Η διακοπή του στρατηγικού αγωγού East-West αρχίζει να χτυπά τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια – Η Saudi Aramco ακυρώνει ή μεταθέτει παραδόσεις, η πολωνική Orlen αναζητά πετρέλαιο από Βόρεια Θάλασσα, ΗΠΑ και Καζακστάν και η αγορά χάνει μία από τις σημαντικότερες παρακάμψεις των Στενών του Ορμούζ.
Από τον Τηλέμαχο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η ενεργειακή κρίση στη Μέση Ανατολή περνά πλέον από τους γεωπολιτικούς χάρτες στις πραγματικές παραδόσεις πετρελαίου προς την Ευρώπη. Η διακοπή λειτουργίας του στρατηγικού αγωγού East-West της Σαουδικής Αραβίας, μετά την επίθεση της 10ης Σεπτεμβρίου, έχει αρχίσει να προκαλεί ακυρώσεις και καθυστερήσεις σαουδαραβικών φορτίων προς ευρωπαϊκά διυλιστήρια.
Και αυτή είναι μια εξέλιξη με πολύ μεγαλύτερη σημασία από την απώλεια ενός ακόμη αγωγού. Ο East-West είχε εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες "βαλβίδες ασφαλείας" της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, επειδή επέτρεπε στη Σαουδική Αραβία να μεταφέρει εκατομμύρια βαρέλια από τα ανατολικά κοιτάσματα προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Τώρα αυτή η παράκαμψη έχει τεθεί εκτός λειτουργίας. Και οι πρώτοι που αρχίζουν να αισθάνονται τις συνέπειες είναι οι Ευρωπαίοι αγοραστές.
Η Aramco ακυρώνει φορτία προς την Ευρώπη
Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, τουλάχιστον τρία ευρωπαϊκά διυλιστήρια έχουν ενημερωθεί ότι φορτία σαουδαραβικού αργού που επρόκειτο να παραδοθούν στα τέλη Σεπτεμβρίου είτε ακυρώνονται είτε μετατίθενται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι παραδόσεις μεταφέρονται ακόμη και για τον Νοέμβριο.
Άλλα δύο ευρωπαϊκά διυλιστήρια περιμένουν αντίστοιχες ενημερώσεις για τις προμήθειες του Σεπτεμβρίου. Το Reuters επιβεβαιώνει ότι η Σαουδική Αραβία έχει ήδη ακυρώσει ορισμένα φορτία μετά τη διακοπή του αγωγού και ότι μεγάλοι Ευρωπαίοι πελάτες αναζητούν εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας. Η Saudi Aramco δεν έχει σχολιάσει δημοσίως τις συγκεκριμένες εμπορικές πληροφορίες.
Ο αγωγός που μπορεί να μεταφέρει 7 εκατ. βαρέλια την ημέρα
Ο East-West, γνωστός και ως Petroline, διασχίζει περίπου 1.200 χιλιόμετρα της Αραβικής Χερσονήσου. Ξεκινά από την πετρελαϊκή καρδιά της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας και καταλήγει στο Γιανμπού, στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας. Η συνολική δυναμικότητά του φθάνει περίπου τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Τους τελευταίους μήνες, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται διεθνείς πηγές, μέσω του συστήματος μεταφέρονταν περίπου 4 έως 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Πρόκειται για τεράστια ποσότητα ακόμη και για τα δεδομένα της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου. Αυτό εξηγεί γιατί η διακοπή του έχει προκαλέσει τόσο μεγάλη ανησυχία.
Γιατί ο East-West έγινε τόσο σημαντικός
Υπό κανονικές συνθήκες, μεγάλο μέρος του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου εξάγεται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Όμως η συνεχιζόμενη κρίση στην περιοχή έχει καταστήσει ακόμη σημαντικότερη τη δυνατότητα παράκαμψης του συγκεκριμένου θαλάσσιου περάσματος.
Η Σαουδική Αραβία διέθετε ένα τεράστιο στρατηγικό πλεονέκτημα: μπορούσε να στείλει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου προς τα δυτικά μέσω ξηράς και να τις εξαγάγει από το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.
Με αυτόν τον τρόπο, εκατομμύρια βαρέλια δεν χρειαζόταν να περάσουν από το Ορμούζ. Η επίθεση στον αγωγό έπληξε ακριβώς αυτή την εναλλακτική διαδρομή.
