφιος για αυτό το πείραμα είναι ο Καναδάς. Στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε, παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, να ανοίξει ο δρόμος ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο "συνδεδεμένο μέλος" της ΕΕ. Πρόκειται για έναν όρο που σήμερα δεν αντιστοιχεί σε υφιστάμενο θεσμικό καθεστώς της Ένωσης, κάτι που σημαίνει ότι οι δύο πλευρές θα πρέπει ουσιαστικά να καθορίσουν από την αρχή τι ακριβώς θα περιλαμβάνει.
Και, όπως φαίνεται, οι Βρυξέλλες δεν σκέφτονται μόνο τον Καναδά. Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, μιλώντας στο Euronews στις 17 Σεπτεμβρίου, ανέφερε συγκεκριμένα την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία ως χώρες που θα μπορούσαν στο μέλλον να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.
Ούτε πλήρης ένταξη ούτε απλή εταιρική σχέση
Η λογική πίσω από την πρόταση είναι η δημιουργία μιας ενδιάμεσης κατηγορίας για χώρες που επιθυμούν πολύ στενές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς να βρίσκονται σε διαδικασία πλήρους ένταξης. Η Μέτσολα παρουσίασε την ιδέα ως μια τρίτη επιλογή ανάμεσα στην ιδιότητα του κράτους-μέλους και στο καθεστώς της υποψήφιας χώρας. Όπως τόνισε, η ΕΕ επιδιώκει να εμβαθύνει τις σχέσεις της με συγκεκριμένους εταίρους, ενώ εκτίμησε ότι και άλλες χώρες μπορεί στο μέλλον να ενδιαφερθούν για ένα αντίστοιχο μοντέλο. Σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας, είπε χαρακτηριστικά, "οι φίλοι έχουν σημασία".
Η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία διαθέτουν ήδη εμπορικές συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρα υπάρχει μια βάση πάνω στην οποία θα μπορούσε να αναπτυχθεί στενότερη συνεργασία. Με τον Καναδά οι δεσμοί είναι ακόμη πιο προχωρημένοι. Υπάρχει ήδη η CETA, ενώ οι δύο πλευρές συζητούν τη συμμετοχή της χώρας σε πρόσθετα ευρωπαϊκά προγράμματα.
Τι ακριβώς θα παίρνει ένα «συνδεδεμένο μέλος»;
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη ασάφεια του σχεδίου. Στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές σχέσεων με τρίτες χώρες: συμφωνίες σύνδεσης, ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος, καθεστώτα υποψήφιων χωρών και συμμετοχή τρίτων κρατών σε συγκεκριμένα ευρωπαϊκά προγράμματα. Δεν υπάρχει όμως σήμερα η θεσμική κατηγορία του "associate member" όπως αυτή προτείνεται για τον Καναδά. Οι μέχρι τώρα ενδείξεις παραπέμπουν σε ένα ευρύ πλαίσιο που θα μπορούσε να καλύπτει εμπόριο, τεχνολογία, άμυνα, ενέργεια, κρίσιμες πρώτες ύλες και συνεργασία σε συγκεκριμένες ρυθμιστικές πολιτικές.
Ο Καναδάς βρίσκεται ήδη σε πρώιμες συνομιλίες για το Erasmus+, ενώ εξετάζονται και στενότεροι δεσμοί με το Horizon Europe. Πολύ δυσκολότερα είναι τα θεσμικά ζητήματα. Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί εάν ένα "συνδεδεμένο μέλος" θα αποκτούσε οποιοδήποτε δικαίωμα συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ, ποιο μέρος του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου θα υιοθετούσε ή ποιες συγκεκριμένες υποχρεώσεις θα αναλάμβανε.
Ο Κάρνεϊ και η αναζήτηση μιας «συμμαχίας του μέλλοντος»
Η συζήτηση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία όταν ο Μαρκ Κάρνεϊ απευθύνθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 17 Σεπτεμβρίου. Ο Καναδός πρωθυπουργός υποδέχθηκε θετικά το άνοιγμα της φον ντερ Λάιεν και μίλησε για μια "συμμαχία για το μέλλον", η οποία θα στηρίζεται στις κοινές αξίες και στα πλεονεκτήματα που μπορούν να προσφέρουν οι δύο πλευρές η μία στην άλλη. Το ευρύτερο μήνυμα του Κάρνεϊ ήταν ότι Ευρώπη και Καναδάς μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη στρατηγική ανθεκτικότητα εάν συνεργαστούν στενότερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραδοσιακές εμπορικές και γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται.
Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται και με την προσπάθεια του Καναδού πρωθυπουργού να δημιουργήσει στενότερους δεσμούς μεταξύ των λεγόμενων "μεσαίων δυνάμεων", καθώς οι σχέσεις Οτάβας και Ουάσιγκτον έχουν επιδεινωθεί.
Τα κρίσιμα ορυκτά ως στρατηγική γέφυρα
Ένα από τα ισχυρότερα χαρτιά του Καναδά στη νέα σχέση είναι οι κρίσιμες πρώτες ύλες. Η χώρα διαθέτει σημαντικούς ορυκτούς πόρους απαραίτητους για την ενεργειακή μετάβαση, τις νέες τεχνολογίες και την αμυντική βιομηχανία. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, επομένως, μια στενότερη σχέση με την Οτάβα θα μπορούσε να συμβάλει στη διαφοροποίηση των προμηθευτών και των αλυσίδων εφοδιασμού της. Η Μέτσολα ανέφερε άλλωστε ρητά την πρόσβαση στις κρίσιμες πρώτες ύλες ως ένα από τα πεδία πάνω στα οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί το νέο μοντέλο συνεργασίας.
