Ο πρόεδρος της Νικαράγουας Ντανιέλ Ορτέγα έκανε ένα βήμα που ακόμη και για τα δεδομένα των σύγχρονων αυταρχικών καθεστώτων θεωρείται ακραίο: ανακοίνωσε ότι η χώρα δεν θα διεξάγει πλέον εκλογές, βάζοντας τέλος ακόμη και στην τυπική εκλογική διαδικασία που διατηρούσαν οι περισσότερες μη δημοκρατικές κυβερνήσεις.
Η απόφαση σηματοδοτεί μια νέα φάση στην πορεία της Νικαράγουας προς τον αυταρχισμό και, σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, αποτελεί ένδειξη ότι ορισμένοι ηγέτες δεν αισθάνονται πλέον την ανάγκη να διατηρούν ούτε καν την επίφαση της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Από επαναστάτης των Σαντινίστας σε απόλυτο κυρίαρχο
Ο Ντανιέλ Ορτέγα, ιστορικό στέλεχος των Σαντινίστας, επέστρεψε στην προεδρία το 2007, τρεις δεκαετίες μετά την επανάσταση που ανέτρεψε τη δικτατορία της οικογένειας Σομόζα το 1979.
Έκτοτε έχει τροποποιήσει επανειλημμένα το θεσμικό πλαίσιο ώστε να παραμένει στην εξουσία, περιορίζοντας σταδιακά τις ελευθερίες, αποδυναμώνοντας τους θεσμούς και αποκλείοντας ουσιαστικά κάθε πραγματικό πολιτικό ανταγωνισμό.
Κατά την ομιλία του για την επέτειο της επανάστασης, δήλωσε χαρακτηριστικά:
“Τελείωσαν οι ημέρες που τα κόμματα των Γιανκίδων και των Σομοζικών θα επέστρεφαν στην εξουσία. Ποτέ ξανά”.
Οι σχετικές συνταγματικές και νομοθετικές αλλαγές έχουν ήδη πάρει τον δρόμο προς έγκριση από το κοινοβούλιο, το οποίο ελέγχεται πλήρως από το κυβερνών κόμμα.
Γιατί ακόμη και οι δικτάτορες διοργανώνουν εκλογές
Η απόφαση του Ορτέγα προκαλεί εντύπωση γιατί ακόμη και τα περισσότερα αυταρχικά καθεστώτα διατηρούν εκλογικές διαδικασίες.
Οι πολιτικοί επιστήμονες περιγράφουν πολλούς σύγχρονους αυταρχικούς ηγέτες ως “δικτάτορες της επικοινωνίας” (spin dictators): ηγέτες που επενδύουν στη δημιουργία μιας εικόνας δημοκρατικής κανονικότητας μέσω προπαγάνδας, ελεγχόμενων μέσων ενημέρωσης και εκλογών με περιορισμένο ανταγωνισμό.
Οι εκλογές αυτές σπάνια είναι πραγματικά ελεύθερες. Αντίθετα, το πολιτικό πεδίο είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να ευνοεί τον εκάστοτε κυβερνώντα.
Συνήθεις πρακτικές αποτελούν:
- ο αποκλεισμός ισχυρών αντιπολιτευόμενων υποψηφίων,
- ο έλεγχος των εκλογικών επιτροπών και της Δικαιοσύνης,
- η κυριαρχία στα μέσα ενημέρωσης,
- η αξιοποίηση κρατικών πόρων για την προεκλογική εκστρατεία,
- καθώς και η πίεση ή η ποινική δίωξη πολιτικών αντιπάλων.
Διαβάστε ακόμα: Η Κούβα, οι ελιές και η δημοκρατία
Οι εκλογές προσφέρουν κάτι περισσότερο από νομιμοποίηση
Οι εκλογές όμως δεν χρησιμεύουν μόνο ως δημοκρατική βιτρίνα.