Ο ρόλος της Αιγύπτου και του SUMED
Η Σαουδική Αραβία δεν διαθέτει κάποια άλλη χερσαία διαδρομή αντίστοιχης δυναμικότητας που θα μπορούσε απλώς να αντικαταστήσει τον East-West. Υπάρχει όμως μία ακόμη σημαντική ενεργειακή αρτηρία για τη μεταφορά αργού προς την Ευρώπη: η Αίγυπτος.
Πετρέλαιο που έχει φτάσει στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας μπορεί να μεταφερθεί προς το αιγυπτιακό Αΐν Σόχνα και από εκεί μέσω του αγωγού SUMED προς το Σίντι Κερίρ στη Μεσόγειο.
Ο SUMED διαθέτει δυναμικότητα περίπου 2,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Υπάρχει όμως ένα θεμελιώδες πρόβλημα. Ο SUMED μπορεί να βοηθήσει στη μεταφορά πετρελαίου που έχει ήδη φτάσει στην Ερυθρά Θάλασσα.
Δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον East-West στη μεταφορά τεράστιων ποσοτήτων αργού από τα κοιτάσματα της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας προς τα δυτικά.
Τα αποθέματα στο Γιανμπού γίνονται κρίσιμα
Σύμφωνα με πηγές της αγοράς που επικαλείται το Argus, όλα τα σαουδαραβικά φορτία που είχαν προγραμματιστεί για το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου μπορεί να κινδυνεύουν με καθυστέρηση ή ακύρωση. Μία εκτίμηση της αγοράς τοποθετεί τα διαθέσιμα αποθέματα αργού στο Γιανμπού σε επίπεδα που επαρκούν για περίπου πέντε ημέρες.
Το Argus δεν έχει επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τον συγκεκριμένο αριθμό, επομένως πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εκτίμηση και όχι ως επίσημο δεδομένο. Ωστόσο, η γενική εικόνα των ροών είναι σαφής. Στοιχεία της Vortexa που επικαλείται το Argus δείχνουν ότι κανένα φορτίο σαουδαραβικού αργού δεν είχε αναχωρήσει από το Γιανμπού μετά τις 11 Σεπτεμβρίου.
Όσο περισσότερο παραμένει κλειστός ο East-West, τόσο περισσότερο εξαντλείται το "μαξιλάρι" που επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να συνεχίζει τις εξαγωγές από την Ερυθρά Θάλασσα.
Η Πολωνία ψάχνει ήδη αλλού
Η καλύτερη ένδειξη ότι η κρίση έχει περάσει από τη θεωρία στην πραγματική αγορά βρίσκεται στην Πολωνία. Η Orlen, ένας από τους σημαντικότερους αγοραστές σαουδαραβικού αργού στην Ευρώπη, έχει αρχίσει να αναζητά εναλλακτικές ποσότητες.
Σύμφωνα με traders που μίλησαν στο Reuters, η πολωνική εταιρεία αγόρασε ποικιλίες αργού της Βόρειας Θάλασσας, όπως Grane, Johan Sverdrup και Johan Castberg. Παράλληλα ζήτησε προσφορές για άλλες ποιότητες, μεταξύ των οποίων αμερικανικό WTI Midland και καζακικό CPC Blend.
Η κίνηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Saudi Aramco καλύπτει περίπου το 40% του αργού που επεξεργάζεται η Orlen. Ο πολωνικός όμιλος διαθέτει διυλιστήρια όχι μόνο στην Πολωνία αλλά και στη Λιθουανία και την Τσεχία. Η ίδια η Orlen υποστηρίζει ότι οι εγκαταστάσεις της εξακολουθούν να τροφοδοτούνται κανονικά.
Το γεγονός όμως ότι αγοράζει εναλλακτικά φορτία δείχνει ότι προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο η διαταραχή να διαρκέσει.
Από τη Σαουδική Αραβία στη Βόρεια Θάλασσα και τις ΗΠΑ
Εδώ αρχίζει η δεύτερη φάση του προβλήματος. Όταν ένας μεγάλος ευρωπαϊκός αγοραστής χάνει μέρος της σαουδαραβικής τροφοδοσίας του, δεν σταματά απλώς να λειτουργεί το διυλιστήριό του.
Μπαίνει στην αγορά και αγοράζει από αλλού.
Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη ζήτηση για νορβηγικό αργό, αμερικανικό WTI Midland, καζακικό CPC Blend και άλλες ποιότητες κατάλληλες για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια. Έτσι μια επίθεση σε έναν αγωγό στη Σαουδική Αραβία μπορεί μέσα σε λίγες ημέρες να επηρεάσει τη φυσική αγορά πετρελαίου στη Βόρεια Θάλασσα, στον Ατλαντικό και στη Μεσόγειο.
Το Brent πλησιάζει τα $110
Η αγορά έχει ήδη αρχίσει να αντιδρά. Το Brent κινείται κοντά στα $108,5 ανά βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI περίπου στα $104,7. Η άνοδος δεν οφείλεται αποκλειστικά στη Σαουδική Αραβία. Ταυτόχρονα υπάρχουν προβλήματα παραγωγής στη Λιβύη, επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις Ρωσίας και Ουκρανίας και συνεχιζόμενες γεωπολιτικές πιέσεις στις πετρελαϊκές ροές της Μέσης Ανατολής.
Αυτό όμως είναι ακριβώς που κάνει τη διακοπή του East-West τόσο επικίνδυνη.
Η αγορά χάνει τα «μαξιλάρια» ασφαλείας
Σε μια φυσιολογική αγορά, η απώλεια μιας διαδρομής μπορεί να αντιμετωπιστεί από μια άλλη. Εάν εμφανιστεί πρόβλημα στο Ορμούζ, μπορεί να χρησιμοποιηθεί περισσότερο ο East-West. Εάν υπάρξουν προβλήματα σε έναν προμηθευτή, τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια μπορούν να αγοράσουν περισσότερο από τη Βόρεια Θάλασσα ή τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το πρόβλημα σήμερα είναι ότι πολλά από αυτά τα εναλλακτικά κανάλια πιέζονται ταυτόχρονα. Ο East-West ήταν ακριβώς η βασική σαουδαραβική επιλογή παράκαμψης του Ορμούζ. Η απώλειά του, έστω και προσωρινά, σημαίνει ότι το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα διαθέτει μικρότερο περιθώριο ασφαλείας εάν συμβεί ένα ακόμη απρόοπτο.
Ο πραγματικός κίνδυνος για την Ευρώπη είναι ο πληθωρισμός
Εάν η διακοπή διαρκέσει λίγες ημέρες, οι επιπτώσεις μπορούν πιθανότατα να απορροφηθούν. Εάν όμως κρατήσει εβδομάδες και οι τιμές του Brent παραμείνουν πάνω από τα $100, τότε η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο εξωτερικό πληθωριστικό παράγοντα.
Ακριβότερο πετρέλαιο σημαίνει ακριβότερο diesel και βενζίνη. Σημαίνει υψηλότερο κόστος μεταφορών, μεγαλύτερες δαπάνες για τη γεωργία και πρόσθετη επιβάρυνση για επιχειρήσεις με μεγάλη ενεργειακή ένταση. Και τελικά μπορεί να σημαίνει υψηλότερες τιμές για ένα πολύ μεγαλύτερο φάσμα αγαθών.
Υπάρχει και μία δεύτερη μακροοικονομική συνέπεια. Εάν η ενεργειακή κρίση τροφοδοτήσει ξανά τον πληθωρισμό, περιορίζεται το περιθώριο των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών να προχωρήσουν σε χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής.
Μια παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου μπορεί επομένως να μετατραπεί ταυτόχρονα σε πληθωριστικό και αναπτυξιακό σοκ για την Ευρώπη.
Το κρίσιμο ερώτημα: πόσο θα μείνει κλειστός;
Αυτό είναι πλέον το σημαντικότερο άγνωστο. Η Σαουδική Αραβία δεν έχει δώσει αναλυτικές πληροφορίες για την έκταση των ζημιών ούτε ένα σαφές χρονοδιάγραμμα πλήρους αποκατάστασης. Σε προηγούμενες επιθέσεις σε εγκαταστάσεις του συστήματος, η λειτουργία είχε αποκατασταθεί σχετικά γρήγορα.
Η σημερινή ζημιά όμως μπορεί να είναι διαφορετική. Κάθε επιπλέον ημέρα που περνά έχει σημασία, καθώς μειώνει τα διαθέσιμα αποθέματα στη δυτική Σαουδική Αραβία και αναγκάζει περισσότερους Ευρωπαίους αγοραστές να αναζητούν εναλλακτικά φορτία.