Η αρχική πρόταση της φον ντερ Λάιεν είναι ευρύτερη και αφορά επίσης τεχνολογία, ενέργεια και άμυνα. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επεξεργάζεται νέες δομές συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας με εταίρους όπως ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία και η Ουκρανία.
Εάν αυτές οι διαφορετικές πρωτοβουλίες συνδεθούν μεταξύ τους, η «συνδεδεμένη συμμετοχή» θα μπορούσε να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος από μια απλή αναβάθμιση της CETA.
Κοινό μέτωπο και στη ρύθμιση των social media
Ένας ακόμη τομέας στον οποίο διαφαίνεται περιθώριο στενότερης συνεργασίας είναι η αντιμετώπιση των μεγάλων τεχνολογικών πλατφορμών. Η Μέτσολα συμπεριέλαβε μεταξύ των πιθανών πεδίων συνεργασίας τους κοινούς κανόνες για τα social media και την προστασία των ανηλίκων. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να επεκτείνει την ευρωπαϊκή ρυθμιστική συνεργασία πέρα από τα γεωγραφικά σύνορα της ΕΕ, εφόσον φυσικά οι διαπραγματεύσεις οδηγήσουν σε συγκεκριμένες συμφωνίες.
Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία: το σχέδιο αποκτά μεγαλύτερη διάσταση
Η αναφορά της Μέτσολα σε Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία είναι σημαντική ακριβώς επειδή δείχνει ότι οι Βρυξέλλες δεν αντιμετωπίζουν κατ' ανάγκην τον Καναδά ως μια μοναδική εξαίρεση. Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θεωρεί πιθανό και άλλες χώρες να ενδιαφερθούν για αντίστοιχη σχέση με την ΕΕ, κατονομάζοντας τις δύο χώρες του Ειρηνικού. Εάν αυτό συμβεί, θα μπορούσε να αρχίσει να διαμορφώνεται γύρω από την Ευρωπαϊκή Ένωση ένας εξωτερικός κύκλος πολύ στενών στρατηγικών εταίρων.
Δεν θα πρόκειται για διεύρυνση με τη σημερινή έννοια του όρου, αφού οι χώρες αυτές δεν θα γίνονται αυτομάτως κράτη-μέλη. Θα πρόκειται όμως για μια μορφή συνεργασίας βαθύτερη από τις συμβατικές σχέσεις της ΕΕ με τρίτα κράτη.
Ο Trump απειλεί με «πολύ σοβαρούς δασμούς»
Η αμερικανική κυβέρνηση αντέδρασε αμέσως. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την πρόταση "γελοία" και προειδοποίησε ότι, εάν κρίνει πως η κίνηση συνιστά εχθρική ενέργεια, θα μπορούσε να επιβάλει στην Ευρωπαϊκή Ένωση "πολύ σοβαρούς δασμούς" ή ακόμη και να περιορίσει τις εμπορικές σχέσεις σε πολλούς τομείς. Η αντίδραση των Βρυξελλών ήταν να επιχειρήσουν να αποσυνδέσουν την προσέγγιση με τον Καναδά από την αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογράμμισε ότι η προτεινόμενη ενίσχυση της εταιρικής σχέσης «δεν στρέφεται εναντίον κανενός», αλλά αποσκοπεί στην κοινή ενίσχυση Ευρώπης και Καναδά.
Ανάλογη ήταν η τοποθέτηση της Μέτσολα, η οποία παρουσίασε την ευρωπαϊκή στρατηγική ως προσπάθεια εμβάθυνσης της συνεργασίας με χώρες που συμμερίζονται κοινές αρχές και όχι ως κίνηση εναντίον τρίτων.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι μεγαλύτερο από τον Καναδά
Το ενδιαφέρον της υπόθεσης δεν βρίσκεται τελικά μόνο στο εάν ο Καναδάς θα αποκτήσει έναν καινούργιο τίτλο στις σχέσεις του με τις Βρυξέλλες. Εάν η πρόταση αποκτήσει συγκεκριμένη νομική και θεσμική υπόσταση και στη συνέχεια εφαρμοστεί σε χώρες όπως η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, η ΕΕ θα έχει δημιουργήσει στην πράξη μια νέα κατηγορία διεθνών εταίρων: κράτη εκτός της Ένωσης που δεν επιδιώκουν πλήρη ένταξη, αλλά συνδέονται μαζί της σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι προβλέπουν οι σημερινές συμβατικές εταιρικές σχέσεις.
Προς το παρόν, πάντως, το σχέδιο βρίσκεται στην αρχή. Δεν έχει συμφωνηθεί νομικό καθεστώς ούτε έχουν καθοριστεί τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που θα συνοδεύουν τη "συνδεδεμένη συμμετοχή". Αυτό που είναι ήδη σαφές είναι ότι Βρυξέλλες και Οτάβα συζητούν πλέον μια σχέση που μέχρι σήμερα δεν υπήρχε στο θεσμικό λεξιλόγιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Και εάν το μοντέλο περάσει από τον Καναδά στην Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και ενδεχομένως σε άλλους εταίρους, τότε η συζήτηση θα αφορά κάτι ευρύτερο: τη δημιουργία ενός νέου δικτύου χωρών που θα βρίσκονται πολιτικά, οικονομικά και στρατηγικά πολύ κοντά στην ΕΕ, χωρίς να αποτελούν πλήρη μέλη της.
Add comment
Comments