Αποτελούν επίσης πολύτιμο εργαλείο για τα ίδια τα αυταρχικά καθεστώτα.
Μέσα από τα εκλογικά αποτελέσματα οι κυβερνήσεις μπορούν να εντοπίσουν ποιες περιοχές εμφανίζουν ισχυρή αντιπολιτευτική διάθεση, πού ενδέχεται να αναπτυχθούν κοινωνικές αντιδράσεις και ποια στελέχη του καθεστώτος διαθέτουν πραγματική επιρροή στην κοινωνία.
Σε καθεστώτα όπου η ελεύθερη πληροφόρηση είναι περιορισμένη, ακόμη και ελεγχόμενες εκλογές λειτουργούν ως ένας μηχανισμός συλλογής πολιτικών πληροφοριών.
Παράλληλα, οι επαναλαμβανόμενες εκλογικές νίκες - ακόμη κι όταν το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο - λειτουργούν αποθαρρυντικά για την αντιπολίτευση, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η αλλαγή εξουσίας είναι αδύνατη.
Από τη «βιτρίνα» στην ανοιχτή αυταρχικότητα
Η επιλογή του Ορτέγα δείχνει ότι πλέον δεν θεωρεί αναγκαία ούτε αυτή τη συμβολική διαδικασία. Μετά τη βίαιη καταστολή των μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων του 2018, η διακυβέρνησή του βασίζεται όλο και περισσότερο στην καταστολή, στις συλλήψεις αντιφρονούντων, στον περιορισμό των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και στην εξουδετέρωση κάθε οργανωμένης αντιπολίτευσης.
Σύμφωνα με τους διεθνείς δείκτες δημοκρατίας του V-Dem Institute, η Νικαράγουα αποτελεί πλέον τη λιγότερο δημοκρατική χώρα της Λατινικής Αμερικής, καταγράφοντας χαμηλότερες επιδόσεις ακόμη και από την Κούβα και τη Βενεζουέλα.
Ένα διεθνές φαινόμενο
Η εξέλιξη στη Νικαράγουα εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση αυξανόμενου αυταρχισμού διεθνώς.
Στη Ρωσία, ο Βλαντίμιρ Πούτιν εξακολουθεί να οργανώνει εκλογές χωρίς ουσιαστικό πολιτικό ανταγωνισμό. Στη Μιανμάρ, η στρατιωτική χούντα επιχείρησε να χρησιμοποιήσει εκλογές ως μέσο αναζήτησης πολιτικής νομιμοποίησης, παρά τον συνεχιζόμενο εμφύλιο πόλεμο.
Στη Βενεζουέλα, ο Νικολάς Μαδούρο έχει αποδυναμώσει συστηματικά τους δημοκρατικούς θεσμούς, ενώ στην Καμπότζη η αντιπολίτευση ουσιαστικά εξουδετερώθηκε μετά τις εκλογές του 2013.
Ωστόσο, η πλήρης κατάργηση των εκλογών εξακολουθεί να αποτελεί εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο.
Η νέα εποχή των αυταρχικών καθεστώτων
Για δεκαετίες ακόμη και οι πιο αυταρχικές κυβερνήσεις θεωρούσαν απαραίτητο να διατηρούν την εικόνα μιας δημοκρατικής διαδικασίας.
Η απόφαση του Ντανιέλ Ορτέγα δείχνει ότι αυτή η λογική ενδέχεται να αλλάζει.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, ολοένα περισσότεροι αυταρχικοί ηγέτες φαίνεται να πιστεύουν ότι δεν χρειάζονται πλέον ούτε την εσωτερική ούτε τη διεθνή νομιμοποίηση που προσέφεραν οι ελεγχόμενες εκλογές.
Η Νικαράγουα ίσως αποτελεί το πρώτο παράδειγμα αυτής της νέας πραγματικότητας. Το ερώτημα είναι αν θα παραμείνει και το μοναδικό.
Add comment
Comments