Από ενεργειακή παράκαμψη σε γεωπολιτικό chokepoint
Η μεγαλύτερη ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι ο East-West κατασκευάστηκε ακριβώς για να μειώσει την εξάρτηση της Σαουδικής Αραβίας από ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά chokepoints του κόσμου: τα Στενά του Ορμούζ. Σήμερα αποδεικνύεται ότι ακόμη και η παράκαμψη ενός chokepoint μπορεί να μετατραπεί η ίδια σε κρίσιμο σημείο ευπάθειας.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη προειδοποίηση για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Δεν αρκεί να υπάρχει αρκετό πετρέλαιο κάτω από το έδαφος. Πρέπει να υπάρχει και ασφαλής διαδρομή για να φτάσει από το κοίτασμα στο διυλιστήριο.
Αυτή τη στιγμή, ακριβώς αυτή η ασφάλεια έχει αρχίσει να γίνεται όλο και πιο πολύτιμη. Και η Ευρώπη είναι πλέον από τους πρώτους μεγάλους καταναλωτές που αισθάνονται το κόστος.
Το Πεκίνο θέλει να κρατήσει την τεχνογνωσία εντός συνόρων
Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει να περιορίσει τον κίνδυνο τεχνικές γνώσεις σε τομείς που θεωρούνται κρίσιμοι για την εθνική ασφάλεια να καταλήγουν στο εξωτερικό. Ο Dylan Loh, του Nanyang Technological University στη Σιγκαπούρη, θεωρεί ότι το μήνυμα του Πεκίνου είναι σαφές. Η Κίνα θέλει να δείξει ότι είναι διατεθειμένη να λάβει μέτρα όταν θεωρεί ότι αποκαλύπτονται πληροφορίες σε τομείς που συνδέονται με την ασφάλεια ή με κρίσιμες εθνικές πολιτικές.
Σε έναν κόσμο όπου η τεχνογνωσία ενός μηχανικού AI, ενός ειδικού στους ημιαγωγούς ή ενός ερευνητή προηγμένων τεχνολογιών μπορεί να έχει τεράστια οικονομική και στρατηγική αξία, ο έλεγχος της μετακίνησης εξειδικευμένου ανθρώπινου κεφαλαίου αποκτά πλέον γεωπολιτική σημασία.
Οι ειδικοί προειδοποιούν: Οι έννοιες είναι πολύ ευρείες
Εδώ βρίσκεται όμως και το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο της νέας πολιτικής. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι κανονισμοί αφήνουν μεγάλο περιθώριο ερμηνείας στις κινεζικές αρχές. Έννοιες όπως "εθνική ασφάλεια" ή "εγκληματική δραστηριότητα" μπορούν να ερμηνευθούν με πολύ ευρύ τρόπο. Ο Chong Ja Ian, του National University of Singapore, επισημαίνει ότι τέτοιες έννοιες μπορούν σχετικά εύκολα να προσαρμοστούν ανάλογα με την περίπτωση.
Το κρίσιμο ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο τι αναφέρει ο νόμος. Είναι πόσο ευρέως θα χρησιμοποιηθούν στην πράξη οι νέες εξουσίες. Και αυτό θα φανεί μόνο μετά την εφαρμογή τους.
Ακόμη και όσα κάνει ένας Κινέζος στο εξωτερικό μπορεί να έχουν συνέπειες
Η νέα ρύθμιση αποτελείται συνολικά από 19 άρθρα και δεν περιορίζεται στις παραβάσεις που σχετίζονται με την τεχνολογία. Κινέζοι πολίτες που πραγματοποιούν παράνομες δραστηριότητες στο εξωτερικό και θεωρείται ότι βλάπτουν την ασφάλεια ή τα συμφέροντα της Κίνας μπορούν, μετά την επιστροφή τους, να αντιμετωπίσουν απαγόρευση νέας εξόδου από τη χώρα. Η διάρκεια της απαγόρευσης μπορεί να κυμαίνεται από: έξι μήνες έως τρία χρόνια.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα μέτρα είναι απαραίτητα, μεταξύ άλλων, για την αντιμετώπιση της διασυνοριακής απάτης και του παράνομου τζόγου.
Οι επικριτές βλέπουν όμως μια διαφορετική εικόνα: μια περαιτέρω επέκταση της δυνατότητας του κράτους να ελέγχει την ελευθερία μετακίνησης των πολιτών.
Οι απαγορεύσεις εξόδου δεν αφορούν μόνο Κινέζους
Συζήτηση προκαλεί παράλληλα η χρήση exit bans και σε βάρος αλλοδαπών. Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του Αμερικανού πολίτη και πολιτικού αναλυτή Min Zin. Σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση, ο Min Zin τέθηκε υπό κράτηση στις 3 Ιουνίου στη νοτιοδυτική κινεζική επαρχία Γιουνάν και κρατήθηκε παράνομα. Η Κίνα απέρριψε τον Αύγουστο αυτή την εκδοχή, υποστηρίζοντας ότι είναι ύποπτος για παραβίαση της κινεζικής νομοθεσίας.
Για τον Chong Ja Ian, η συγκεκριμένη υπόθεση καταδεικνύει πόσο ευρύ μπορεί να γίνει το φάσμα των ανθρώπων στους οποίους οι αρχές μπορούν να απαγορεύσουν την έξοδο από την Κίνα.
Περιορισμοί και στην είσοδο αλλοδαπών
Οι νέοι κανονισμοί δεν αφορούν μόνο όσους θέλουν να εγκαταλείψουν τη χώρα. Προβλέπουν επίσης κυρώσεις για αλλοδαπούς που παρέχουν ψευδή στοιχεία κατά την υποβολή αίτησης για βίζα ή κατά την είσοδό τους στην Κίνα. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να επιβληθεί απαγόρευση εισόδου στη χώρα διάρκειας: από ένα έως πέντε χρόνια.
Πρόκειται επομένως για μια ευρύτερη ενίσχυση του πλαισίου ελέγχου των διασυνοριακών μετακινήσεων.
Τα διαβατήρια των κρατικών υπαλλήλων
Για ένα σημαντικό τμήμα του κινεζικού κρατικού μηχανισμού, πάντως, οι περιορισμοί στα ταξίδια δεν είναι καινούργιοι. Εδώ και χρόνια πολλοί αξιωματούχοι του Κομμουνιστικού Κόμματος και κρατικοί υπάλληλοι είναι υποχρεωμένοι να παραδίδουν τα ιδιωτικά τους διαβατήρια στις υπηρεσίες τους. Για να ταξιδέψουν στο εξωτερικό χρειάζονται προηγούμενη άδεια.
Ανάλογοι περιορισμοί έχουν αρχίσει σε ορισμένες περιπτώσεις να επεκτείνονται και σε εργαζομένους σχολείων και άλλων δημόσιων οργανισμών. Οι κινεζικές αρχές δικαιολογούν αυτές τις πρακτικές επικαλούμενες την προστασία κρατικών μυστικών και την καταπολέμηση της διαφθοράς.
Από τον έλεγχο των chips στον έλεγχο των ανθρώπων
Οι νέες ρυθμίσεις αποκαλύπτουν μια ενδιαφέρουσα νέα διάσταση του παγκόσμιου τεχνολογικού ανταγωνισμού. Μέχρι σήμερα η αντιπαράθεση Κίνας και ΗΠΑ επικεντρωνόταν κυρίως στους περιορισμούς εξαγωγών: ποια chips μπορεί να αγοράσει η Κίνα, ποιος μπορεί να της πουλήσει προηγμένο εξοπλισμό και ποιες τεχνολογίες μπορούν να περάσουν τα σύνορα.
Το Πεκίνο δείχνει τώρα ότι υπάρχει και ένας ακόμη στρατηγικός πόρος που θέλει να προστατεύσει: τους ανθρώπους που κατέχουν την τεχνογνωσία.
Ένας προηγμένος ημιαγωγός μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο εξαγωγής. Το ίδιο μπορεί να συμβεί με ένα μηχάνημα κατασκευής chips ή με συγκεκριμένο λογισμικό. Η γνώση όμως βρίσκεται συχνά στο μυαλό των επιστημόνων, των μηχανικών και των ερευνητών. Και αυτή είναι πολύ δυσκολότερο να περιοριστεί στα σύνορα. Η νέα πολιτική της Κίνας δείχνει ότι ο τεχνολογικός πόλεμος εισέρχεται σταδιακά σε μια διαφορετική φάση.
Δεν αφορά πλέον μόνο ποια τεχνολογία επιτρέπεται να εξαχθεί. Αφορά πλέον και ποιος άνθρωπος που γνωρίζει αυτή την τεχνολογία επιτρέπεται να φύγει από τη χώρα.
Add comment
Comments